Ζύμωσε, προσευχήσου, πόσταρε

Υπάρχουν κάθε τόσο κάποια βιβλία που γίνονται πραγματικά viral. Δεν είναι απαραίτητο πως όλοι τα λατρεύουν, το σίγουρο όμως είναι πως ξαφνικά όλοι λατρεύουν να μιλούν γι’ αυτά. Κοινό τους χαρακτηριστικό; Καταφέρνουν να βάλουν τον αναγνώστη σε μια κατάσταση έξαψης και ακούει συχνά κανείς γύρω του φράσεις όπως «το διάβασα μονορούφι», «δεν μπορούσα να σταματήσω», «έχασα εντελώς την αίσθηση του χρόνου». Ενα τέτοιο βιβλίο είναι το Yesteryear της (πρωτοεμφανιζόμενης!) Caro Claire Burke που πούλησε 1,4 εκατομμύριο αντίτυπα μέσα στους τέσσερις πρώτους μήνες της κυκλοφορίας του, έφτασε στο Νο 1 και παρέμεινε για εβδομάδες στη λίστα των μπεστ σέλερ των New York Times. Μέσα σε αυτό το σύντομο διάστημα έχει αναλυθεί και συζητηθεί σε άρθρα, πόντκαστ και αμέτρητες αναρτήσεις στα σόσιαλ στον αγγλόφωνο κόσμο. Και βέβαια, πρόκειται να γίνει ταινία με πρωταγωνίστρια και παραγωγό την Αν Χάθαγουεϊ, που το διάβασε πριν κυκλοφορήσει και εξασφάλισε τα δικαιώματα.

Τι συμβαίνει λοιπόν, στο Yesteryear; Ηρωίδα του βιβλίου είναι η Νάταλι Χέλερ Μιλς, χριστιανή, μητέρα πέντε παιδιών και έγκυος στο έκτο, tradwife με φάρμα στο Αϊνταχο, σύζυγο από πάμπλουτη οικογένεια και έναν λογαριασμό με τεράστια επιτυχία στο Instagram. Ζει σύμφωνα με παραδοσιακές αρχές και έχει ξοδέψει μια περιουσία ώστε το σπίτι της να μοιάζει βγαλμένο από τον 19ο αιώνα μέχρι που μια μέρα ξυπνάει όντως πίσω στον χρόνο, στο 1855, στο ίδιο σπίτι, μόνο που δεν υπάρχουν πια θέρμανση, ηλεκτρικές συσκευές και νταντάδες. Πώς βρέθηκε εκεί; Αυτή είναι η απορία που διατρέχει ολόκληρο το μυθιστόρημα, μέσα από τη ματιά της Νάταλι, πότε στο 2026 και πότε στο 1855. Και είναι ακριβώς η φωνή της Νάταλι, μιας ηρωίδας έξυπνης, φιλόδοξης, αυτάρεσκης, αντιπαθητικής και, εν τέλει, εθιστικής, που κάνει το βιβλίο να κυλάει σαν νεράκι.

Τι είναι όμως μια tradwife ινφλουένσερ; Τα τελευταία χρόνια ακούμε πολλά για τη λεγόμενη «ανδρόσφαιρα», αυτούς τους τύπους στο TikTok και το Instagram που απευθύνονται στους νεαρούς άντρες καλώντας τους να επιστρέψουν σε μια «παραδοσιακή» εκδοχή αρρενωπότητας, όπου ο άντρας είναι αφέντης, μυώδης και πλούσιος και η γυναίκα υπάρχει για να τον υπηρετεί. Η tradwife των σόσιαλ είναι η παραδοσιακή σύζυγος, αυτή που κάθεται στο σπίτι για να αναθρέψει τα παιδιά, ψήνει ψωμί και φτιάχνει βούτυρο από το αγνό, απαστερίωτο γάλα της αγελάδας της οικογένειας, και σκοπός της ζωής της είναι να υπηρετεί τον Θεό, να υπακούει στον σύζυγό της και να κάνει παιδιά. Στην Αμερική, και στο Instagram, μπορεί να βρει κανείς αρκετές. Κι εδώ διαπιστώνουμε την αντίφαση που χαρακτηρίζει σε μεγάλο βαθμό και το βιβλίο. Γυναίκες που δηλώνουν παραδοσιακές, υποταγμένες, μακριά από τον κόσμο της εργασίας, στην πραγματικότητα εργάζονται και κερδίζουν χρήματα μετατρέποντας τον ίδιο τους τον εαυτό, τις αξίες τους, τα παιδιά τους, σε επιχείρηση. Κερδίζουν τόσο από όσους τις θαυμάζουν όσο και από όσους τις καταδικάζουν.

Οπως ακριβώς κι αυτές, έτσι και η Νάταλι είναι πολύ πιο έξυπνη και πονηρή απ’ όσο θέλει να πιστεύει ο μέσος «εχθρός» της. Καταλαβαίνει απολύτως πώς παίζεται το παιχνίδι και συχνά σχεδιάζει τις αναρτήσεις της έτσι ώστε να εξαγριώσουν όσο περισσότερο γίνεται το προοδευτικό κοινό της, τις φεμινίστριες, τις ανεξάρτητες, που τελικά θα δημιουργήσουν κίνηση στον λογαριασμό της.

Βασικό θέμα της Burke είναι η θέση των γυναικών στον σύγχρονο κόσμο, οι επιλογές που τους προσφέρονται και πώς καμία δεν μοιάζει αρκετά ικανοποιητική πια. Σαν να υπάρχουν μόνο δύο δρόμοι: να μένεις στο σπίτι με τα παιδιά μαγειρεύοντας και καθαρίζοντας (με την προϋπόθεση να έχεις πλούσιο σύζυγο) ή να βγεις στην αγορά εργασίας για να ανταγωνιστείς τους άντρες παίζοντας το δικό τους παιχνίδι με τους δικούς τους όρους. Από αυτόν τον βασικό κορμό, ωστόσο, ξεφυτρώνουν ένα σωρό άλλα ζητήματα που έχουν να κάνουν με την πίστη, τη μητρότητα, την κοινωνική αποδοχή και τη φιλοδοξία. Και βέβαια, με την οικονομία της προσοχής και τη μετατροπή του εαυτού σε προϊόν στην εποχή του ύστερου καπιταλισμού, με όλη την υποκρισία που απαιτεί κάτι τέτοιο. Αλλά και με την προθυμία του κοινού να συμμετέχει σε αυτό το παιχνίδι, να καταναλώνει και τελικά να επιβραβεύει όλα αυτά που επιφανειακά καταδικάζει. Τα ερωτήματα είναι πολλά και οι απαντήσεις δεν είναι πάντα εύκολες. Δεν ξεμπερδεύει όμως κανείς με το Yesteryear φτάνοντας απλώς στην τελευταία σελίδα. Είτε ενθουσιαστείτε είτε εξοργιστείτε, το σίγουρο είναι πως δύσκολα θα αντισταθείτε στον πειρασμό να εξηγήσετε σε κάποιον το γιατί, και αν διαφωνεί μαζί σας, ακόμα καλύτερα.

ΣΤΟ ΦΩΣ ΤΗΣ ΗΜΕΡΑΣ είναι ευκολότερο να δεις πόσο ετοιμόρροπο είναι πραγματικά αυτό το σπίτι. Τα σανίδια του πατώματος είναι παλιά και σαπισμένα. Από τα δοκάρια της οροφής στην κουζίνα, μπορώ να δω λωρίδες ουρανού. Οσο για την κουζίνα, είναι τόσο απλή όσο η δική μου στο σπίτι: ένας μακρύς ξύλινος πάγκος· ένας μεγάλος νεροχύτης από μαντέμι· ανοιχτά ράφια στη σειρά γεμάτα μεγάλα δοχεία, τα οποία εξετάζω και επιθεωρώ. Μερικά από τα περιεχόμενα τα αναγνωρίζω: αλεύρι, ζωικό λίπος και πατάτες, κομπόστες από ροδάκινα, κεράσια και αχλάδια σε βάζα. Μετά υπάρχουν δοχεία με σπόρους, σιρόπια και ουσίες με παράξενα χρώματα που δεν μπορώ καν να ονομάσω. «Για πόνους και ενοχλήσεις», είπε το μεγαλύτερο κορίτσι, όταν με είδε να περιεργάζομαι ένα βάζο που περιείχε ένα κατακόκκινο σιρόπι. Κατσούφιασε, ξαφνικά καχύποπτη.

«Εχεις πονοκέφαλο;»

Είχα, αλλά δεν επρόκειτο να της το πω.

Σε αυτή την κουζίνα δεν υπάρχει κρυφό κελάρι με τεράστιο ψυγείο, δύο πλυντήρια πιάτων και φούρνο μικροκυμάτων. Δεν υπάρχει πλυσταριό με ράφι γεμάτο απορρυπαντικά χωρίς χημικά, χωρίς άρωμα, χωρίς χρωστικές. Ούτε μπάνιο υπάρχει. Από το παράθυρο της κουζίνας μπορώ να δω μια μικρή παράγκα δίπλα στο κοτέτσι, αναμφίβολα μια εξωτερική τουαλέτα. (Αυτή τη στιγμή παραβλέπω εν γνώσει μου το νευρικό μου σύστημα που ουρλιάζει στον εγκέφαλό μου ότι θέλω απεγνωσμένα να τη χρησιμοποιήσω.)

Η διαρρύθμιση αυτού του σπιτιού είναι πανομοιότυπη με του δικού μου: πρόκειται για ένα μικρό ισόγειο σπίτι, με μια μεγάλη κουζίνα και καθιστικό, και τέσσερα υπνοδωμάτια στο βάθος του διαδρόμου. Τα υπνοδωμάτια βρίσκονται στις ίδιες θέσεις, αλλά αντί για κουκέτες και συρταριέρες από το Pottery Barn, τα δωμάτια των παιδιών έχουν αχυρένια στρώματα και ξύλινα ράφια χωρίς βερνίκι, που στο καθένα υπάρχουν μερικές μικρές στοίβες από φθαρμένα ρούχα.

Σαν χρονομηχανή, συνεχίζω να σκέφτομαι καθώς ρίχνω μια ματιά σε κάθε δωμάτιο. Σαν μια στραπατσαρισμένη, γεμάτη μελανιές εκδοχή της ζωής μου.

Στο τέλος δεν αντέχω άλλο. Πλησιάζω τα κορίτσια στο τραπέζι και λέω με επισημότητα: «Πρέπει να χρησιμοποιήσω την τουαλέτα».

«Ε, πήγαινε», λέει το μεγαλύτερο κορίτσι, χωρίς καν να γυρίσει.

Το κεφάλι μου βουίζει υπόκωφα, ένας ρυθμικός χτύπος που μου θυμίζει τι συνέβη νωρίτερα σήμερα το πρωί. Μια καλή σύζυγος δεν μιλάει έτσι στον άντρα της. Βγαίνω έξω στη βεράντα. Το ξαφνικό φως στέλνει έναν οξύ, προειδοποιητικό πόνο που αυξάνεται απότομα και σκίζει το κρανίο μου, φωτίζοντας στιγμιαία κάθε σκέψη που έκανα ποτέ, για να την πνίξει αμέσως μετά στο σκοτάδι. Ενα αεράκι σηκώνει τα μαλλιά μου, δροσίζοντας τον σβέρκο μου. Καθώς τα μάτια μου συνηθίζουν στο φως της ημέρας και ο πόνος υποχωρεί, βλέπω ότι εδώ είναι φθινόπωρο. Τα φύλλα στα δέντρα έχουν ένα βαθύ χρυσαφένιο καφέ χρώμα και τα μακρινά βουνά είναι μόλις και μετά βίας χιονισμένα στις κορυφές. Μέχρι τα μέσα Νοεμβρίου, θα είναι κατάλευκα.

Καρφώνω το βλέμμα μου στα βουνά και μετά το αφήνω να ταξιδέψει σιγά σιγά πίσω στο ράντσο, πάνω από τις προεξοχές και τους κυματισμούς χιλιάδων στρεμμάτων άγριας, τραχιάς ερημιάς του Αϊντάχο, γεμάτης με άγρια φασκόμηλα και σχεδόν τίποτα άλλο, μέχρι που φτάνει τελικά στην άκρη του φράχτη από τα μισογκρεμισμένα μαντριά δίπλα στον αχυρώνα. Μια άθλια απόπειρα περίφραξης, καμία σχέση με τους δικούς μου φράχτες, που βάφονται κάθε καλοκαίρι με ένα εκτυφλωτικό, εκκλησιαστικό λευκό.

Ξαφνικά, ένα από τα αγόρια –τα σημάδια στην κάσα της πόρτας· το πιο κοντό· ο Νώε!– βγαίνει από τον αχυρώνα με ένα άλογο, οδηγώντας το προς τα μαντριά. Το άλογό μας. Ο Σνίκερς. Το αγαπημένο καφέ και λευκό ζωντανό. Μόνο που…

Οχι. Δεν είναι το άλογό μας.

Νιώθω σαν να κοιτάζω τον κόσμο μέσα από μια κηλίδα πετρελαίου.

Τα μπαλώματα με τα διάφορα χρώματα του αλόγου είναι σε ελαφρώς διαφορετικά σημεία. Η λευκή λωρίδα στη μουσούδα του είναι πιο φαρδιά από εκείνη του Σνίκερς και υπάρχει ένα επιπλέον λευκό σημάδι κοντά στην κοιλιά του.

Δεν έπρεπε να είχαμε αγοράσει άλογο εξαρχής. Κανείς μας δεν ήξερε να ιππεύει κι εγώ έλεγα συνέχεια στον Κέιλεμπ να λογικευτεί, να το σκεφτεί, να αναλογιστεί έστω και για ένα δευτερόλεπτο πόση δουλειά ήθελε ένα άλογο, αλλά ο Κέιλεμπ επέμενε ότι θα μαθαίναμε, επέμενε ότι ήταν απαραίτητο, παλιά, τότε που εκείνος… τότε που εμείς…

Μια ξαφνική αγοραφοβία με κυριεύει. Τα χωράφια, τα δάση, τα βουνά. Μια απέραντη έκταση γης. Η Αγρια, Αγρια Δύση. Ο πυρετός του χρυσού. Καουμπόηδες και Ινδιάνοι. Βουνά ολόκληρα από νεκρούς βίσονες. Πρόδηλο πεπρωμένο! Κουβέρτες με ευλογιά. Τουφέκια και καλυμμένες άμαξες και θύελλες σκόνης και κοπάδια από άγρια άλογα και η Περιοχή 51 και διαστημόπλοια και εξωγήινοι, λιγότερο σαν τον πλανήτη Γη και περισσότερο σαν τον πλανήτη Αρη…

Ξαφνικά, αρχίζω, μισοβαδίζοντας, μισοτρέχοντας, να διασχίζω το ξέφωτο προς την εξωτερική τουαλέτα. Ανοίγω διάπλατα την πόρτα και μπαίνω μέσα. Η μπόχα μού κόβει την ανάσα, παρ’ όλα αυτά κλείνω την πόρτα ερμητικά πίσω μου. Ναι, νιώθω σαν παιδί πάλι, που υπακούει στη λογική των ονείρων: αν μείνω κρυμμένη κάτω από τα σκεπάσματα, τα τέρατα δεν θα με δουν.

Και τώρα που είπα για παιδιά και τη λογική των ονείρων – ανόητο, αποκλείεται να πιάσει, αλλά… ναι… κι αν έπιανε;

Συγχώρεσέ με, Κύριε – πρέπει να δοκιμάσω.

Αφού τελειώνω με το κατούρημα, στέκομαι όρθια, κλείνω τα μάτια, οργανώνω τις σκέψεις μου και χτυπάω τις φτέρνες μου μεταξύ τους τρεις φορές.

Σαν το σπίτι μας δεν έχει.

Σαν το σπίτι μας δεν έχει.

Σαν το σπίτι μας δεν έχει.

Ανοίγω διάπλατα την πόρτα και λέω: «Σκατά».