Πρώτο δυναμικό πεζογραφικό βήμα

Στην Ξέρα, ο Αριστοτέλης Σπηλιώτης μάς αποκαλύπτει έναν κόσμο όπου η πλοκή υποχωρεί συστηματικά μπροστά στην εσωτερική εμπειρία. Αν και το θέμα του έργου είναι σαφές -η απώλεια ενός παιδιού που χάνεται στη θάλασσα σε ηλικία πέντε ετών- το ενδιαφέρον δεν βρίσκεται τόσο στο ίδιο το γεγονός όσο στον τρόπο με τον οποίο το τραύμα επιβιώνει μέσα στον χρόνο, διαβρώνει τη συνείδηση και αλλοιώνει την πραγματικότητα.

Η Κρίστι, μετά τον χωρισμό της από τον Αλκη και τη συμβίωσή της με τον Χάρη, μοιάζει να ζει σε μια διαρκή κατάσταση μεταιχμίου. Δεν βρίσκεται ούτε πραγματικά στο παρόν ούτε ολοκληρωτικά

στο παρελθόν. Κατοικεί σε έναν ενδιάμεσο χώρο όπου οι αναμνήσεις, τα όνειρα, οι αισθήσεις και οι φαντασιακές προβολές αλληλοδιεισδύουν. Μιλά σε πρώτο πρόσωπο, απευθύνεται στο χαμένο παιδί σε δεύτερο πρόσωπο, ενώ συχνά περιγράφει τον εαυτό της σε τρίτο πρόσωπο («της αρέσει», «αισθάνεται», «προτιμά»), καθώς η ταυτότητα έχει διαρραγεί και η ίδια, αδυνατώντας να συγκροτήσει μια ενιαία αντίληψη, μετακινείται διαρκώς ανάμεσα σε διαφορετικές οπτικές, σαν να παρακολουθεί τη ζωή της από απόσταση.

Αριστοτέλης Σπηλιώτης. Η ξέρα. Σελ. 96. Περισπωμένη, 2026

Το πένθος δεν δηλώνεται· διαχέεται. Το εξοχικό, ο λόφος, ο αμπελώνας, η θάλασσα, ο οικισμός, οι άνεμοι, τα σύννεφα αποτελούν ενεργά στοιχεία μιας αποδεκατισμένης μνήμης, και θραύσματα αισθήσεων, όπως η μυρωδιά του δέρματος ενός βρέφους, το φως πάνω σε μια φωτογραφία, η υγρασία ενός δωματίου, ο ήχος ενός φορτηγού που συγχέεται με το κύμα, η σκόνη ενός χωματόδρομου, αποκτούν εμμονικό χαρακτήρα.

Ο Σπηλιώτης, χωρίς ρητορικές εξάρσεις και συναισθηματικές κορυφώσεις, με φράσεις κατά κανόνα σύντομες, παρατακτικές, συχνά επαναληπτικές, καταφέρνει να αποδώσει με συγκρατημένο λυρισμό και ύφος υποβλητικό μια γυναίκα που σκέφτεται ξανά και ξανά τα ίδια πράγματα, επιστρέφει στους ίδιους τόπους, ανακαλεί τις ίδιες εικόνες, όπως ακριβώς συμβαίνει σε μια ψυχική κατάσταση ανεπίλυτου πένθους.

Μελίσσα Κωτσάκη. Αντοχή υλικών: Προσεγγίζοντας το όριο θλίψης. Σελ. 100. Εστία, 2026

Το βιβλίο της εικαστικής δημιουργού Μελίσσας Κωτσάκη, Αντοχή υλικών: Προσεγγίζοντας το όριο θλίψης δεν κατηγοριοποιείται εύκολα. Χαρακτηρίζεται «νουβέλα», επί της ουσίας όμως πρόκειται για ένα υβριδικό κείμενο με διακριτά τα στοιχεία του δοκιμίου και του ποιητικού στοχασμού. Η συγγραφέας του, αναζητώντας τρόπους να μιλήσει για τη μνήμη, το τραύμα, τη σωματικότητα και την ψυχική ανθεκτικότητα, υπερβαίνει τα όρια του αυτοβιογραφικού αφηγήματος και με γλώσσα που παραμένει απλή και συχνά εξομολογητική συνομιλεί με την ομότιτλη περφόρμανς – το ηχητικό της έργο Αντοχή υλικών, όπου, μέσ’ από μια ελεύθερη περιπλάνηση σε ένα εγκαταλελειμμένο κτίριο ξετύλιγε τις σκέψεις της σχετικά με την «αντοχή».

Στη νουβέλα της, βασισμένη στην ευρηματική μεταφορά ανάμεσα στον κόσμο της μηχανικής και στον κόσμο της ανθρώπινης εμπειρίας, όροι όπως «θλίψη», «στρες», «κόπωση», «εφελκυσμός», «αστοχία υλικού» ή «όριο αντοχής» αποσπώνται από το τεχνικό τους περιβάλλον και αποκτούν υπαρξιακή διάσταση. Οπως τα υλικά υφίστανται πιέσεις, παραμορφώσεις και ρωγμές, έτσι και οι άνθρωποι δοκιμάζονται από τις δυνάμεις που ασκούν πάνω τους ο χρόνος, η απώλεια, η κοινωνική προσδοκία και οι προσωπικές τους ιστορίες.

Η Κωτσάκη αμφισβητεί την αντίληψη που εξυμνεί την αντοχή ως αποτέλεσμα σκληρής δοκιμασίας και θεωρεί ότι η δύναμη δεν απορρέει από τη βία που ασκούμε στον εαυτό μας, αλλά από την αποδοχή της ευαλωτότητας. Πιστεύει ότι η ωριμότητα δεν βρίσκεται στην ακαμψία αλλά στην ελαστικότητα και προτείνει μια διαφορετική εκδοχή, που θεμελιώνεται στην ευκαμψία της φύσης μας και στη διαρκή δυνατότητα να ξαναχτίζουμε τον εαυτό μας ύστερα από κάθε απώλεια. Το βιβλίο της διαβάζεται και ως μια διευρυμένη αφήγηση ενηλικίωσης αφού, εκτός από τους διαδοχικούς εαυτούς, και οι ίδιες οι αναμνήσεις της αφηγήτριας αποδεικνύονται εύθραυστα κατασκευάσματα που συνεχώς αναδιαμορφώνονται.

Victor Bejar,
Πάνος Μουχτερός

Από τις πρώτες σελίδες του Solitaire, η δομική πυκνότητα, η συνειρμική ροή, η συναρμογή δεκάδων εικόνων και συλλογισμών μέσα στην ίδια παράγραφο, όπως και αυτή καθαυτή η επιλογή των λέξεων και η λειτουργία της γλώσσας, αιφνιδιάζουν. Στο πρώτο διήγημα («Solitaire»), η ομιχλώδης ατμόσφαιρα μέσα σε μια υπόγεια ταβέρνα, ο Βόσπορος, η Μαύρη Θάλασσα, η Πόλη με τη στοά Αλάμπρα και το Πέρα, η Agatha Christie, ο Gainsbourg και τα άφιλτρα Σαντέ, μια μυθική σπηλιά και μια παλιά περιπλάνηση με ένα Citroen Deesse, αλλά και ένα ταξίδι στα όρια του μύθου, με τον Potemkin και την Αικατερίνη, αναθερμαίνουν τη μνήμη και τη φαντασία του αφηγητή, αναδεικνύοντας το αίνιγμα της ζωής και το αμετάκλητο του θανάτου.

Victor Bejar. Solitaire. Σελ. 238. Μπατσιούλας Ν. & Σ., 2026

Και στα έξι εκτενή διηγήματα της συλλογής («Solitaire», «Η Ερωμένη του Χαρτογράφου», «Το Μεγάλο Αμερικανικό Μυθιστόρημα», «Αόρατη Αιώρα», «Διόραμα», «Η Ματαίωση») η αφήγηση είναι ομοιογενής αλλά και σε σημεία δύσκολα προσβάσιμη. Οι μοναχικοί αφηγητές -ανάμεσά τους ένας ρομαντικός πρώην παλαιοπώλης, ένας ιδιόρρυθμος συγγραφέας και ένας τακτικός συνεργάτης αθηναϊκής εφημερίδας που επισκέπτεται την Πόλη ψάχνοντας έναν ερημίτη ζωγράφο- παρατηρούν, αναλύουν, αντιστέκονται και αναπολούν τις αμφίσημες, σχεδόν φασματικές μορφές μιας μοιραίας Ξένιας, μιας Νίκης, μιας Φαίας, παραληρώντας πάνω από τα ερείπια της μνήμης τους, της κοινωνίας, των σχέσεων και του εύθραυστου ψυχισμού τους.

Μέσα από πλείστες διακειμενικότητες και μια ευρεία γκάμα πληροφοριών για υπερπόντια ταξίδια, κλειστές θάλασσες και ωκεανούς, γνωστές ή άγνωστες πολιτείες, ρεαλιστικές και ονειρικές περιγραφές ανθρώπων, τοπίων και αντικειμένων, οι αφηγήσεις τους συχνά καταλήγουν σε ρηξικέλευθα αποφθέγματα και ιδέες για «το μεγάλο αφηγηματικό που έχει ανασταλεί» και «τη λογοτεχνία των ημερών που αναδύεται χωρίς αξιώσεις καθολικές, πιο ισχνή και άτονη από τη ζωή».

Πάνος Μουχτερός. Βίος αβίωτος. Σελ. 385. Καστανιώτης, 2026

Με το Βίος αβίωτος, ο Πάνος Μουχτερός, έπειτα από μια μακρά παρουσία στη δημοσιογραφική αρθρογραφία, εισέρχεται στην πεζογραφία με ένα μυθιστόρημα-ποταμό, ένα πολυπρισματικό ψυχολογικό θρίλερ που μετατρέπει την τεχνητή νοημοσύνη, την ψηφιακή εικόνα και τα οικογενειακά τραύματα σε καθρέφτη μιας κοινωνίας που δυσκολεύεται ολοένα και περισσότερο να ξεχωρίσει την αλήθεια από την κατασκευή της. Στην ιστορία του, ένας άνδρας κοντά στα πενήντα, από τη μία, καλείται να προσαρμοστεί σε ένα επάγγελμα που απαιτεί σκληρή δουλειά και άμεση ανταπόκριση στους φρενήρεις ρυθμούς μιας ταχύτατα εξελισσόμενης Τ.Ν. και, από την άλλη, να ακολουθήσει μια προσωπική ζωή εγκλωβισμένη ανάμεσα σε ανούσιες ερωτικές συνευρέσεις της μιας νύχτας και στη φροντίδα του βαριά άρρωστου πατέρα του, με τον οποίο συγκατοικεί.

Ο συγγραφέας αναγνωρίζει τη βιωματική αφετηρία του βιβλίου του, γεγονός που εξηγεί σε μεγάλο βαθμό τον πειστικό και σχεδόν σωματικό τρόπο με τον οποίο περιγράφει τους χαρακτήρες του. Ο καρκίνος του πατέρα, η φθορά, η ενοχή, η εξάντληση και η οικογενειακή πίεση, τα οικογενειακά μυστικά και η επιστροφή προσώπων από το παρελθόν, η αϋπνία και οι παραισθήσεις γίνονται ρωγμές μέσα από τις οποίες εισχωρεί η αμφιβολία. Αυτό που ζει ο πρωταγωνιστής του δεν είναι αυτό που νομίζει.

Τι απομένει όταν αρχίζουν να διαψεύδονται όλες οι βεβαιότητες πάνω στις οποίες έχεις στηρίξει τη ζωή σου; Πόσο αληθινή μπορεί να είναι η εικόνα που έχεις για τον εαυτό σου, τους άλλους και όσα σας περιβάλλουν; Η πραγματικότητα γίνεται εξαιρετικά δυσδιάκριτη καθώς τα social media, τα φίλτρα, οι ψηφιακές ταυτότητες και η δημόσια έκθεση κατασκευάζουν καθημερινά όλο και πιο ψεύτικες εκδοχές του εαυτού και του κόσμου.

Επιμέλεια: Μισέλ Φάις