Η αυτοεξόριστη γραφή

[…] Πιες είμαστε οι πρεκάριοι που τζόγαραν τον εμιγκρέ ουρανό / ουκ η φύσις έσχισεν το ανθρώπινον μητέρα εξέγερση / κόρη πατρίδα είμαστε μένος και το φάσμα που ’γραψε / τρεις σκηνές για την πιστωτική ντρόγκα των ημερών / πιες είμαστε μαύρο, ξυράφι και θυμός· αν δεν πατήσουμε / τον εργολάβο αν δεν πατήσουμε τη διαδικασία αν δεν πιες / είμαστε γέλιο που εκδικείται τους διαφημιστές

(«4», σελ. 16)

Ο Βασίλης Λαμπρόπουλος επισημαίνει ότι οι ποιητές της γενιάς του 2000 ανέπτυξαν εξ αρχής μια έντονη ιστορική εγρήγορση. Επιπλέον, από

πολύ νωρίς άρχισαν να εκδίδουν βιβλία τα οποία συνιστούν ολοκληρωμένες συνθέσεις. Ο Μιχάλης Παπαντωνόπουλος ανήκει σε αυτή τη γενιά. Η ποιητική σύνθεσή του, με τον τίτλο «Εμιγκρενιάδα», αποδεικνύεται δύσκολα προσβάσιμη. Εφόσον, βέβαια, τη διαβάσει κανείς ως ένα συμβατικό λογοτεχνικό κείμενο. Υπάρχουν, ωστόσο, δύο τρόποι, μεταξύ τους αντίθετοι, για να προσεγγιστεί: είτε να επιστρέψεις σε αυτήν αρκετές φορές είτε να την προσλάβεις σχεδόν ακαριαία. Θα σταθώ στον δεύτερο τρόπο, γιατί είναι –καθώς πιστεύω– συγγενής με τον τρόπο με τον οποίο συντέθηκε.

Παραθέτω αποσπάσματα από το μανιφέστο Vortex, το οποίο φέρει και την υπογραφή του Ezra Pound, σε μετάφραση του Γιώργου Μπλάνα: «Η δίνη είναι το σημείο της μέγιστης ενέργειας», «Σύμπαν το παρελθόν που είναι ακόμα ζωντανό, το παρελθόν που αξίζει να ζήσει στο μέλλον, ενεργοποιείται στη δίνη, ΤΩΡΑ».

Το δεύτερο απόσπασμα με οδηγεί κατευθείαν στις «Θέσεις για τη φιλοσοφία της Ιστορίας» του Walter Benjamin. Ο τελευταίος ονομάζει «επίκαιρο χρόνο» (Jetzt-Zeit) τη στιγμή όπου προκαλείται μια ρήξη στο ιστορικό συνεχές και το παρελθόν εισβάλλει στο παρόν. Κάτι περαιτέρω, για να ολοκληρώσω το σκεπτικό μου: Ο παροντισμός (présentisme), όρος του Francois Hartog, αναφέρεται στο ακατάπαυστο και απεριόριστα εκτεταμένο παρόν της εποχής μας, το οποίο έχει καταλάβει τον χώρο του παρελθόντος και του μέλλοντος.

Με βάση τα προηγούμενα, η «Εμιγκρενιάδα» αποδεικνύεται δύσκολη σε μια συμβατική προσέγγιση, γιατί ο Παπαντωνόπουλος ακολουθεί ένα βορτισιστικό μοντέλο. Το οποίο υπαγορεύει μια σχεδόν ακαριαία, όπως σημείωσα στην αρχή, μια ιλιγγιώδη αναγνωστική πρόσληψη.

Μιχάλης Παπαντωνόπουλος, Εμιγκρενιάδα | Σελ. 27 | Κοβάλτιο Αθήνα, 2026

Η γλώσσα, εδώ, αντιστοιχεί σε ρευστή δύναμη, σε μια δίνη μέγιστης ενέργειας. Επιχειρείται η συγκεκριμένη σύνθεση να αποτελέσει παράδειγμα αποδόμησης του λόγου ο οποίος κυριαρχεί στο απεριόριστα εκτεταμένο παρόν της εποχής μας και ανάδυσης ενός παρελθόντος της Ιστορίας που αντίκειται σε όσους αρθρώνουν αυτόν τον λόγο. Η ροπή των ποιημάτων παρασύρει σε ένα συνονθύλευμα λέξεις, φράσεις οι οποίες παραπέμπουν τόσο στις σύγχρονες εξουσίες όσο και σε παράγοντες οι οποίοι τις εναντιώνονται. Η γλώσσα αποβαίνει μεικτή. Ενα αμάλγαμα από στοιχεία προερχόμενα –στο παρατιθέμενο απόσπασμα– από τη λαϊκή μέχρι και την αρχαία ελληνική, του οποίου η αναρχική σφοδρότητα καταστρέφει όχι μόνο την κανονική εκτύλιξη αλλά και τη γραμμικότητα της γραφής, καθώς το τελικό αποτέλεσμα μοιάζει με περιδινούμενο πολύεδρο, το οποίο μετατρέπει τη δισδιάστατη εκτυπωμένη επιφάνεια σε μια περιοχή με πολλές διαστάσεις. Πρόκειται για τη νομαδική ιδιόλεκτο του εμιγκρέ, του αυτοεξόριστου από τον επιτελεστικό λόγο του παροντισμού, η οποία σαρώνει ορμητικά την πραγματικότητα, αναζητώντας σημεία αντίστασης. Για μια πολιτική, επιπλέον, ιδιόλεκτο, όσο και αν ακούγεται αντιφατικό, η οποία απαιτεί την ανάκτηση της δημόσιας σφαίρας.

Να προσθέσω, κλείνοντας, ένα άλλο καταστατικό συστατικό της συγκεκριμένης σύνθεσης: την ιαμβική ποίηση, αποσυνδεδεμένη μεν από το μέτρο της αλλά με όλο το σκληρό, αθυρόστομο και κατακριτικό της ύφος. Στην οποία, από την αρχαία ήδη αρχή της, το λυρικό εγώ παρουσιάζεται ως αντιπροσωπευτικό μιας κοινότητας και αλληλέγγυο απέναντι στην αυθαιρεσία και δη την πολιτική, φτάνοντας μέχρι την ινβεκτίβα, την οργισμένη, ανοιχτή επίθεση.

*Ομηριστής, ποιητής, κριτικός λογοτεχνίας