Τι σημαίνει: Ραστώνη

Ο Ουμπέρτο Έκο είχε πει κάποτε πως τον Αύγουστο δεν υπάρχουν ειδήσεις. Μακάρι να είχε δίκιο, γιατί οι ειδήσεις αυτόν, τον τρέχοντα Αύγουστο, στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, είναι περισσότερες κι από ομπρελοξαπλώστρες σε τρέντι ακτή της Μυκόνου. Και παρόλο που αυτό το σκηνικό, της χρυσοπληρωμένης ματαιοδοξίας στα γκουλάγκ της καταναγκαστικής διασκέδασης, για κάποιους είναι εντελώς αντιαισθητικό, ωστόσο θα το προτιμούσαν χωρίς δεύτερη κουβέντα από τη βαριά και θλιβερή αυγουστιάτικη ειδησεογραφία. Λόγω της ραστώνης.

Μακάρι να επικρατούσε ολούθε αυτή η χιλιοτραγουδισμένη, κλισεδιάρικη θερινή ραστώνη και να μην υπήρχαν πυρκαγιές, σεισμοί και πόλεμοι, στυγερές δολοφονίες και δυσώδη πολιτικά σκάνδαλα. Μακάρι να μη συνέβαινε απολύτως τίποτα και να είχαμε μόνο τη ραστώνη για να την ψειρίζουμε ετυμολογικώς, κριτικάροντάς την αυστηρά, αλλά με την κρυφή ικανοποίηση πως έχουμε μόνο αυτήν, και τίποτ’ άλλο ν’ ασχοληθούμε.

Ραστώνη, λοιπόν. Η τάση αδράνειας και παθητικής αποδοχής των πραγμάτων, η έλλειψη ενεργού ενδιαφέροντος, η νωθρότητα, η ραθυμία, η νωχέλεια, σύμφωνα με το Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, το οποίο κάνει ιδιαίτερη αναφορά στην καλοκαιρινή ραστώνη. Η λέξη έχει επίσης και τη σημασία της ηπιότητας των αντιδράσεων, της απουσίας εξάρσεων ή δυναμισμού, δίνοντας μάλιστα ένα χαριτωμένο παράδειγμα: «αυτό τον καιρό παρατηρείται ένα κλίμα ραστώνης στην αντιπολίτευση»…

Αυτό, θα μπορούσε να πει κάποιος πως ισχύει διαχρονικά, κι όχι μόνο «αυτόν τον καιρό», δεδομένου ότι το κυβερνών κόμμα είναι στα πράγματα εδώ και επτά χρόνια, δυο θητείες, και πάει και για τρίτη, εάν συνεχιστεί αυτή η διαχρονική ραστώνη της αντιπολίτευσης, αλλά και γενικά της κοινωνίας, που φαίνεται πως διαλέγει τον πιο εύκολο δρόμο. «Πού να πειραματιζόμαστε τώρα, ο διάβολος που ξέρουμε είναι καλύτερος απ’ αυτόν που δεν ξέρουμε», λένε πολλοί, που έχουν αναγάγει την τάση αδράνειας και παθητικής αποδοχής των πραγμάτων, τη ραστώνη, σε κοσμοθεωρία.

Πράγματι, καμιά φορά ο εύκολος δρόμος είναι και ο πιο επικίνδυνος. Ο Ιρλανδός συγγραφέας Κλάιβ Στέιπλς Λιούις είχε πει πως «ο πιο σίγουρος δρόμος για την κόλαση είναι ο σταδιακός: η ανεπαίσθητη κλίση, το μαλακό έδαφος χωρίς απότομες στροφές, χωρίς οδοσήμανση, χωρίς πινακίδες…». Πράγματι, αυτή η επικίνδυνη ευκολία της ραστώνης, αυτό το «ντόλτσε φαρ νιέντε», αυτή η γλύκα τού να μην κάνεις τίποτα, ειδικά εάν είναι καλοκαίρι, προκύπτει από την ετυμολογία του όρου. Το Λεξικό λέει πως η αρχαία λέξη «ραστώνη» προέρχεται από το «ράστος», τον υπερθετικό βαθμό του επιθέτου «ράδιος», που είναι ο εύκολος, ο άνετος.

Το καλοκαίρι τα πράγματα τείνουν να είναι πιο εύκολα, πιο άνετα. Η ζέστη, η λυσιμέλεια, το χουζούρι στη σκιά, η δικαιολογημένη αποφυγή του έντονου φυσικού μόχθου, η αναψυχή, η ανάγκη να γιορτάσουμε, να ξεκουραστούμε, να παίξουμε, να ξύσουμε τις σκουριές της ετήσιας καθημερινότητας από την ψυχή μας, η χαλαρότητα γενικώς, είναι συνυφασμένη με το καλοκαίρι. Πράγματι, «summertime and the living is easy», όπως είχε πει όμορφα η Έλα Φιτζέραλντ αυτό τον στίχο από την άρια «Summertime», που συνέθεσε ο Τζορτζ Γκέρσουιν το 1935, σε στίχους Ντουμπόουζ Χέιγουαρντ και Αϊρα Γκέρσουιν, για την όπερα «Porgy and Bess».

«Καλοκαίριασε κι η ζωή είναι ξέγνοιαστη», λέει το τραγούδι, που υμνεί την άνεση της νωχέλειας, την ευκολία της ραστώνης. Που την προτιμάμε, ναι, από την πυκνή ειδησεογραφία, αλλά, όπως κάθε ευκολία, μπορεί να γίνει ο πιο σίγουρος δρόμος για την κόλαση.