Ο βηματισμός της Ελλάδας στον παγκόσμιο χάρτη

Οι εξελίξεις σε παγκόσμιο επίπεδο είναι ριζικές, καταιγιστικές και κοσμογονικές. Η διαπίστωση αυτή δεν είναι μια ιμπρεσιονιστική εικόνα που κατασκευάζει ο πολίτης ή ακόμη και ο άνθρωπος που αρνείται την πολιτική ως συνθήκη δημιουργίας της «ανθρώπινης κατάστασης». Η διαπίστωση αυτή είναι το αποτέλεσμα διανοητικών διαδικασιών και υπαρκτικών συνθηκών του κοινού νου.

Ολα στο διεθνές σκηνικό αλλάζουν και μπορούμε να παραδεχτούμε πως το ίδιο συμβαίνει και στον τόπο μας. Αλλά οι διαφορές ανάμεσα σε όσα συμβαίνουν στην οικουμένη και σε όσα συντελούνται στην Ελλάδα

Ας δεχθούμε εξ αρχής κάτι το οποίο είναι πια δεδομένο, είναι factum: το οικονομικό στοιχείο έχει αποκτήσει στη σύγχρονη κοινωνική μορφή ζωής ένα στρατηγικό status, το οποίο του επιτρέπει να είναι ο ρυθμιστής όλων των ανθρώπινων πραγμάτων. Ο άνθρωπος ως οντότητα έχει περιθωριοποιηθεί. Δεν μιλάμε για τον πολίτη, ο οποίος στις συνθήκες του πολιτικού πνεύματος του αυταρχισμού είναι άφαντος. Είναι αόρατος.

Τα στρατηγικά «πρωτεία» της οικονομίας στη δομή και τη λειτουργία της ανθρώπινης κοινωνίας στη σύγχρονη εποχή όχι μόνο δεν αμφισβητούνται, αλλά πολύ περισσότερο δυστυχώς η επιστημονική κριτική θεωρία του εικοστού αιώνα δεν είναι σε θέση να επαναπροσδιορίσει τον εαυτό της και να εκπονήσει στο θεωρητικο-πρακτικό επίπεδο κοινωνικές δυναμικές της νέας μορφής που αποκτά ο καπιταλισμός.

Εάν τα πολιτικά πράγματα στο παγκόσμιο σκηνικό έχουν όπως τα αναλύουμε, τότε ο καθένας μας αντιλαμβάνεται πως η «ελληνική περίπτωση» αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον, όχι μόνον επειδή αναπαράγει την αμηχανία που χαρακτηρίζει τη διεθνή πολιτική κοινότητα, αλλά προπάντων επειδή η ίδια η ελληνική πολιτική κοινωνία μοιάζει να έχει «κατασκευαστεί» από τα συνειδησιακά και πολιτικά υλικά που είναι απαρχαιωμένα. Αναφέρω μόνον το εξής χαρακτηριστικό παράδειγμα εν όψει των επικείμενων κοινοβουλευτικών εκλογών.

Ως πολιτική κοινωνία ζούμε σ’ έναν «γυάλινο πύργο» και δεν έχουμε αποκτήσει συνείδηση για όσα συμβαίνουν στην οικουμενική σφαίρα. Το κομματικό σύστημα πασχίζει να αναπαραχθεί εν όψει των εκλογών με διαδικασίες αντιπροσώπευσης που θυμίζουν προ-πολιτικές κοινωνίες και κοινωνικές συνενώσεις. Η Ελλάδα συγκροτείται ως πολιτική κοινωνία σε μεγάλο βαθμό στο πεδίο της σύγκρουσης συμφερόντων. Αδυνατεί να συγκροτηθεί ως πολιτική οντότητα, στην οποία τα ορθολογικά επιχειρήματα υπέρ ή κατά των πολιτικών θέσεων και απόψεων μπορούν να οδηγήσουν στην «κατασκευή» του κοινού καλού, που είναι η πεμπτουσία της δημοκρατίας.

Δεν έχει απολύτως κανένα νόημα η περιώνυμη συζήτηση για την «ποιότητα της δημοκρατίας» στον τόπο μας. Οσοι μιλάνε για ένα τέτοιο θέμα εξομοιώνουν τους εαυτούς τους με τους «υπνοβάτες» (Broch). Εθελοτυφλούν μπροστά στις δομικές και λειτουργικές αδυναμίες της ελληνικής δημοκρατίας. Διευκρινίζω ότι αυτό το «πολιτικό πράγμα» που ονομάζουμε «δημοκρατία» δεν έχει υπεριστορικά χαρακτηριστικά. Είναι ανθρώπινο ιστορικό δημιούργημα. Ως πολίτες και ως πολιτικοί λοιπόν «κατασκευάσαμε» μετά το τέλος της περιώνυμης Μεταπολίτευσης μια πολιτική συνθήκη η οποία προσομοιάζει με τη δημοκρατική μορφή ζωής, αλλά όπως έχει κατοχυρωθεί στη συνείδηση των πολιτών δεν έχει και μεγάλη σχέση με τη δημοκρατία!

Πού μπορούμε να καταλήξουμε έπειτα απ’ αυτές τις σύντομες παρατηρήσεις μου σχετικά με την «ελληνική περίπτωση» περί δημοκρατίας μπροστά στις ριζικές ανατροπές και ρήξεις που συντελούνται στην οικουμένη; Επειδή κάθε επιχειρηματικό πλαίσιο είναι δεσμευτικό για μια απόφαση, υποστηρίζω λοιπόν πως η Ελλάδα ως πολιτικό σύστημα, ως οικονομικό σύστημα δεν είναι σε θέση να επεξεργαστεί ένα πρόγραμμα στρατηγικής επιβίωσης κατά τον εικοστό πρώτο αιώνα. Οι πολιτικές και οικονομικές δομές της είναι απαρχαιωμένες. Επιβάλλεται εδώ και τώρα να εκπονήσουμε ένα σχέδιο εθνικής και πολιτικής επιβίωσης. Οι μικροκομματικές αντιπαραθέσεις και οι προ-πολιτικές συγκρούσεις δεν ταιριάζουν σε μια Ελλάδα που αναζητά τον ρόλο της στον διεθνή καταμερισμό ιδεών και ισχύος.

*Καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας