Τα παλιά βιβλία όμορφα καταστρέφονται

Υποπτα e-mails αποστέλλονται μαζικά σε παλαιοβιβλιοπωλεία με μαζικές παραγγελίες. Δεκάδες χιλιάδες παλιά βιβλία, παλαιοκαιρισμένα, βιβλία-αντίκες, μπαίνουν σε γιγάντιες κούτες και δρομολογούνται για τη Νεβάδα, το Κολοράντο και τον Καναδά.

Νεοφυείς επιχειρήσεις και εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης καταστρώνουν μυστικά σχέδια με στόχο το σκανάρισμα και την καταστροφή εκατομμυρίων βιβλίων.

Ολα αυτά θα μπορούσαν να συνθέτουν ένα νουάρ μυθιστόρημα, όπου ένας ντετέκτιβ θα προσπαθούσε να σώσει σπάνια βιβλία από την καταστροφή και να εξιχνιάσει το κύκλωμα που βρίσκεται από πίσω.

Η πραγματικότητα

όμως κάποιες φορές ξεπερνάει τη λογοτεχνία καθώς, από το 2024 ήδη, εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης, όπως η Anthropic, αγοράζουν μαζικά παλιά βιβλία ή βιβλία μεταχειρισμένα, τα σκανάρουν και μετά τα καταστρέφουν. Με αυτόν τον τρόπο εκπαιδεύουν τα Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα (LLM) των εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης (λ.χ. Claude) με λεξιλόγιο που σπανίζει στη σύγχρονη εποχή.

Ολα σχεδιασμένα

Η Anthropic ονόμασε αυτό το εγχείρημα «Πρότζεκτ Παναμάς» και είναι «η προσπάθειά μας να σκανάρουμε και να καταστρέψουμε όλα τα βιβλία στον κόσμο», όπως το περιέγραψε ένας εργαζόμενος της εταιρείας στο δικαστήριο.

Εν τέλει, η Anthropic πλήρωσε σε εξωδικαστικό συμβιβασμό 1,5 δισ. δολάρια τους συγγραφείς που μήνυσαν την εταιρεία για παραβίαση πνευματικών δικαιωμάτων, το δικαστήριο όμως την έκρινε αθώα, καθώς για το ίδιο η εκπαίδευση ενός Μεγάλου Γλωσσικού Μοντέλου δεν αποτελεί αδίκημα, ούτε και παραβίαση των πνευματικών δικαιωμάτων.

Αυτό συνέβη το 2025. Το 2026 όμως φαίνεται ότι κι άλλες εταιρείες έχουν μπει στην ίδια κούρσα: τη μαζική αγορά και καταστροφή βιβλίων με σκοπό την εκπαίδευση λογισμικών τεχνητής νοημοσύνης.

Η Error404 media, για παράδειγμα, αποκάλυψε ότι μαζικές παραγγελίες παλαιών βιβλίων στέλνονται στη μεγάλη αποθήκη VGT3 στο Κολοράντο, η οποία έχει λόγκο έναν Τυραννόσαυρο Ρεξ που ετοιμάζεται να κατασπαράξει ένα βιβλίο!

Στον Καναδά, η «μεγαλύτερη εταιρεία ανακύκλωσης βιβλίου στη Βόρεια Αμερική», που ακούει στο όνομα Zoom Books, αναφέρεται σε πάρα πολλά δημοσιεύματα του ξένου Τύπου ως μία από τις εταιρείες που βρίσκεται πίσω από αυτές τις μαζικές παραγγελίες.

Μαζικές παραγγελίες που φτάνουν ακόμα και τα 6.000 βιβλία σε διάστημα 6 μηνών, με τις παραγγελίες να κυμαίνονται μεταξύ χιλίων και ενός εκατομμυρίου βιβλίων τη φορά. Αλλωστε και τα έγγραφα από τη δικαστική υπόθεση ενάντια στην Anthropic καταδεικνύουν ότι η εταιρεία σκάναρε και κατέστρεψε μεταξύ 500.000 και 2 εκατομμυρίων βιβλίων σε διάρκεια μισού έτους.

Η Νέα Ομιλία επανέρχεται

Το ότι η τεχνητή νοημοσύνη βρίθει ανισοτήτων είναι γνωστό. Δεκάδες έρευνες δείχνουν το πώς φυλετικά και έμφυλα στερεότυπα διαιωνίζονται ή πώς οι Δυτικές αξίες προβάλλονται ως βασικά ερμηνευτικά εργαλεία κατανόησης του κόσμου από τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης. Αυτή η κατάσταση μας βάζει σε σκέψεις για τις πραγματικές βλέψεις της τεχνητής νοημοσύνης και για το πώς «εκπαιδεύονται» τα συστήματα γλώσσας, τις σχέσεις εξουσίας που διαμορφώνονται, για παράδειγμα, πίσω από ένα σκανάρισμα βιβλίου ή ποιες πληροφορίες δίνει ο χειριστής στο λογισμικό, το οποίο συνεχώς εκπαιδεύεται με βάση τις ήδη υπάρχουσες ανισότητες.

Ζούμε κάτι μεταξύ του «Φαρενάιτ 451» και της Νέας Ομιλίας (newspeak) στο «1984», το οποίο «καθαρίζει» και αναδιαμορφώνει το γλωσσικό πεδίο των ανθρώπων της Ωκεανίας, ώστε μέχρι το 2050 οι λέξεις να λιγοστεύουν, οι έννοιες, τα συναισθήματα «να καλύπτονται από μία μόνο λέξη, αυστηρά καθορισμένη, αφού οι ορίζοντες της συνείδησης ολοένα και θα στενεύουν».

Την κρίση της (αγγλικής) γλώσσας την είχε ήδη περιγράψει ο Τζορτζ Οργουελ στο δοκίμιό του «Πολιτική και η Αγγλική Γλώσσα», λίγα χρόνια πριν εκδοθεί το «1984». Για τον ίδιο, η κρίση της διανόησης, οι πολιτικές και οικονομικές ανισότητες και η άνοδος απολυταρχικών καθεστώτων συμβάλλουν στην κακοποίηση της γλώσσας και στην παρακμή της.

«Οταν η γενική ατμόσφαιρα είναι κακή, η γλώσσα δεν μπορεί παρά να υποφέρει. Θα περίμενα να διαπιστώσω […] ότι η γερμανική, η ρωσική και η ιταλική γλώσσα έχουν όλες υποβαθμιστεί τα τελευταία δέκα ή δεκαπέντε χρόνια ως αποτέλεσμα των δικτατοριών».

Αλλοίωση νοήματος

Από τη στιγμή που η γλώσσα είναι μια κοινωνική κατασκευή που κουβαλάει μαζί της σύμβολα, ιδεολογίες και αναπαραστάσεις, τότε η κυνικότητα της απάντησης «καταστρέφουμε κάθε βιβλίο στον κόσμο» μου προκαλεί καχυποψία για την αλλοίωση κάθε νοήματος των λέξεων που χρησιμοποιούν οι χειριστές για να εκπαιδεύσουν αυτά τα συστήματα. Γιατί να θες να εξαφανίσεις το πρωτότυπο; Μήπως γιατί βιάζεσαι να κρύψεις κάτι; Αν δεν υπάρχει το πρωτότυπο κείμενο, τότε κανείς δεν θα κατηγορήσει ένα λογισμικό της τεχνητής νοημοσύνης ότι παραπλανά, επανανοηματοδοτεί, αλλάζει την ουσία μιας συλλογιστικής.

Πλέον ο κορέκτορας στο κινητό μάς υποβοηθάει στη συμπλήρωση προτάσεων. Το ChatGPT απαντά συνήθως με προτάσεις που δεν ξεπερνούν τις 20 λέξεις. Οι λέξεις είναι απλές, επαναλαμβανόμενες, πληκτικές.

Τα emojis καταλαμβάνουν όλο και περισσότερο χώρο στη νοηματοδότηση των συναισθημάτων μας στον ψηφιακό κόσμο και κάπου στις αποθήκες του Κολοράντο βιβλία ξεσκίζονται και σκανάρονται για να εκπαιδευτούν λογισμικά ώστε να αναδιαμορφώσουν τη σημερινή παρακμάζουσα γλώσσα.

Εως το 2050, η δυστοπία του Οργουελ μπορεί να βγει και αληθινή: οι λέξεις θα είναι όλο και λιγότερες, οι έννοιες εντελώς διαφορετικές, αποϊδεολογικοποιημένες, απλούστερες και ο πρώτος best-selling συγγραφέας τεχνητής νοημοσύνης θα μπαίνει για πρώτη φορά στη λίστα Booker.