Μύθοι και αλήθειες για τη λειψυδρία

Η αντιμετώπιση της λειψυδρίας στη χώρα μας εξακολουθεί να είναι αναποτελεσματική, καθώς στηρίζεται στην επιστημονικά εσφαλμένη παραδοχή ότι πρόκειται για… θεομηνία, αφού το φαινόμενο αποδίδεται σε μειωμένη προσφορά νερού λόγω των καιρικών συνθηκών που οφείλονται στην κλιματική αλλαγή.

Η αλήθεια είναι εντελώς διαφορετική, καθώς η λειψυδρία είναι απολύτως ανθρωπογενής. Οφείλεται

Μόνο η εφαρμογή μιας βιώσιμης πολιτικής με στόχο τη διευθέτηση αυτών των ισοζυγίων μπορεί να αντιμετωπίσει επιτυχώς το μεγάλο πρόβλημα. Γι’ αυτό και η μονομερής προσπάθεια εκμετάλλευσης συνεχώς νέων υδατικών αποθεμάτων είναι μια σπάταλη και συγχρόνως αδιέξοδη πρακτική. Σε μια χώρα όπου το 85% της ετήσιας κατανάλωσης νερού οφείλεται στην αγροτική ανάπτυξη, τα πεπαλαιωμένα αρδευτικά συστήματα προκαλούν την απώλεια περισσότερου από το 50% του αγροτικού νερού. Οι εισαγόμενες υδροβόρες καλλιέργειες, από την άλλη, συμβάλλουν τα μέγιστα στη διατάραξη των ισοζυγίων στις αγροτικές περιοχές. Αλλά και τα πεπαλαιωμένα αστικά υδραυλικά έργα με μέσες απώλειες 30%-40% για τη χώρα μας, σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα, συμμετέχουν στην αύξηση της ζήτησης του νερού.

Η μονοκαλλιέργεια του υπερτουρισμού, τέλος, και η αύξηση του πληθυσμού στα νησιά και τις παραλίες επιδεινώνουν σημαντικά το πρόβλημα. Η επίδραση της κλιματικής αλλαγής στη δική μας περιοχή της Μεσογείου, άλλωστε, δεν έχει αποδειχθεί ότι προκαλεί μειωμένες βροχοπτώσεις. Αντίθετα, εμφανίζεται ως συχνή εναλλαγή ακραίων φαινομένων ξηρασίας και πλημμύρας. Που σημαίνει ότι αν ληφθούν τα κατάλληλα μέτρα και αν σχεδιαστούν τα αντίστοιχα έργα προσαρμογής στα νέα δεδομένα της κλιματικής αλλαγής, θα μειωθεί σημαντικά η συμμετοχή της στο φαινόμενο της λειψυδρίας.

Αλλά και ως προς την προσαρμογή στις συνθήκες της κλιματικής αλλαγής η αντιμετώπιση βρίσκεται και πάλι σε λάθος κατεύθυνση. Η αποδάσωση και η διάβρωση των εδαφών στις περιοχές καμένων δασικών συστημάτων που αποδίδονται σε ιδιώτες προς εκμετάλλευση αντί να αναδασωθούν συμβάλλει σε αδυναμία εμπλουτισμού των υπόγειων υδροφορέων.

Γι’ αυτό και η αναδάσωση σε καμένες περιοχές, όπως και η κατασκευή αναβαθμών και μικρών χωμάτινων φραγμάτων είναι έργα καθοριστικής σημασίας για την αντιμετώπιση της λειψυδρίας. Πρόκειται για μεθόδους περιβαλλοντικά φιλικές και συγχρόνως οικονομικά εφικτές, που είναι γνωστές ως «Λύσεις που αντιγράφουν τη φύση» (Nature Based Solutions). Οπως γίνεται σαφές, η αποτελεσματική αντιμετώπιση της λειψυδρίας απαιτεί δημόσιες πολιτικές και δημόσια έργα. Ο σχεδιασμός ενός νέου παραγωγικού μοντέλου τόσο στον αγροτικό όσο και στον τομέα του τουρισμού, η αντικατάσταση των πεπαλαιωμένων υδραυλικών έργων με σύγχρονα που εξοικονομούν νερό, όπως και ο σχεδιασμός έργων προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή αποτελούν ευθύνη του δημόσιου τομέα.

Η Ελλάδα, δυστυχώς, έχασε τη μεγάλη ευκαιρία του Ταμείου Ανάκαμψης, όπου τα περισσότερα από τα 35 δισ. ευρώ που εισέρρευσαν στη χώρα δαπανήθηκαν άμεσα ή έμμεσα στον ιδιωτικό τομέα. Η ανάθεση σε μεγάλες εταιρείες της ευθύνης για τη διαχείριση του νερού, όπως στην πλημμυροπαθή Θεσσαλία, και η κατασκευή φαραωνικών έργων για τη συλλογή και αποθήκευση μεγαλύτερων αποθεμάτων νερού βρίσκονται στην απολύτως λάθος κατεύθυνση. Κι αυτό γιατί δεν αντιμετωπίζουν την κύρια αιτία του προβλήματος, που είναι το παραγωγικό μοντέλο της χώρας. Αλλά και γιατί αυτή η πολιτική είναι αδιέξοδη, αφού τα υδατικά αποθέματα είναι πεπερασμένα.

*Καθηγητής, πρώην πρύτανης ΑΠΘ, επικεφαλής παράταξης ΑΛΛΑΓΗ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ Κ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ