Στη ρωγμή του Παπάζογλου

Μες στη γλυκιά χαύνωση του καλοκαιριού φέτος έλαβα μήνυμα από τον Γιώργο Ανδρέου, μ’ ένα τόσο δα ηχητικό κλιπ. Από λάιβ του Παπάζογλου στο Θέατρο Δάσους, 18 Αυγούστου 1986, μου έγραφε, βρήκε η Μπάρμπαρα δύο ξεχασμένες μαγνητοταινίες από τότε, ήμασταν η τότε Ταχεία Θεσσαλονίκης, θα το βγάλουμε δίσκο. (Ο δίσκος βγήκε, διπλό βινύλιο.)

Το

κλιπάκι ήταν σκάρτα δύο λεπτά, όμως πέρασε μέσα από το κινητό σαν εκκένωση κιλοβόλτ και μ’ έστειλε στον Λυκαβηττό του ’86 και σε άλλους Λυκαβηττούς μετά, μ’ έστειλε στο Θεατράκι της Λάκκας το ’90, μ’ έστειλε στους «Αχαρνής» στον «Ρήγα» της Πλάκας, μ’ έστειλε παντού όπου απλώθηκε η μαγική Φωνή του και το μοναδικό κράμα του ήχου του.

Η Φωνή και το Κράμα

Τι συμβαίνει με τον Νίκο Παπάζογλου, με το μέταλλο και το κράμα του; Από πού αντλείται τόση γοητεία, τόση επιρροή, τόση αντοχή στον χρόνο; Ναι, η Φωνή, αναμφίβολα, αυτή η φωνή που σμίγει μέσα της Ανατολή και Δύση, μανέδες και ανδαλουσιάνικους καημούς, ηλεκτρικό ροκ του ’60 και γλυκασμούς ψάλτη, γυρίσματα, τσαλκάντζες και ανάσες, την κρυστάλλινη εκφορά των συμφώνων και τις βαθιές σάλπιγγες των φωνηέντων. Ναι, η Φωνή.

Αλλά και το ήθος. Δηλαδή, ο τρόπος, ο ήχος, το Κράμα. Ο Ν.Π. δεν στηρίχτηκε μόνο στο θείο χάρισμα της φωνής του, έσκαψε βαθιά στις μουσικές, στους στίχους και τους ήχους, για να εκφράσει τα ποτάμια που κουβαλούσε, για να εκφράσει τον καιρό του. Και συναίρεσε ευτυχισμένα τα ποτάμια που τον ξεδιψούσαν: ποπ, ροκ, ρεμπέτικα, λαϊκά, βυζαντινά. Αυτή τη συναίρεση μόνο ο Διονύσης Σαββόπουλος την πέτυχε πριν απ’ αυτόν, στηριζόμενος στη δύναμη του στίχου του, στην αφηγηματική του δεινότητα και στην ιδιοφυή επιλογή των μουσικών συνεργατών του.

Και πολύ αργότερα, με αναμίξ τις στρατηγικές Σαββόπουλου και Παπάζογλου, ο Θανάσης Παπακωνσταντίνου.

Band leader

Ο Ν.Π. όμως στέκεται μοναδικός και πρωτοπόρος, με δύο στοιχεία: τον ηλεκτρολαϊκό ήχο και τη σκηνική του παρουσία, ερωτική, διονυσιακή αλλά και λυρική μυστηριακή. Ως προς τον ήχο τα έχουν πει πολλοί, εγώ θα προσθέσω ότι ακούγοντας την Ταχεία Θεσσαλονίκης -το 1986 υπενθυμίζω- αυτό που λαμβάνεις δεν είναι ούτε τσιφτετελισμός ούτε μόνο ροκ, είναι ένα αυθεντικό ηλεκτρολαϊκό fusion, με ντουμπλαρισμένες ηλεκτρικές κιθάρες που άλλοτε σκίζουν και φανκάρουν κι άλλοτε κλαίνε σαν μπουζούκια (Σταρόβας – Αραμπατζής), με δημοτικοτζάζ κλαρίνο και βιολί (Ελ. Καλαντζοπούλου – Μαρία Ρεμπούτσικα), με μπλουζ τζαζ μπάσο (Σιδερίδης), με ντραμς βγαλμένα από τους Clash (Καπηλίδης), με λυρικό και τζαζ πιάνο (Ανδρέου), τι να πρωτοπείς, ακούς «Χτες βράδυ», «Του χαμού», «Ρωγμή», τα έχεις όλα: τον Παπάζογλου να ψάλλει σούφικα στα νέφη και στην πλάτη να γεμίζουν σόλα και κεντίδια όλοι οι μουσικοί… Οι πιο ευτυχισμένες στιγμές του ελληνικού fusion, μικτού και νόμιμου.

Πλάι στη Φωνή και το Κράμα: Ο Ν.Π. στα καθ’ ημάς είναι σπουδαίος band leader. Οι μπάντες του, η ηλεκτρική Ταχεία Θεσσαλονίκης και η πιο ακουστική Λοξή Φάλαγγα αργότερα, υπήρξαν λίκνα όχι απλώς προικισμένων μουσικών αλλά θερμοκοιτίδες τραγουδοποιών, ορχηστρών, τάσεων, προσωπικοτήτων. Υπό αναλογία, ο Παπάζης έφτιαχνε μπάντες όπως ο Τζον Μάγιαλ, ο Μάιλς Ντέιβις, ο Τσαρλς Μίνγκους: με τους καλύτερους και όχι με τους καθιερωμένους. (Αναλόγως έπραξαν Σαββόπουλος και Θανάσης.)

Μετά σαράντα έτη

Τα, ας το πούμε ντιλανικά, «Basement Τapes», του Παπάζογλου είναι βουτιά στον χρόνο, σε ό,τι αναδύθηκε τη δεκαετία του ’80: είναι εμβάπτιση στην απενοχοποίηση του λαϊκού και του δημώδους πολιτισμού, όταν η επιβλητική πολιτική πλειοψηφία μετά το ’81, οι συνοικίες και οι επαρχιώτες επήλυδες, επέβαλε τον δικό της μικτό και νόμιμο Κανόνα, έναν λαϊκό μοντερνισμό.

Στην «Επιτόπια ηχογράφηση 18 Αυγούστου 1986» του Παπάζογλου περιέχονται ατόφια ο ήχος και το αίσθημα μιας εποχής, το triple sec μιας εποχής υγρών ονείρων, σωματικού ρωμαντισμού, εκπληρωνόμενων προσδοκιών, μέθης και αφέλειας εν ταυτώ.

Αυτός και η πυρετική μπάντα του συναίρεσαν μέσα στο Κράμα όλα μας τα πρόσωπα τα αντινομικά, όλη την κουρελού μας, επικά χωσίματα και μανέδες, ψαλμούς και μπασογραμμές, ηλεκτρικούς κλαυθμούς και φάνκι τύμπανα.

Ο σαμάνος Παπάζογλου μάς σφράγισε «εξακολουθητικά», όπως είπε για τον Καρυωτάκη ο Τέλλος Αγρας.

Σαράντα χρόνια πέρασαν, λειασμένα σαν βότσαλα, βαριά σαν βράχοι. (Μα πώς φαίνεται να λάμπει ακόμη αυτό το ’80; Ισως γιατί είναι σκοτάδι το τώρα μας.)