Τέχνη και μόδα στα 90s: Grunge, glam και ανατροπή

Στην ψηφιακή εποχή που η Gen Z ξαναφέρνει τη μόδα και μιμείται τις τάσεις της αναλογικής δεκαετίας του ’90, μια έκθεση στην Τate Britain που γίνεται μπλοκμπάστερ της χρονιάς στο Λονδίνο εξερευνά τις αλληλοσυνδέσεις της τέχνης, της φωτογραφίας, των εντύπων, της μουσικής και της μόδας στα ’90s, αναδεικνύοντας την έκρηξη δημιουργικής ενέργειας, την αισιοδοξία, την τόλμη, τις προκλήσεις εκείνης της περιόδου αλλά και τη δύναμη των διαπροσωπικών σχέσεων.

Η έκθεση «Η δεκαετία του ’90: Τέχνη

και Μόδα» (The ’90s: Art and Fashion) οργανώνεται με τη συμμετοχή 70 καλλιτεχνών και σχεδιαστών -από την ομάδα των Young British Artists (YBAs) έως τον Alexander McQueen-, συγκεντρώνει πάνω από 200 φωτογραφίες, πίνακες ζωγραφικής, γλυπτά και ενδύματα και προσεγγίζει εκ νέου την ανάδυση μιας γενιάς η οποία επαναπροσδιόρισε την πολιτιστική ταυτότητα της Βρετανίας και εδραίωσε τη σημασία του «Cool Britannia».

Επιμελητής της έκθεσης είναι μια ισχυρή προσωπικότητα στον χώρο της μόδας, ο γεννημένος στην Γκάνα Edward Enninful, ο οποίος έζησε από πρώτο χέρι τα βρετανικά ’90s καθώς έγινε διευθυντής μόδας του περιοδικού i-D Magazine σε ηλικία μόλις 18 ετών. «Η δεκαετία του ’90 χαρακτηριζόταν από μια μεταδοτική ενέργεια, όπου η μόδα, η τέχνη και η μουσική συναντιούνταν στους ίδιους χώρους· ήταν η στιγμή που μια γενιά ανθρώπων του περιθωρίου απέρριψε τις παλιές ιεραρχίες και άλλαξε για πάντα το ποιος έχει το δικαίωμα να είναι ορατός. Είναι μια δεκαετία που διαμόρφωσε συνθήκες οι οποίες παραμένουν επίκαιρες: τη σύγκλιση υψηλής και λαϊκής κουλτούρας, την πολιτικοποίηση της μόδας και της εικόνας, καθώς και την ανάδειξη της διαφορετικότητας ως δημιουργικής δύναμης».

Τα χάιλαιτ της έκθεσης, εμβληματικά έργα που έγιναν οικείες εικόνες και εντυπώθηκαν στη συλλογική μνήμη: Η νεαρή Kate Moss άβαφη, με ροζ μαλλιά να απλώνονται στο μαξιλάρι της, φωτογραφημένη από τον Juergen Teller το 1998. Η Kristen McMenamy γυμνή, με τo όνομα Versace ζωγραφισμένο πάνω στο σώμα της με κόκκινο κραγιόν – editorial που είχε επιμεληθεί ο Enninful το 1996. Το έργο «No Woman, No Cry» του Chris Ofili που απεικονίζει μια θλιμμένη μαύρη γυναίκα, την Ντορίν Λόρενς, μητέρα του Στίβεν ο οποίος δολοφονήθηκε σε ρατσιστική επίθεση στο Λονδίνο το 1993. Το «Concorde Grid» του Wolfgang Tillmans που απεικονίζει το υπερηχητικό Concorde καθώς απογειώνεται, προσγειώνεται ή πετά πάνω από το Λονδίνο. Τα πολύχρωμα υφάσματα σε ευφάνταστες φόρμες της Yinka Shonibare η οποία εξερευνά τη μετα-αποικιοκρατία. Το γλυπτό «Pauline Bunny» της Sarah Lucas (1997), «κουνελάκι» με γυναικείο σώμα, γερμένο και χαλαρό στην καρέκλα να υποδηλώνει εργάτρια του σεξ. Μια γυναίκα με εσώρουχα και ένα T-shirt γεμάτο βωμολοχίες «Fuck, Suck, Spank, Wank» (1993) της Sam Taylor-Johnson. Τα νεκρά ζώα γεμισμένα φορμαλδεΰδη του Damien Hirst. Ο Leigh Bowery με ολόσωμη στολή από καουτσούκ, μια φωτογραφία του 1994 λίγο πριν από τον θάνατό του, από επιπλοκές του AIDS. Η Naomi Campbell ξυρίζει τα πόδια της καθισμένη στη λεκάνη της τουαλέτας ή αλλιώς το εξώφυλλο του μοναδικού άλμπουμ της «Babywoman» του 1994. H εμβληματική κολεξιόν «Ηighland Rape» (1995) του Alexander McQueen, που αντλεί από ιστορικά γεγονότα και τις Εκκαθαρίσεις των Χάιλαντ της Σκοτίας.

Οπως τονίζουν οι διοργανωτές, μετά την έντονη οικονομική αβεβαιότητα της δεκαετίας του 1980 και την πτώση της συντηρητικής Θάτσερ, η δεκαετία του 1990 σηματοδότησε την εμφάνιση μιας εφευρετικής και ταλαντούχας νέας γενιάς στη Βρετανία. Μια γενιά που έβαλε στο ράφι την ομορφιά προβάλλοντας την ατέλεια και την αυθεντικότητα, τη νοοτροπία «κάν’ το μόνος σου» (DIY). Αρκεί να κοιτάξεις τις φωτογραφίες των Corinne Day, Nigel Shafran και Juergen Teller για επιδραστικά περιοδικά όπως τα i-D και Dazed and Confused, τα οποία πρωτοστάτησαν στον καθορισμό ενός νέου, κόντρα στη μόδα, grunge στιλ.

Οι απλοί άνθρωποι έγιναν πηγή έμπνευσης για τους καλλιτέχνες, όπως αποτυπώνεται στα έργα των Barbara Walker, Jenny Saville και Gillian Wearing, ενώ δημιουργοί όπως οι Tracey Emin, Sam Taylor-Johnson και Sarah Lucas καθήλωσαν το κοινό με το αναρχικό πνεύμα τους και το ειλικρινές έργο τους, το οποίο πραγματευόταν ζητήματα αυτοδιάθεσης, ταυτότητας και κοινωνικής τάξης.

Η νεανική διάθεση της δεκαετίας αποτυπώνεται σε κινηματογραφικά έργα και φωτογραφίες που εστιάζουν στη νυχτερινή ζωή και τις υποκουλτούρες: Η ταινία του Mark Leckey του 1999, «Fiorucci Made Me Hardcore», οι εικόνες που καταγράφουν ξέφρενες βραδιές σε κλαμπ σαν το Haçienda στο Μάντσεστερ και το Bagley’s στο Λονδίνο, η γέννηση της acid house, η άνοδος των σκηνών jungle, hip-hop και drum and bass, οι queer βραδιές και τα ρέιβ πάρτι.

Η έκθεση εξερευνά επίσης την ανάδυση οραματιστών σχεδιαστών που θόλωσαν τα όρια μεταξύ τέχνης και μόδας: από τις προκλητικές, δραματικές και ενίοτε εφιαλτικές παρουσιάσεις του Alexander McQueen έως τα ρούχα του Hussein Chalayan με αναφορές σε καθημερινά αντικείμενα.

Βεβαίως δεν ήταν όλα ρόδινα στα ’90s. Οι φυλετικοί αποκλεισμοί, οι κοινωνικές και ταξικές προκαταλήψεις, η περιθωριοποίηση λόγω σεξουαλικού προσανατολισμού. Γι’ αυτό η έκθεση στρέφει την προσοχή σε εκείνους που είχαν σε μεγάλο βαθμό αποκλειστεί. Οπως ο καθιερωμένος πλέον, πολυβραβευμένος Steve McQueen, ο οποίος εκπροσωπείται με το πρώτο του έργο «Bear» (1993) – μια κινηματογραφική απεικόνιση μιας προσωπικής αναμέτρησης ανάμεσα σε δύο άνδρες, με ζουμ στα σώματα.

Αυτή η πολυεπίπεδη έκθεση που θα διαρκέσει έως τις 14 Φεβρουαρίου δίνει έναυσμα για προβληματισμό. «Δεν έχει σχεδιαστεί ως μια άσκηση καθαρής νοσταλγίας», τονίζει ο επιμελητής της. «Πολλές συζητήσεις που ξεκίνησαν τότε -σχετικά με το ποιος έχει πρόσβαση σε ορισμένους χώρους, τη συμπερίληψη, τη νεότητα και την επιθυμία να ακουστεί η φωνή των νέων- παραμένουν εξαιρετικά επίκαιρες και σήμερα. Δεν πρόκειται απλώς για ένα ταξίδι σε μια άλλη εποχή· η έκθεση αυτή αντικατοπτρίζει το “τώρα”».