Βάρη και ελαφρότητες

Ποιος κουβαλάει τα βάρη των εφαρμοσμένων πολιτικών και ποιος μας κάνει πλάκα; Όταν για όλες τις πολιτικές λαθροχειρίες του Κυριάκου Μητσοτάκη, προτάσσεται το επιχείρημα των «διαχρονικών παθογενειών», δεν επιχειρείται απλά μια οδός διαφυγής από την επικίνδυνη περιοχή του εκάστοτε σκανδάλου, αλλά μια μεταβίβαση των βαρών σε αυτούς που ευθύνονται λιγότερο: στους πολίτες. Άλλοτε γιατί οι πολίτες δεν κατάλαβαν κάτι καλά (που το ξέρουν σε βάθος μόνο οι «μάγοι-θεραπευτές» του επιτελείου) και άλλοτε γιατί οι πολίτες, εν μέρει ή εν τω όλω, ευθύνονται για τις πολιτικές. Το αποτέλεσμα

είναι ότι η «φαιδρά πορτοκαλέα» παρουσιάζει ένα καθετοποιημένο και διαχρονικό μοτίβο επιμερισμού των ευθυνών. Τα βάρη πέφτουν στους πολλούς που έχουν και τις μικρότερες ευθύνες, και η αιώνια ελαφρότητα (η επιβράβευση ή ο χαβαλές) ανήκει στους λίγους που φέρουν και τις μεγαλύτερες ευθύνες.

Θυμηθείτε μόνο το «Μαζί τα φάγαμε». Ήταν το συντριπτικό επιχείρημα διαφυγής από τις ευθύνες της ελληνικής χρεοκοπίας και των κυβερνητικών αποτυχιών. (Ο Θ. Πάγκαλος δημιούργησε σχολή σκέψης επ’ αυτού, στην οποία προσχώρησε η κλίκα Μητσοτάκη.) Αυτό πρακτικά σήμαινε ότι η Ν.Δ. και το πάλαι ΠΑΣΟΚ -που είχαν κυβερνήσει τη χώρα από το 1974 έως το 2014- δεν είχαν καμία ευθύνη για τίποτα. Στον πυρήνα αυτής της σκέψης δρουν σήμερα άνθρωποι εξουσίας που «παλεύουν» με τις ενοχές τους για τις εξαπατήσεις εις βάρος της χώρας τους και του λαού της, με στερεοτυπικές αφηγήσεις ντυμένες με άκομψα διανοητικά σκουπίδια.

Οι ίδιοι άνθρωποι ουδέποτε ενδιαφέρθηκαν για τη βαθύτερη διερεύνηση των παθογενειών. Ούτε σκέψη για την αντιμετώπισή τους. Έτσι, οι ίδιες ιδέες και λαθροχειρίες υπάρχουν μέσα από την ελαφρότητα που τους δίνει η εξουσία (authority). Και οι ίδιοι «μάγοι-θεραπευτές» φροντίζουν να νοηματοδοτούν το πλιάτσικο και την αδιαφορία τους, ως νοικοκύρεμα, πολιτική σταθερότητα, ασφάλεια, ευημερία κοκ.

Ούτε νοικοκύρεμα υπάρχει ούτε ασφάλεια ούτε σταθερότητα. Τουλάχιστον όχι όπως την εννοεί ο πρωθυπουργός. Αντίθετα, υπάρχει γεωπολιτική αστάθεια, ενεργειακή κρίση, πόλεμος, περιφερειακές συγκρούσεις, ανασφάλεια, τραμπισμός και Νετανιάχου. Στην Ελλάδα υπάρχει η κυβέρνηση Μητσοτάκη. Και αυτή η κυβέρνηση διαχειρίζεται αποκλειστικά τα δικά της σκάνδαλα. Παρακολουθήσεις, Τέμπη, ΟΠΕΚΕΠΕ, Ταμείο Ανασυγκρότησης, προσωπικό πλουτισμό, πλιάτσικο και… μεταρρυθμίσεις του τύπου «διπλασιάζουμε τους μισθούς των επισκόπων για να μην είναι υποδεέστεροι των μουφτήδων». Στον αντίποδα των ωραιοποιήσεων, στην Ελλάδα της δημογραφικής βόμβας, πάνω από το 60% νέων ηλικίας 17-30 ετών δεν βλέπει τη χώρα ως ασφαλές περιβάλλον, ως προοπτική μέλλοντος, με την ακρίβεια, τη στέγαση και τους χαμηλούς μισθούς να κυριαρχούν στις ανησυχίες τους.

Αλλά ας υποθέσουμε ότι μετά το 1989 -μετά την κατάρρευση του κομμουνισμού- ο πειρασμός της θριαμβολογίας ήταν ακαταμάχητος στις χώρες του πρώην κομμουνιστικού μπλοκ – και σωστά. Στη Δύση κάποιοι προέβλεψαν το «τέλος της Ιστορίας». Αλλά εάν ο τότε ορίζοντας ήταν πλασμένος με υλικά ειρήνης, κοινωνικής δικαιοσύνης, δημοκρατίας και ελεύθερων αγορών, αυτό το όνειρο σήμερα δεν υπάρχει σε καμία χώρα.

Προφανώς μετά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου το 1989 που ελευθέρωσε εκατομμύρια άνδρες και γυναίκες από ένα θλιβερό και παρωχημένο σύστημα, η Δύση (οι ΗΠΑ και η Ευρωπαϊκή Ένωση) είχε τη δυνατότητα να αναπλάσει τον κόσμο με βάση κάποιους συμφωνημένους κανόνες. Δεν το έκανε. Γι’ αυτό, σήμερα, κανείς δεν ισχυρίζεται ότι ζει σε ειδυλλιακή κατάσταση.

Αυτό που δεν καθορίστηκε τότε ήταν οι κανόνες. Οι περισσότεροι κάθισαν στις πολυθρόνες τους και αλληλοσυγχαίρονταν που κέρδισαν τον Ψυχρό Πόλεμο. Έχασαν όμως την ειρήνη. Ο Κούντερα στην «Αβάσταχτη ελαφρότητα του είναι» είχε υποστηρίξει ότι η αντίθεση μεταξύ ελαφρότητας και βάρους είναι «η πιο διφορούμενη από όλες». Αλλά δεν υποστήριξε ότι η ζωή δεν έχει νόημα. Απεναντίας, σκέφτηκε ότι η ζωή έχει μαζί και βάρη και ελαφρότητες. Μπορεί να είναι μάταιο να τα διαχωρίζουμε, αλλά τουλάχιστον μπορούμε να τα κατανείμουμε δικαιότερα. Ιδού ένα καλό προεκλογικό στοίχημα.