Ο πληθωρισμός της προπαγάνδας

Ο επίσημος πληθωρισμός 4,4%, για τον οποίο η κυβέρνηση επιμένει να καμαρώνει, λες και πρόκειται για μια αθώα στατιστική μέτρηση που αφορά όλους τους πολίτες εξίσου.

Στην πραγματικότητα, όμως, ο συγκεκριμένος αριθμός δεν περιγράφει την κατάσταση στην κοινωνία αλλά τη συγκαλύπτει. Γιατί ο πληθωρισμός δεν είναι ο ίδιος για όλους. Δεν υπάρχει ένας ενιαίος «δείκτης ακρίβειας» που να βιώνει με τον ίδιο τρόπο ο χαμηλοσυνταξιούχος, ο χαμηλόμισθος εργαζόμενος και ο εύπορος ιδιοκτήτης ακινήτων. Το να παρουσιάζεται ένα κοινό «καλάθι» κατανάλωσης ως μέτρο της πραγματικότητας ισοδυναμεί με τη στατιστική

Το λαϊκό νοικοκυριό δεν έχει την πολυτέλεια να αποταμιεύει. Ξοδεύει σχεδόν το σύνολο του εισοδήματός του σε τρόφιμα, ενέργεια, μεταφορές και στέγαση. Και ακριβώς εκεί καταγράφονται οι μεγαλύτερες ανατιμήσεις. Οταν τα ενοίκια αυξάνονται κατά 10,6%, όταν τα βασικά είδη διατροφής απορροφούν ολοένα μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματος και όταν οι λογαριασμοί κοινής ωφέλειας παραμένουν δυσβάστακτοι, ο πραγματικός πληθωρισμός για τα φτωχότερα στρώματα είναι πολύ υψηλότερος από το 4,4% που διαφημίζεται στις κυβερνητικές παρουσιάσεις. Αντίθετα, ένα εύπορο νοικοκυριό με ιδιόκτητη κατοικία, σημαντικές αποταμιεύσεις και μεγαλύτερο ποσοστό δαπανών σε υπηρεσίες ή επενδύσεις επηρεάζεται πολύ λιγότερο. Ομως η επίσημη στατιστική τούς βάζει όλους στο ίδιο καλάθι. Αυτή η στρέβλωση δεν είναι τυχαία αλλά είναι πολιτική επιλογή.

Σε προηγμένες οικονομίες, όπως η Βρετανία και η Νέα Ζηλανδία, οι στατιστικές υπηρεσίες δημοσιεύουν εξειδικευμένους δείκτες τιμών για διαφορετικές κοινωνικές ομάδες. Υπολογίζουν ξεχωριστά τον πληθωρισμό που βιώνουν οι συνταξιούχοι, οι ενοικιαστές, τα νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος ή άλλες ευάλωτες κατηγορίες. Ετσι η δημόσια συζήτηση βασίζεται στην πραγματικότητα και όχι σε έναν μέσο όρο που αποκρύπτει τις κοινωνικές ανισότητες. Στην Ελλάδα, αντίθετα, η ΕΛΣΤΑΤ και η Τράπεζα της Ελλάδος εξακολουθούν να περιορίζονται σε έναν γενικό δείκτη, ο οποίος διευκολύνει την πολιτική διαχείριση της εικόνας. Οσο δεν δημοσιοποιούνται εξειδικευμένοι τιμάριθμοι για τις κοινωνικές ομάδες, τόσο ευκολότερα η κυβέρνηση μπορεί να ισχυρίζεται ότι «η ακρίβεια αποκλιμακώνεται», ενώ εκατομμύρια πολίτες βλέπουν το καλάθι του σούπερ μάρκετ να αδειάζει και το πορτοφόλι τους να εξανεμίζεται πριν τελειώσει ο μήνας.

Η ίδια λογική της πολιτικής χειραγώγησης κυριαρχεί και στην κοστολόγηση των οικονομικών προτάσεων. Κάθε φορά που η αντιπολίτευση παρουσιάζει ένα διαφορετικό σχέδιο πολιτικής, η κυβέρνηση επικαλείται το Γενικό Λογιστήριο του Κράτους, δηλαδή μια υπηρεσία που υπάγεται στον εκάστοτε υπουργό Οικονομικών. Πρόκειται για έναν εμφανή θεσμικό παραλογισμό. Ο πολιτικός ελέγχει τον μηχανισμό που κοστολογεί τις πολιτικές επιλογές των πολιτικών του αντιπάλων. Την ίδια στιγμή, η κατά νόμον αρμόδια Ανεξάρτητη Αρχή, το Ελληνικό Δημοσιονομικό Συμβούλιο, παραμένει υποστελεχωμένη. Ναι, έγινε ένα πρώτο βήμα με την πρόσβασή του στα δεδομένα της ΑΑΔΕ. Ομως χωρίς επαρκές επιστημονικό προσωπικό, σύγχρονες ψηφιακές υποδομές και ουσιαστική χρηματοδότηση, η πρόσβαση στα στοιχεία μετατρέπεται σε θεσμικό άλλοθι και όχι σε πραγματικό εργαλείο ανεξάρτητου ελέγχου.

Μια κυβέρνηση που ενδιαφέρεται πραγματικά για τη διαφάνεια θα ζητούσε περισσότερα δεδομένα, περισσότερη ανεξαρτησία και περισσότερους ελέγχους. Θα ήθελε να γνωρίζουν οι πολίτες ποιος πληρώνει πραγματικά την ακρίβεια, ποιος ωφελείται από την ανάπτυξη και ποιο είναι το πραγματικό κόστος κάθε πολιτικής επιλογής. Οταν όμως η πολιτική επιβίωση εξαρτάται από την επικοινωνιακή διαχείριση, τότε οι αριθμοί παύουν να υπηρετούν την αλήθεια και αρχίζουν να υπηρετούν την εξουσία. Και αυτός είναι ίσως ο πιο επικίνδυνος πληθωρισμός από όλους, ο πληθωρισμός της προπαγάνδας, όπου οι στατιστικές δεν μετρούν την πραγματικότητα αλλά κατασκευάζουν μια βολική εκδοχή της.

*Πολιτική και οικονομική αναλύτρια