Πολιτική α λα γαλλικά

Μια από τις πιο ενδιαφέρουσες πολιτικές εξελίξεις των ημερών έρχεται από τη Γαλλία, όπου ο Ζαν Λικ Μελανσόν, επικεφαλής της αριστερής Ανυπότακτης Γαλλίας, προτείνει να τεθεί σε «κατάψυξη» ή, στην πιο ριζοσπαστική εκδοχή, να ακυρωθεί ένα μέρος του γαλλικού χρέους που βρίσκεται στα χαρτοφυλάκια του Ευρωσυστήματος, κυρίως μέσω της Banque de France.

Μια τέτοια κίνηση θα μείωνε λογιστικά το δημόσιο χρέος και ως προϊόν μιας ευρωπαϊκής συμφωνίας θα έφερνε εκτόνωση στις πιέσεις που δέχονται τα γαλλικά ομόλογα, ανοίγοντας χώρο στον προϋπολογισμό για δημόσιες πολιτικές. Μια μονομερής εκδοχή της, αντίθετα, θα μπορούσε να αυξήσει την καχυποψία των αγορών και το κόστος δανεισμού.

Η συζήτηση αφορά τα γαλλικά κρατικά ομόλογα που αγόρασε η ΕΚΤ και συσσωρεύτηκαν στα χαρτοφυλάκια του Ευρωσυστήματος, κυρίως μέσα από τα προγράμματα ποσοτικής χαλάρωσης μετά την κρίση της ευρωζώνης και κατά την πανδημία.

Ο τραπεζίτης Ματιέ Πιγκάς θεωρεί την ακύρωση εφικτή. Ο πρώην επικεφαλής οικονομολόγος του ΔΝΤ Ολιβιέ Μπλανσάρ, αντίθετα, υποστηρίζει ότι θα ήταν «δώρο άδωρον» και θα αποσταθεροποιούσε την αγορά ομολόγων.

Η πρόταση θεωρείται «ιεροσυλία» από τους θιασώτες της νομισματικής ορθοδοξίας και, ασφαλώς, από τις κυβερνήσεις του σκληροπυρηνικού ευρωπαϊκού Βορρά που ιστορικά επικαλούνται τους αυστηρούς θεσμικούς κανόνες. Οι κανόνες αυτοί βέβαια παρακάμφθηκαν συστηματικά στη διάρκεια των κρίσεων, όταν «τυπώθηκαν» τρισεκατομμύρια για να στηριχθούν οι οικονομίες, τα οποία ταυτόχρονα «φούσκωσαν» τις αγορές ομολόγων και μετοχών, κάνοντας τους πλούσιους ακόμα πλουσιότερους.

Ομως η σημασία της πρότασης είναι κυρίως πολιτική. Για πρώτη φορά θίγεται το πολιτικό «άβατο» της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, η οποία υπό τον μανδύα της ανεξαρτησίας ασκεί τεράστιο οικονομικό ρόλο, ουσιαστικά πολιτικό, με περιορισμένη, αν όχι ανύπαρκτη, δημοκρατική λογοδοσία.

Επανέρχονται έτσι στη δημόσια συζήτηση εναλλακτικές πολιτικές που είχαν προταθεί και στο παρελθόν: από το «τύπωμα» χρήματος για δημόσιες επενδύσεις και κοινωνικές πολιτικές, ή ακόμα και άμεση διανομή εισοδημάτων, μέχρι την αλλαγή της αποστολής της ΕΚΤ που θα της επέτρεπε να παρεμβαίνει όχι μόνο για τη σταθερότητα των τιμών και των χρηματοπιστωτικών αγορών, αλλά και για την απασχόληση, τη μείωση ανισοτήτων και την κλιματική βιωσιμότητα.

Το ακόμα πιο ενδιαφέρον είναι η πολιτική διάσταση της αντιπαράθεσης. Ο πρόεδρος της ακροδεξιάς Εθνικής Συσπείρωσης, Ζορντάν Μπαρντελά, που προηγείται με 35% στις δημοσκοπήσεις για τις προεδρικές εκλογές του Απριλίου 2027, απέρριψε την πρόταση. Εδειξε έτσι ότι για τη γαλλική Ακροδεξιά ο ευρωσκεπτικισμός και η επιθετική ρητορική εναντίον των «ελίτ των Βρυξελλών» και υπέρ της εθνικής κυριαρχίας εξαντλούνται στους μετανάστες και δεν αμφισβητούν τους βασικούς μηχανισμούς της αγοράς που παράγουν τις ανισότητες.

Ο Μελανσόν, με ριζοσπαστική αριστερή γραμμή και προτάσεις για αναδιανομή εισοδήματος, ενίσχυση κοινωνικού κράτους και δημόσιες επενδύσεις, έχει ανέβει δημοσκοπικά στο 16%, από 12% την άνοιξη. Δεν αποκλείεται μάλιστα να περάσει η Ανυπότακτη Γαλλία στον δεύτερο γύρο των προεδρικών εκλογών, δεδομένου ότι η μάχη για τη δεύτερη θέση είναι μεν ανοιχτή, αλλά το Κέντρο είναι κατακερματισμένο.

Η πρόταση Μελανσόν, όσο κι αν παρουσιάζεται ως απειλή για τη σταθερότητα των αγορών, δίνει την ευκαιρία να ανοίξει μια αναγκαία συζήτηση για το πραγματικό διακύβευμα, την επαναδημοκρατικοποίηση της ευρωπαϊκής νομισματικής εξουσίας. Και για μια προοδευτική ατζέντα συγκεκριμένων πολιτικών, η οποία θα πείθει ότι η πολιτική αλλαγή δεν ισοδυναμεί απλώς με αλλαγή διαχειριστή στην κυβερνητική εξουσία, αλλά μπορεί να έχει χειροπιαστό αντίκρισμα στη ζωή των πολιτών.

Η συζήτηση αυτή δεν αφορά μόνο τη Γαλλία, αλλά κάθε ευρωπαϊκή χώρα που οδεύει προς εκλογές εν μέσω πολέμων, εθνικισμών και γενικευμένης ανόδου της Ακροδεξιάς.