Οι «Τρωάδες» άλλαξαν την Επίδαυρο

Οι «Τρωάδες» του Ευριπίδη δεν αποτελούν μόνο την πλέον αντιπολεμική τραγωδία, αλλά και από τα κορυφαία έργα αυτής της θεματικής παγκοσμίως. Ο Ευριπίδης, για ακόμα μία φορά, ξεδιπλώνει τη μαεστρία του και στον λόγο αλλά και στην έκθεση ζητημάτων εξωφρενικά πρωτοποριακών ακόμα και για το σήμερα: Ποιος τελικά είναι ο νικητής – αυτός που νικά ή ο ηθικός, ο δίκαιος; Ποια είναι η πραγματική δύναμη της γυναίκας; Τι τελικά σημαίνει το «είμαι άνθρωπος»; Αυτά τα ερωτήματα η Ελένη Ευθυμίου, που σκηνοθέτησε και διασκεύασε το έργο στην παράσταση του Εθνικού Θεάτρου, τα μετακίνησε ακόμα πιο πέρα: ο ανθρωπισμός και ο φεμινισμός, στην πιο βαθιά και ουσιαστική μορφή τους, ήταν οι δύο άξονες των δικών της «Τρωάδων».

Ποια είναι σήμερα η «νικημένη Τροία»; Τι πραγματικά φέρνουν πίσω στην Ελλάδα οι νικητές Έλληνες και τι ρημάδια αφήνουν πίσω τους στην πρώην αυτή μητρόπολη της Ανατολής; Τα σκοτεινά κίνητρα της εκστρατείας αποκαλύπτονται τόσο μέσα από την αξιοπρεπή, αν και βαριά πένθιμη, στάση των Τρωάδων, αλλά και από τον ίδιο τον μονόλογο της Ωραίας Ελένης, που η Ευθυμίου ανέδειξε ως μια γυναίκα πανέμορφη μεν, κακοποιημένη και αγέρωχη δε (η Βασιλική Τρουφάκου διατήρησε στο ακέραιο το σκηνοθετικό αυτό όραμα). Συνομιλεί, βιασμένη και χτυπημένη ακόμα και από τους Αχαιούς, με τον Μενέλαο και δεν του αφήνει κανένα άλλο περιθώριο πέρα από το να απαντήσει: «Αυτή είναι η θέση της γυναίκας. Να υπηρετεί τον άντρα της». Τι ήττα. Τι ξεφτίλα. Ένας νικητής αρχηγός να ταπεινώνεται τόσο εξευτελιστικά μπροστά στην Ιστορία. Και φυσικά μπροστά στην ατρόμητη ωραιότητα μιας γυναίκας που τολμά να υπάρχει ως τέτοια.

Η Ευθυμίου κάνει αλλαγές στο έργο: η Ανδρομάχη αυτοκτονεί από τα τείχη της Τροίας μαζί με τον γιο της Αστυάνακτα (υπέροχη, όπως περιμέναμε και ακόμα περισσότερο, η Εύη Σαουλίδου στον ρόλο και ο μικρός Μιχάλης Μήτσης έκλεψε τη ματιά και την ψυχή μας επί σκηνής), η Ελένη παρουσιάζεται χτυπημένη, με ρούχα σκισμένα, ο Ταλθύβιος μιλά ως εξουσιαστής, η Κασσάνδρα παίρνει η ίδια την παρθενιά της ώστε ο Αγαμέμνων να λάβει «αυτό που του αξίζει», οι Τρωάδες εν τέλει δεν ακολουθούν τους Έλληνες αλλά αυτοπυρπολούνται στην Τροία και κυρίως παρουσιάζεται το νεκρό σώμα του Αστυάνακτα επί σκηνής – κάτι που δεν συνέβαινε ποτέ στο αρχαίο δράμα.

Δραματουργικά (σύμβουλος δραματουργίας είναι η Σοφία Ευτυχιάδου) όλα αυτά τα στοιχεία λειτουργούν οργανικά και ως προς τον διπλό άξονα ανθρωπισμού-φεμινισμού, αλλά και ως προς το να προκαλέσουν τη μέγιστη δυνατή συγκίνηση. Και το καταφέρνουν. Στο σημείο αυτό ενυπάρχει μια, έστω και έμμεση, προσπάθεια συναισθηματικής υπαγόρευσης της έντασης στον θεατή που δεν χρειαζόταν, ωστόσο ήταν τόσο συνεκτική η ματιά της Ευθυμίου που, παρά τους όποιους προβληματισμούς μας, κατάφερε κάτι σπάνιο: να θέσει όχι μόνο την προσωπική αλλά και την ιδεολογική της σφραγίδα στο έργο (πόσοι τολμούν κάτι τέτοιο σήμερα και μάλιστα δίχως επιφανειακά τεχνάσματα;), αλλά πολύ περισσότερο να δείξει πώς «διαβάζεται» ένα αρχαίο κείμενο σήμερα, με γενναιότητα, ακεραιότητα και σαφήνεια στις προθέσεις και τις θέσεις.

«Οι εχθροί σκοτώνουν μικρά παιδιά για ν’ αρπάξουν ό,τι δεν τους ανήκει» φωνάζει η Εκάβη της Ευθυμίου, ενώ ο Χορός (από τους καλύτερους που έχουμε δει) ενορχηστρώνει την αλήθεια τους σήμερα: πόλεμος, αδικία, γυναικοκτονίες, γενοκτονία στην Παλαιστίνη, χυδαίος καπιταλισμός. Η ομάδα Εν Δυνάμει, που συμπεριλαμβάνει και ανάπηρα άτομα, ίσως να μην εντάχθηκε απολύτως συμπεριληπτικά στην παράσταση, καθώς αναφέρονταν ως «παιδιά του Λοξία», από την άλλη όμως ως τέτοια συμμετείχαν σε ένα όλον που πραγματικά δεν τα ξεχώριζε: «Μίλα πιο καθαρά, παιδί μου, δεν σε καταλαβαίνω» είπε η Εκάβη στη νεαρή Λωξάνδρα LLoxy Λούκας, καλλιτέχνιδα με σύνδρομο Down. Το είπε και κατευθείαν σταμάτησε να «σκιάζεται» ο ρόλος από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της ηθοποιού. Ήταν η LLoxy και ήταν ισότιμο μέλος του Χορού. Και η μητέρα της, Ελένη Δημοπούλου, φανέρωσε την αλήθεια της ως ηθοποιός και ως άνθρωπος επί σκηνής με λιτό μεγαλείο.

Τα σκηνικά της Ευαγγελίας Κιρκινέ (ένα ρημαγμένο, επικλινές τοπίο γεμάτο στάχτη και μαύρο νερό) εμπεριείχαν έντονη σημειολογία (γενικά, και στις δύο φετινές του παραγωγές στην Επίδαυρο, και στην «Άλκηστη» του Καραντζά δηλαδή, το Εθνικό απέδειξε πως είναι θεατρικός οργανισμός αξιώσεων, αν θέλει), η μουσική του Λευτέρη Βενιάδη είναι ό,τι καλύτερο έχουμε ακούσει μουσικά και μουσικολογικά εδώ και χρόνια σε αρχαία τραγωδία (μάλιστα φορές η μουσική και τα χορικά υπήρξαν δραστικότερα από τα σημεία όπου η διασκευή επέμενε υπερβολικά στην καταγγελία και η ερμηνεία στην υπερβολή – κάτι που είδαμε βέβαια μόνο από τη Λυδία Φωτοπούλου, δίχως αυτό να μειώνει φυσικά τη σπουδαιότητά της ως ηθοποιού), τα κοστούμια του Αγγελου Μέντη είχαν την τραχύτητα της ιστορίας πάνω τους και, τέλος, η κινησιολογία του Τάσου Παπαδόπουλου μας εντυπωσίασε για τη λιτή της ορθότητα πάνω στον ίδιο τον λόγο!

Όσο για τις υπόλοιπες ερμηνείες, η Νάνσυ Σιδέρη είναι η Κασσάνδρα που δεν θα ξεχάσουμε ποτέ, η Κατερίνα Παπανδρέου «γέμισε» το αρχαίο θέατρο με μια φωνή δίχως να φωνάζει, μα γεμάτη ένταση, ο Αργύρης Ξάφης έγινε ένας νέος Ταλθύβιος ως γραφειοκράτης φρίκης ψυχή τε και σώματι και ο Γιώργος Χριστοδούλου ξεχώρισε ως Μενέλαος όπως άξιζε στο ταλέντο του.

«Tρωάδες», πληροφορίες για την περιοδεία εδώ: www.ticketservices.gr