Ο φόβος νικιέται

Μέσα σε ελάχιστες ώρες, ο πολιτικός χάρτης της υφηλίου δέχθηκε δύο ισχυρότατα ρήγματα που ισοπέδωσαν το κυρίαρχο αφήγημα των καιρών μας.

Από το Βελιγράδι μέχρι την Μπραζίλια, οι κάλπες έστειλαν ένα ηχηρό και αναπάντεχο μήνυμα δημοκρατικής ανατροπής.

Στη Σερβία, ένα ορμητικό φοιτητικό κίνημα που γεννήθηκε στους δρόμους κατάφερε να γκρεμίσει τη δωδεκαετή, αυταρχική παντοδυναμία του Αλεξάνταρ Βούτσιτς, υποχρεώνοντάς τον σε μια ιστορική παραδοχή ήττας.

Σχεδόν ταυτόχρονα, στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, ο Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα πέτυχε μια συγκλονιστική εκλογική επιστροφή,

επικρατώντας του ακροδεξιού Φλάβιο Μπολσονάρου σε μια αναμέτρηση-θρίλερ για την ψυχή της Βραζιλίας. Αυτά τα δύο παράλληλα εκλογικά αποτελέσματα δεν συνιστούν απλώς μια συγκυρία αλλά αποτελούν το απόλυτο ιδεολογικό αντίδοτο στην τεχνητή μοιρολατρία που προσπαθεί να μας επιβληθεί.

Επί χρόνια, μια στρατιά από συστημικούς αναλυτές, κυρίαρχα μέσα ενημέρωσης και συντηρητικές δεξαμενές σκέψης επιχειρούν να μας πείσουν ότι ο κόσμος ολισθαίνει νομοτελειακά προς το σκοτάδι. Μας παρουσιάζουν την άνοδο της ακροδεξιάς, του νεοφασισμού και του κοινωνικού δαρβινισμού όχι ως αυτό που πραγματικά είναι, δηλαδή το έσχατο, βίαιο καταφύγιο ενός παρακμάζοντος συστήματος, αλλά ως μια αναπόφευκτη «ιστορική αναγκαιότητα». Μας λένε, με μια δόση κυνισμού, ότι οι κοινωνίες είναι καταδικασμένες να παραδοθούν στον εκφασισμό και τον ρατσισμό και ότι κάθε προοδευτική αντίσταση είναι μάταιη. Στόχος αυτού του αφηγήματος είναι προφανής: να σπείρει την παραίτηση και να απονεκρώσει τα κοινωνικά αντανακλαστικά πριν καν δοθεί η μάχη.

Η φοιτητική έκρηξη στη Σερβία και ο εκλογικός άθλος του Λούλα στη Βραζιλία διέλυσαν αυτή την αυταπάτη με τον πιο πανηγυρικό τρόπο. Απέδειξαν ότι τίποτα, απολύτως τίποτα, δεν είναι προδιαγεγραμμένο. Όταν οι δυνάμεις της εργασίας, η νεολαία, τα κοινωνικά κινήματα και οι περιθωριοποιημένοι της κοινωνίας αποφασίζουν να οργανωθούν, η Ιστορία αλλάζει κατεύθυνση μέσα σε μια νύχτα. Η διπλή αυτή νίκη είναι η ζωντανή απόδειξη ότι όλα μπορούν να συμβούν, αρκεί να υπάρξει το πολιτικό υποκείμενο που θα τολμήσει να μετατρέψει τη συσσωρευμένη κοινωνική οργή σε ένα συγκροτημένο, ελπιδοφόρο όραμα.

Ας μην γελιόμαστε, οι ανατροπές αυτές δεν ήρθαν σε συνθήκες πολιτικής ομαλότητας. Τόσο στη Βραζιλία όσο και στη Σερβία, οι προοδευτικές δυνάμεις βρέθηκαν αντιμέτωπες με πανίσχυρους κρατικούς και παρακρατικούς μηχανισμούς, με τη συστηματική χρήση fake news βιβλικών διαστάσεων και με το βαθύ κεφάλαιο που στήριζε τους αυταρχικούς ηγέτες. Ο Λούλα φυλακίστηκε, λοιδορήθηκε και θάφτηκε πολιτικά, ενώ το φοιτητικό κίνημα στο Βελιγράδι λοιδορήθηκε ως «μειοψηφικό». Κι όμως, η κοινωνική μνήμη, η ανάγκη για δικαιοσύνη και η ταξική συνείδηση αποδείχθηκαν ανθεκτικότερες από τα σχέδια των ελίτ.

Το μάθημα είναι παγκόσμιο και μας αφορά άμεσα, εδώ στην Ευρώπη και στην Ελλάδα, όπου η ηττοπάθεια τείνει να γίνει η επίσημη θρησκεία του προοδευτικού χώρου. Η ακροδεξιά και ο αυταρχισμός δεν κερδίζουν επειδή οι ιδέες τους είναι πλειοψηφικές, ούτε επειδή οι λαοί έγιναν ξαφνικά φασίστες. Κερδίζουν εκεί όπου η Αριστερά υποχωρεί, εκεί όπου οι δημοκρατικές δυνάμεις φοβούνται να συγκρουστούν με τις πραγματικές αιτίες που γεννούν τη φτώχεια, τη διαφθορά και την ανασφάλεια.

Η Μπραζίλια και το Βελιγράδι μας θυμίζουν ότι ο φόβος νικιέται μόνο από την καθαρή, ριζοσπαστική ελπίδα, όχι από τον «μετριοπαθή» διαχειριστικό συμβιβασμό. Οι λαοί δεν κινητοποιούνται για να υπερασπιστούν μια από τα ίδια, αλλά για το δικαίωμα στη ζωή, στην αξιοπρέπεια, στην εργασία και στη δημοκρατία.

Τίποτα δεν έχει τελειώσει οριστικά, η σκιά του εκφασισμού παραμένει μια υπαρκτή απειλή που καραδοκεί. Όμως, οι μεγάλες αυτές ανατροπές μάς χάρισαν το πολυτιμότερο όπλο: τη βεβαιότητα ότι οι λαοί δεν έχουν πει την τελευταία τους λέξη. Η Ιστορία δεν είναι ένα κλειστό βιβλίο με προδιαγεγραμμένο τέλος. Γράφεται στους δρόμους, στα πανεπιστήμια, στα συνδικάτα και στις κάλπες. Και όπως αποδείχθηκε περίτρανα, το μέλλον παραμένει ορθάνοιχτο. Όλα μπορούν να συμβούν.