Ντόναλντ Τραμπ: Ενα meme στον Λευκό Οίκο

Ενώ διαβάζετε αυτές τις γραμμές, θα έχουμε ήδη μια ιδέα για την νέα κατανομή των εδρών στη Βουλή και στη Γερουσία των ΗΠΑ. Ανεξαρτήτως του αποτελέσματος, ένα πράγμα είναι σίγουρο: ο Ντόναλντ Τραμπ δεν θα αλλάξει τίποτα στον τρόπο διακυβέρνησης.

Δεν χρειάζεται κάποιος να μπει στα «άδυτα» του Λευκού Οίκου για να καταλάβει ότι ο Τραμπ θα συνεχίσει την ίδια πολιτική με πριν. Αρκεί

να κοιτάξει κανείς τις προεκλογικές του ομιλίες, για να δει όχι έναν «πρόεδρο σε παράκρουση», όπως ανέφεραν πολλά ΜΜΕ, αλλά τον πρώτο πρόεδρο που έχει διαποτιστεί με το πνεύμα της ψηφιακής εποχής: cringe humour, ειρωνεία και μνησικακία.

Η Νίκι Μινάζ και τα οπίσθιά της, τα ανδρικά σώματα των Ρεπουμπλικανών υποψηφίων που φιλήδονα περιέγραφε ο Αμερικανός πρόεδρος, ο «βιγκανισμός» του «Ταλαφρίκο» στο Τέξας, ο «Αμπντουλάχ μπα μπα μπα μπα Μοχάμεντ» Ελ Σαγέντ, η μετονομασία ωκεανών, λιμνών και Πολιτειών με το όνομα «Αμερική». Ο Ντόναλντ Τραμπ περιόδευσε έναν μήνα στις κρίσιμες Πολιτείες για να σώσει το τομάρι των Ρεπουμπλικανών υποψηφίων με ένα πολιτικό μήνυμα που θα λέγαμε ότι δεν προσέφερε πολλά στον μέσο Αμερικανό, παρά μόνο ετεροντροπή. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο του μπανάλ αστεϊσμού, διαφαίνονται και οι κανόνες του τραμπισμού και της παγκόσμιας Ακροδεξιάς: να εξαντλήσει τους ψηφοφόρους στην ακατάσχετη φλυαρία, αποσπάσματα της οποίας θα καταλήξουν να γίνουν meme (memefication), τα οποία θα τρεντάρουν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, θα αναπαραχθούν από τα συστημικά και αντισυστημικά ΜΜΕ και θα αναγκάσουν τους πολιτικούς αντιπάλους να απαντήσουν και να στρέψουν το βλέμμα τους, όχι στην ουσία, αλλά στο περιεχόμενο που τους προσφέρεται, έτοιμο προς κατανάλωση και σχολιασμό.

Τι λένε οι αριθμοί

Ξέρουμε την αγάπη του Τραμπ για τα memes, αυτό που αναρωτιόμαστε όμως είναι μήπως ο Τραμπ είναι ο πρώτος meme πρόεδρος και αν ναι, τι σημαίνει αυτό για τον πολιτικό Λόγο;

Στο «Language of Internet Memes» ο Paul Davison ορίζει τα memes ως «κομμάτια της κουλτούρας, κατά βάση αστεία, τα οποία αποκτούν επιρροή μέσω της ψηφιακής αναμετάδοσής τους».

Τα memes αντλούν υλικό από το zeitgeist, από την κουλτούρα, την πολιτική, από φράσεις που υιοθετούνται αυτούσιες με ή χωρίς περιεχόμενο, μπλεγμένες εικόνες και λέξεις αρωματισμένες με ειρωνεία και χιούμορ, διαμορφώνονται μέσα από μια συλλογική διεργασία και στοχεύουν στη μαζική τους αναπαραγωγή και κοινοποίηση με στόχο το virality.

Το 2019 ο δημοσιογράφος Μπεν Σρέκινγκερ από το Politico αποκάλυψε πώς η εκλογική καμπάνια του Τραμπ το 2016 ενισχύθηκε ψηφιακά από οπαδούς του MAGA, οι οποίοι μέσα από τον Trump Tower στη Νέα Υόρκη παρακολουθούσαν τα ιντερνετικά trends και δημοσίευαν ανηλεώς memes με φράσεις του Τραμπ, αναπαράγοντας μισογυνιστικό και ρατσιστικό λόγο, και όλα αυτά με την επίβλεψη του αρχιτέκτονα της εκλογικής καμπάνιας του Αμερικανού προέδρου. Μια παραγωγή δηλαδή «χιουμοριστικού» περιεχομένου, από τα πάνω προς τα κάτω, βεβηλώνοντας έτσι κάθε έννοια του πολιτικού χιούμορ ή της σάτιρας. Τα memes αυτά δημοσιεύονταν κατά δεκάδες σε συντηρητικά κανάλια στο 4chan και στο Reddit και από εκεί έπαιρναν τον δρόμο τους για τα mainstream σόσιαλ μίντια. Δεν ήταν τα memes που έφεραν τον Τραμπ στην εξουσία, αλλά η επικράτησή του στο ψηφιακό πεδίο επιτεύχθηκε μέσω των memes.

Πιο κυνικός από ποτέ

Η δεύτερη θητεία του Τραμπ βρίσκει το ψηφιακό τοπίο με πολύ περισσότερους χρήστες (το 2025, σύμφωνα με το Ερευνητικό Κέντρο Pew, το 70% των Αμερικανών χρησιμοποιούσε καθημερινά το Facebook, το 51% το Instagram και το 37% το TikTok), με την τεχνητή νοημοσύνη να φτιάχνει εικόνες με ένα απλό prompt, με την εξάπλωση του TikTok και με μια γενιά που γαλουχείται στο cringe χιούμορ, στο shitposting (άσκοπη δημοσίευση που εμπεριέχει ειρωνεία), στο AI slop, μετουσιώνοντας έτσι όλη την ειρωνεία και τον μηδενισμό που παρέχει το ίντερνετ.

Ο Τραμπ στο απόγειο της προεδρικής του εξουσίας σέρνει τα πόδια της αμερικανικής Δημοκρατίας στην αρένα, πριν τη ρίξει στα λιοντάρια να τη φάνε. Για εκείνον, η προεδρική του θητεία τελειώνει σε δύο χρόνια, αλλά το όραμά του για τις ΗΠΑ και το πώς βλέπει τους δημοκρατικούς θεσμούς, την οικονομία, την πολιτική, τις ευάλωτες ομάδες δεν πρόκειται να τελειώσει μαζί του. Ισα ίσα, όλη αυτή η επικοινωνιακή τακτική στρώνει το χαλί για όλο και μεγαλύτερες επιθέσεις εναντίον της αμερικανικής Δημοκρατίας, πάντα σε συνδυασμό με τρολάρισμα και κυνισμό.

Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει ενσωματώσει τον ψηφιακό λόγο των σόσιαλ μίντια στην πολιτική, θολώνοντας έτσι τα όρια μεταξύ του πραγματικού και του μη πραγματικού. Από τον ιδιόρρυθμο συντακτικό χαρακτήρα του (που είναι σαν tweets), τα υποκοριστικά που κατοχυρώνει για τους πολιτικούς αντιπάλους, τη ρηχότητα του «υποπολιτικού» του λόγου, τα ξεσπάσματα σε όσους δεν συμπαθεί, τα punchlines, την επαναφορά ενός μισογυνιστικού και ρατσιστικού «απαγορευμένου (από την άκρα Αριστερά) Λόγου» (που στα ακροδεξιά forums χρησιμοποιείται κατά κόρον), τις καθημερινές viral στιγμές του.

Ο Τραμπ είναι η ενσάρκωση της νέας (πολιτικής) γλώσσας. Οπως έχει επισημάνει και η δημοσιογράφος των New York Times, Τρέσι Μακμίλαν Κότομ, «ο Τραμπ δεν ενσωματώνει απλώς το ίντερνετ. Είναι το ίντερνετ». Δεν έχουμε μπροστά μας έναν πρόεδρο που δεν ξέρει τι λέει, αλλά έναν πρόεδρο που συστηματικά διαμορφώνει εντυπώσεις για να αναμεταδοθούν, αδιαφορώντας για τα αποτελέσματά τους. Ετσι η πολιτική γίνεται ένα αστείο, ένα τρολάρισμα, μια υπερβολή, ένας χλευασμός στα μούτρα των αδύναμων που κάποια στιγμή επιστρέφεται σαν κρότος στα μούτρα των ισχυρών.