Το habitus της ξεφτίλας

Η ζωή δεν αντιγράφει την τέχνη, την υπαγορεύει· και την ξεπερνά. Η Ελλάδα του 2026 είναι το πιο διεστραμμένα ευφάνταστο σενάριο διαφθοράς, κυνισμού και ξεφτίλας. Κάθε δημόσιο σκάνδαλο, κάθε πολιτική αθλιότητα, κάθε «ιδιωτική» απάτη που σκάει ξεπερνά κάθε προηγούμενο. Και το σβήνει. Μένει στον αφρό το Σκάνδαλο της Ημέρας, κι όλα τα προηγούμενα σκάνδαλα

Mετά την παλίρροια των κυβερνητικών σκανδάλων, μισοχωνεμένων ή και πλήρως αφομοιωμένων πια, καταβροχθίζουμε τα σκάνδαλα των role models της επιχειρηματικότητας, ανακαλύπτουμε έκθαμβοι ότι ο φρέντο, το κουλούρι και η πίτσα είναι πυλώνες φοροδιαφυγής και πλυντήρια βρόμικου χρήματος. Ωστε δεν είναι μόνο ο τυροπιτάς και η γιαγιά με τα τερλίκια, που μας χρεοκόπησαν. Ωστε και οι βραβευμένοι καινοτόμοι της εθνικής βαριάς βιομηχανίας είναι οικονομικοί εγκληματίες, εκβιαστές νταραβεριτζήδες ή και σωματέμποροι. Και τα μαθαίνουμε όλα αυτά επειδή έσπασαν την ομερτά κάποιοι εργαζόμενοι; Ή διότι προχώρησε η έρευνα που είχε ξεκινήσει το 2015 και δίνει καρπούς το 2026;

Είπαμε για δημόσια και ιδιωτικά σκάνδαλα· ουσιαστικά, όλα είναι δημόσια, όλα κατατρώνε το κοινωνικό σώμα, το διαβρώνουν, το παραμορφώνουν. Πάνω απ’ όλα, το εθίζουν. Αποδεχόμαστε την κυριαρχία του Κακού, της αδικίας, της απάτης, να μας πατάνε στη μούρη για ένα μεροκάματο. Και μαθαίνουμε να αρκούμαστε στον φθόνο, στη μνησικακία. Να ελπίζουμε ότι γλείφοντας τον ισχυρό νταραβεριτζή, το αφεντικό, θα γλείψουμε μερικά κοκαλάκια απ’ το τραπέζι του και, πού ξέρεις, θα έρθει και η σειρά μας για το δικό μας νταραβέρι. Μέχρι τότε θα γλείφουμε, θα τραμπουκίζουμε τους ακόμη πιο αδύναμους, θα φθονούμε και θα παίζουμε στοίχημα. Για πάντα.

Ας υποθέσουμε ότι δεν είμαστε οι γλείφτες της ξεφτίλας. Υπάρχει διέξοδος; Πριν δυο χρόνια περίπου, έγραφα εδώ ότι ανάμεσα στις σειρές που στριμάρουν ακατάπαυστα οι πλατφόρμες βλέπεις συχνά τον κόσμο στον οποίο ζούμε, σαν δυστοπίες ιστορημένες με ρεαλιστικό τρόπο, καθημερινούς ανθρώπους που βυθίζονται στην κόλαση. Είχα αναφέρει το Fargo, το Ozark, το Better Call Saul και Breaking Βad, σαν σάγκες για την καταστροφή της μεσαίας και της εργατικής τάξης, σαν τοιχογραφίες ενός κόσμου όπου επιπλέουν μόνο οι πλούσιοι και οι εγκληματίες, όπου το έγκλημα είναι αλληλένδετο με τον πλούτο. Για τους φτωχούς η μοίρα είναι μία, είτε θα υπηρετήσουν το έγκλημα με λίγο χρήμα και υψηλό ρίσκο θανάτου, είτε θα σαπίζουν αργά με σκατοδουλειές, ενυπόθηκα δάνεια, αλκοολισμό και ενδοοικογενειακή βία. Αν περιλάβουμε το αρχετυπικό Wire και τον κλώνο του, Mayor of Kingstown, προσθέτουμε και τον ιδρυτικό και ακατανίκητο ρατσισμό, τη δομική διαφθορά, τους πολλαπλούς αποκλεισμούς.

Στις ρεαλιστικές δυστοπίες των σειρών και των πολλών ημιανεξάρτητων ταινιών το μοτίβο είναι πώς ένας κανονικός απλός άνθρωπος μετατρέπεται αναγκαστικά σε τέρας, κανείς δεν μπορεί να λειτουργήσει ως δίκαιος και αγαθός. Ταυτόχρονα βλέπουμε ότι το άφθαστο πρότυπο τέρατος είναι ο πλούσιος, ανεξαρτήτως προέλευσης του πλούτου.

Συνδέω τις ατάκες των σίριαλ με όσα λόγια συλλέγουν οι λιγοστοί σοβαροί ρεπόρτερ από τους έφηβους σπάστες των ευρωπαϊκών μητροπόλεων: Είμαστε αόρατοι, φοράμε αποφόρια, κανείς ποτέ δεν ρώτησε πώς ζούμε, γίναμε ορατοί γιατί κατεβήκαμε από τις συνοικίες στους κεντρικούς δρόμους· αν δεν σπάγαμε, κανείς δεν θα ήξερε την ύπαρξή μας. Οι μη σπάστες, οι λυκειόπαιδες των μικροαστών γονιών, λένε κάτι παρόμοιο, καρναβαλικό αλλά και νταρκ: Bismillah, c’ est les ténèbres! Εν ονόματι του Θεού, το σκότος! Σαν την καρδιά του σκότους, του συνταγματάρχη Κουρτς.

Ενδεια διαρκή και επιδεινούμενη, αποκλεισμό, επιτήρηση και περιφρόνηση: αυτά επιφυλάσσει ο καπιταλισμός των καινοτόμων για τη φτωχολογιά, για τη νεολαία, για τους ξεπεσμένους μικροαστούς. Κι αν τώρα θυσιάζει κάποιους σαλταδόρους φοροκλέφτες και πλυντηριούχους -αν τους θυσιάσει τελικά, διότι στα εφετεία και στις αναιρέσεις έχει η αχλάδα την ουρά- το κάνει για να ναρκώνει και ν’ αποκοιμίζει, για να αραιώνει το διάλυμα του Κακού, να ραντίζει φθόνο και χαιρεκακία όλη την κοινωνία, να φλουτάρει τη δική του ευθύνη γι’ αυτό που έχει καταντήσει το Δεσποτάτο των Ελληνέζων: μεσιτικό πρακτορείο για real estate και αλυσίδες εστίασης με κατεψυγμένα Μερκοσούρ, ένα τεράστιο πλυντήριο χρήματος από όπλα, ναρκωτικά, τράφικινγκ, γενοκτονίες.