Στεγάζοντας άστεγες αλήθειες

Η συλλογή διηγημάτων με τίτλο Απέξω, το πέμπτο στη σειρά βιβλίο του Αχιλλέα ΙΙΙ, επιβεβαιώνει τη σταθερή προτίμηση του πολυσχιδούς συγγραφέα στη μικρή φόρμα. Από το παιγνιώδες -και εξαντλημένο πλέον- Κομπλεξικό, τον Παραχαράκτη, που απέσπασε το Κρατικό Βραβείο Διηγήματος και Νουβέλας, και τον Δεσμοφύλακα, μέχρι το πρόσφατο Τέλος πάντων, ο Αχιλλέας ΙΙΙ δοκιμάζει με την πένα του τις αντοχές των καθιερωμένων όψεων του κόσμου (και της γλώσσας), ξηλώνοντας τετριμμένες αξίες και ντύνοντας την πραγματικότητα με πρωτότυπες και απρόσμενες φορεσιές.

Στη νέα

του συλλογή ο συγγραφέας στρέφει τον αφηγηματικό του φακό στους ανθρώπους που διαβιούν «απέξω», στους άστεγους, τους επαίτες, τους περιθωριακούς συνανθρώπους μας, που η ματιά μας συχνά τους προσπερνά, τους αποφεύγει. Ο Αχιλλέας ΙΙΙ φέρνει αυτούς που είναι «εκτός», εντός του οπτικού μας πεδίου, καθιστώντας τους «απέξω» ήρωες του μυθοπλαστικού του σύμπαντος και βάζοντάς τους να συνδιαλλαγούν, να συγκρουστούν, να επικοινωνήσουν με τους «απομέσα». Το είδος της επικοινωνίας που μπορεί να υπάρξει ανάμεσα στους διαβιούντες εντός και εκτός είναι ένας από τους κεντρικούς άξονες του βιβλίου και εμφανίζεται από το πρώτο κιόλας διήγημα, με τίτλο «Αστεγανά», όπου ένας άστεγος συνομιλεί με το άγαλμα του Κολοκοτρώνη, μόνο και μόνο επειδή γυρεύει κάποιον να μιλήσει.

Στο δεύτερο διήγημα ο κεντρικός ήρωας χτυπάει ένα μαρμάρινο αντικείμενο πάνω σε μια σκαλωσιά την ίδια ώρα κάθε μέρα, κρούσεις που ένας άντρας στην άλλη άκρη της γης καταφέρνει να αποκρυπτογραφήσει ως σήματα μορς, κρυπτογραφημένα μηνύματα που περιέχουν τις σκέψεις και τις αναμνήσεις του άστεγου άνδρα, ο οποίος, μέσω αυτής της απρόσμενης επικοινωνίας, καταφέρνει να ανακτήσει το ξεχασμένο του όνομα. Ο ήρωας της ιστορίας «Από μακριά» μιλάει στη θάλασσα σε μια γλώσσα ξένη, ακατανόητη στους ανθρώπους του τόπου όπου βρέθηκε, της τραγουδάει στη δική του γλώσσα και το τραγούδι του έρχεται καθημερινά να ακούσει ένα αδέσποτο σκυλί.

Οι αδέσποτοι και ανέστιοι ήρωες της συλλογής μιλούν και ο συγγραφέας τούς αφουγκράζεται και μεταφέρει τα μηνύματά τους στον αναγνώστη όχι με τον τρόπο ενός κοινωνικού μυθιστορήματος αλλά με αυτόν του μύθου, της μεταφοράς, της αλληγορίας. Παρότι είναι φανερό πως η δύναμη που κινεί την πένα του είναι αυτή της συμπάθειας, της επιθυμίας για κατανόηση, ο Αχιλλέας ΙΙΙ, ενώ ασφαλώς μάχεται τη δαιμονοποίηση του ξένου, του διαφορετικού, δεν χαρίζεται στους ήρωές του. Δεν τους εξωραΐζει ούτε τους αγιοποιεί. Η ματιά του δεν θολώνει από το αίσθημα, διατηρεί τη διαύγεια, ενίοτε και την ειρωνική της αιχμή, όπως για παράδειγμα στο διήγημα «Η καταρράκτης», μια εις βάθος ψυχογραφία μιας ζητιάνας με επιθετική «λογόρροια», που δεν δέχεται οποιαδήποτε κίνηση καλοσύνης καθώς αδυνατεί να διαβεί τα σύνορα της οργής μέσα στην οποία έχει εγκλωβιστεί.

Το σύνορο, το όριο ανάμεσα στους «απέξω» και τους «απομέσα» είναι άλλος ένας προβληματισμός που διατρέχει όλα σχεδόν τα διηγήματα της συλλογής. Κάποτε το όριο αυτό είναι αδιαπέραστο, όπως η βιτρίνα του εστιατορίου που χωρίζει τον πεινασμένο ήρωα από τη γυναίκα που απολαμβάνει την μπριζόλα της στο διήγημα «Πείνα Μοράτα», κι άλλοτε γίνεται μαγική θύρα όπου ο πλούσιος οικογενειάρχης μπορεί ξάφνου να βρεθεί στη θέση του ανέστιου πένητος, υπενθυμίζοντάς μας πως η θέση μας σε αυτόν τον κόσμο δεν είναι δεδομένη και πως οι «απομέσα» μπορεί να βρεθούν εν μιά νυκτί ανάμεσα στους «απέξω».

Ωστόσο, σε κάποια από τα διηγήματα της συλλογής είχα την αίσθηση ότι παρά τις δυσμενείς συνθήκες που βιώνουν οι άστεγοι ήρωες, η θέση τους τούς επιτρέπει κάποια επίγνωση και μια ελευθερία που, μάλιστα, νιώθω να τη συμμερίζεται και ο συγγραφέας, αφού βάζει κάνα δυο από τους ήρωές του να επινοούν ιστορίες, να πλάθουν με τα υλικά της πραγματικότητας που τους προσφέρεται νοητούς κόσμους, μια που και ο συγγραφέας -μοιάζει να υπονοεί ο Αχιλλέας ΙΙΙ- είναι κι αυτός ένας ανέστιος, κάποιος που κάθε φορά χτίζει με λέξεις την πατρίδα την οποία αναζητά.

Επιμέλεια: Μισέλ Φάις