Το μεγάλο ευρωπαϊκό παράδοξο

Η Ευρώπη οικοδομήθηκε μεταπολεμικά πάνω σε μια υπόσχεση: να μην ξαναζήσει την καταστροφή που η ίδια προκάλεσε στον εαυτό της. Σήμερα με την ελεγχόμενη ιστορικά στάση της ισχυρίζεται ότι αντιμετωπίζει απειλές ασφάλειας, ιδιαίτερα από τη Ρωσία στο γεωπολιτικό επίπεδο και δευτερευόντως από την Κίνα όσον αφορά το οικονομικό. Κανείς όμως δεν μπορεί να πει με βεβαιότητα αν υπάρχει πραγματικός κίνδυνος από τις δύο αυτές χώρες ή εάν η αντιμετώπισή τους ως απειλή είναι μια δικαιολογία ώστε να απορρυθμιστεί σταδιακά το κοινωνικό και δημοκρατικό οικοδόμημα που υποτίθεται ότι η Ευρώπη προστατεύει. Το οικοδόμημα αυτό που πλέον σε όλον τον ευρωπαϊκό χώρο όχι μόνο δείχνει να καταρρέει, αλλά έχουμε φτάσει στο σημείο οι υπερασπιστές του να θεωρούνται αφελείς αιθεροβάμονες ή δημαγωγοί και λαϊκιστές.

Και εδώ τίθεται ένα πολύ συγκεκριμένο ερώτημα: Τι ακριβώς πλέον υπερασπίζεται η Ευρώπη, αν στην προσπάθειά της να προστατευτεί στρατιωτικά υπονομεύει την κοινωνική συνοχή, την ευημερία και τις δημοκρατικές ελευθερίες των πολιτών της; Μετά τον πόλεμο οι ευρωπαϊκές κοινωνίες προσπάθησαν να οικοδομήσουν ένα διαφορετικό μοντέλο από εκείνο που είχε οδηγήσει στις καταστροφές του πρώτου μισού του 20ού αιώνα. Αυτό το μοντέλο περιλάμβανε: δημόσια υγεία και παιδεία, ίσες ευκαιρίες, κοινωνική ασφάλιση, εργασιακά δικαιώματα, προστασία των πιο αδύναμων κοινωνικών ομάδων, δημοκρατική συμμετοχή και ελευθερία πολιτικής έκφρασης και το κυριότερο ειρηνική συνεργασία μεταξύ κρατών που προηγουμένως πολεμούσαν μεταξύ τους. Είναι γεγονός ότι δεν εφαρμόστηκαν όλα με τον ίδιο τρόπο σε κάθε χώρα. Είναι όμως μέρος της ευρωπαϊκής κοινωνικής εμπειρίας η οποία, παρά την προσπάθεια απαξίωσής της, έχει παραμείνει στο συλλογικό φαντασιακό των Ευρωπαίων πολιτών, που σημειωτέον είχαν αγωνιστεί σκληρά για να την πραγματώσουν.

Η Ευρώπη πλέον δεν έχει πολλά πράγματα να υπερασπιστεί από το λεγόμενο κεκτημένο της. Οχι μόνο γιατί το κεκτημένο έχει υποκύψει στις παγκόσμιες αλλαγές και στις νέες οικονομικές συνθήκες, αλλά και γιατί οι γραφειοκράτες ηγέτες της στην ουσία δεν πίστεψαν ποτέ σε αυτό. Το ευρωπαϊκό κεκτημένο, που υποτίθεται ότι είναι η δημοκρατία και η κοινωνική συνοχή, αποδείχτηκε μια ψευδαίσθηση για τους Ευρωπαίους πολίτες και μια πρόφαση για τις διεθνείς ελίτ, οι οποίες ορίζουν και ελέγχουν τις ηγεσίες των χωρών της Ευρώπης ώστε να διαμορφώνουν τη βούληση των Ευρωπαίων πολιτών.

Εδώ και κάμποσες δεκαετίες ζούμε το παράδοξο να ακούμε για μια Ευρωπαϊκή Ενωση την οποία, ενώ δημιουργήθηκε με την υπόσχεση ότι η οικονομική συνεργασία, η δημοκρατία και η αλληλεξάρτηση των κρατών θα αποτρέψουν νέους πολέμους, τη βλέπουμε να αυξάνει θεαματικά τις στρατιωτικές δαπάνες, να επαναφέρει τη μιλιταριστική ρητορική στο κέντρο της πολιτικής της ενώ την ίδια στιγμή αντιμετωπίζει μεγάλες κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες.

Και στο σημείο αυτό τίθεται το ερώτημα: ποιος θα ήθελε να επιτεθεί σε μια περιοχή του πλανήτη που δεν έχει πρώτες ύλες, δεν αποτελεί γενικά ζωτικό χώρο και είναι πολιτικά ένα ετερόκλητο βασίλειο με πολλούς φεουδάρχες αλλά χωρίς μονάρχη να διευθετεί τα ζητήματά τους και τις διαφωνίες τους, οι οποίοι το μόνο που ξέρουν να κάνουν είναι να υποθηκεύουν το μέλλον των πολιτών τους πιστεύοντας ότι έτσι εξυπηρετούν την ασφάλειά τους και τα σύμφωνα σταθερότητας; Η Ευρώπη δεν έχει κανένα λόγο να φοβάται τη Ρωσία, την Κίνα, την Ινδία ή τις ΗΠΑ. Αυτό που πρέπει να φοβάται είναι ο συνήθης κακός εαυτός της.

Η Ευρώπη οφείλει την όποια ευημερία της στη μεταπρατική οικονομία, παρά το γεγονός ότι ήταν η μητρόπολη της βιομηχανικής επανάστασης. Και λέγοντας μεταπρατική οικονομία εκτός από τις υπηρεσίες, το εμπόριο και το χρηματοπιστωτικό σύστημα εννοούμε και αυτές τις πηγές πλούτου που οι Ευρωπαίοι κρύβουν κάτω από το χαλί της Ιστορίας.

Οπως το δουλεμπόριο, την αποικιοκρατία, τον ιμπεριαλισμό, την αρπαγή πρώτων υλών, τροφίμων, πολύτιμων λίθων, χρυσού, ακόμα και όπιου. Και αυτές οι πηγές πλέον δεν υφίστανται. Και αντί να ξαναβρεί το πρόωρα χαμένο κεκτημένο της, το οποίο είναι το μόνο γιατρικό στις ασθένειές της, ψάχνει στο παλιό μακιαβελικό φαρμακείο της τα δηλητήρια που πιστεύει ότι θα εξοντώσουν τους υπαρκτούς και ανύπαρκτους αντιπάλους της.

●Νομικός, συγγραφέας