Μνήμες, τραύματα, απαντήσεις

Το βιβλίο του Θανάση Κλαδούχου «Αναμνήσεις από τις μάχες του Δημοκρατικού Στρατού στην Πελοπόννησο – Η Στρέζοβα», που εκδόθηκε πρόσφατα από τις Εκδόσεις Ιδιομορφή, εστιάζει στα γεγονότα της περιόδου του εμφύλιου πολέμου (1946-1949), της Ελληνικής Κοινωνικής Επανάστασης όπως είναι σωστό να λέγεται, στην Πελοπόννησο.

Ο Θανάσης Κλαδούχος γεννήθηκε στη Στρέζοβα (σημερινή Δάφνη Καλαβρύτων), όπου πραγματοποιήθηκε η πρώτη Παμπελοποννησιακή Συνδιάσκεψη του ΕΑΜ στις 25.11.1943. Στην ακαδημαϊκή έρευνα αναφέρεται ως ένας από τους τρεις ηλικιακά

Το μεγαλύτερο μέρος του βιβλίου αποτελεί η αφήγηση του Κλαδούχου, στην οποία, με γλώσσα άμεση και βιωματική, που διασώζει γλωσσικές μορφές της πελοποννησιακής ντοπιολαλιάς, μιλάει για τα παιδικά του χρόνια και τη ζωή στο χωριό, περιγράφει τις ανθρώπινες σχέσεις με τους συγχωριανούς του συντρόφους, εχθρούς και φίλους και την πορεία της ατομικής του συνειδητοποίησης, συνδέοντάς τη με τη θέση της τοπικής κοινωνίας απέναντι στα ιστορικά τεκταινόμενα.

Η εξιστόρησή του αποκαλύπτει πολλά ιστορικά στοιχεία για την κοινωνική κατάσταση και τις κοινωνικές σχέσεις στην κατοχική και στη μετά την Απελευθέρωση περίοδο στην Πελοπόννησο. Στη συνέχεια δίνει τη δική του μαρτυρία για τις μάχες του Δημοκρατικού Στρατού στις οποίες συμμετείχε, σε Αχαΐα, Αρκαδία, Ηλεία, Κορινθία, Μεσσηνία και Λακωνία, όπως τις αποτύπωσε γραπτά μετά την έξοδό του από τη Μακρόνησο.

Ο Θανάσης Κλαδούχος στον ΔΣΕ διετέλεσε οπλοπολυβολητής, ελεύθερος σκοπευτής και ομαδάρχης. Το κεφάλαιο περιέχει μια πρώτη καταγραφή των μελών του ΔΣΕ στη Στρέζοβα. Η αφήγησή του συμπληρώνεται με ένθετα αποσπάσματα από το κείμενο που άφησε ο αδελφός του, Παναγιώτης (Τάκης), γραμματέας μιας από τις τέσσερις Αχτίδες του ΚΚΕ στην Αχαΐα κατά τη διάρκεια της Κατοχής και του Εμφυλίου, που φωτίζουν πτυχές της Ιστορίας από την κομματική πλευρά.

«Εγώ κρατούσα το γραφείο της Αχτίδας και συγκεντρωνόμαστε εκεί. Είχαν γυρίσει και οι ΕΛΑΣίτες και ήμασταν γερή ομάδα. Τότε φούντωσε το Χίτικο. Αρχίσαμε να μην βγαίνουμε ένας-ένας αλλά περισσότεροι μαζί. Εγώ τότε αποφάσισα να κλείσω το γραφείο της Αχτίδας. Ενα βράδυ πήγα και διάλεξα τα σπουδαιότερα έγγραφα και άλλο χρήσιμο υλικό, γέμισα ένα τσουβάλι, το έβαλα στον ώμο μου και με κάθε προφύλαξη το πήγα σπίτι μου. Εσκαψα απουκά από το μεγάλο αμπάρι που ήταν στο στεριό και αφού το ασφάλισα κατάλληλα το έχωσα. Τότε στην Πελοπόννησο είχανε οργανωθεί πολλές συμμορίες και μαθαίναμε για φόνους, λεηλασίες, εξαφανίσεις. Αρχίσαμε να μην κοιμόμαστε στα σπίτια μας. Μόλις νύχτωνε φεύγαμε από το χωριό, κοιμόμαστε σε διάφορα καλύβια». Ο Παναγιώτης Κλαδούχος συνελήφθη και καταδικάστηκε σε θάνατο.

Περιγράφονται οι συνθήκες του θανάτου της ηρωίδας Ασπασίας Δασκαλοπούλου, μέλους του Πελοποννησιακού Συμβουλίου της ΕΠΟΝ και πολιτικής επιτρόπου Τάγματος, και του συντρόφου της, πολιτικού επιτρόπου, Νίκου Σωτηρόπουλου: «Ο μοναρχοφασιστικός στρατός τούς κύκλωσε σε ένα καλύβι, εκεί στα Τσαρουχλέικα. Τους έφεραν στο χωριό, και αφού τους έπλυναν, η Μαρούλα του Σοφιανού του Ρόδη, που ήταν και νουνά του Νίκου, αυτή αγνόησε κάθε κίνδυνο και περιποιήθηκε τα άψυχα αυτά νεανικά κορμιά και τα έθαψαν στο νεκροταφείο. Οι ΧιτοΜΑΥδες όμως, που γνώριζαν την απήχηση που είχαν η Ασπασία και ο Κρόταλος, τους έτρεμαν ακόμα και νεκρούς. Απαίτησαν από τους χωριανούς να τους ξεθάψουν και να τους παραχώσουν στο χιόνι έξω από το νεκροταφείο. Ο συμπατριώτης μας επιλοχίας της ΕΣΑ, Χαράλαμπος Παπαδημητρακόπουλος, έστειλε ανθρώπους να ξεθάψουν τον νεκρό Νίκο, τον συμμαθητή του, και να τον πετάξουν να τον φάνε τα σκυλιά».

Μια σειρά από συνδετικά κείμενα και έρευνα στα αρχεία από τον Παντελή Αραπίνη, ο οποίος είχε την επιμέλεια της έκδοσης, αναφέρονται στις κοινωνικές και πολιτικές διεργασίες στην περιοχή και την εξέλιξή τους από τον Μεσοπόλεμο έως και τις αρχές της δεκαετίας του ’50, ώστε να έχει ο αναγνώστης μια καλύτερη κατανόηση των γεγονότων. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η τεκμηρίωση, μέσω αρχειακών κειμένων, του τι προκάλεσε και πώς αποφασίστηκε η «Εκτέλεση των Εξι» αρχές Αυγούστου του 1944, που αποτελεί μέχρι σήμερα ένα ζήτημα που διχάζει την τοπική κοινωνία.

Οι έξι Στρεζοβινοί ήταν στελέχη του Ε.Σ. (Ελληνικός Στρατός) που δημιουργήθηκε την άνοιξη του 1943 από την κυβέρνηση του Καΐρου σαν αντίβαρο στον ΕΛΑΣ. Το 1944 ο Ε.Σ. συνεργάζεται με την ΕΟΒ (Εθνική Οργάνωση Βασιλοφρόνων) για να προετοιμάσουν τη διάδοχη πολιτική κατάσταση μετά την αποχώρηση των Γερμανών. Στο αρχειακό κείμενο γίνεται φανερό ότι οι εκτελέσεις του ΕΛΑΣ δεν ήταν προϊόν πολιτικής αντεκδίκησης ή αυθόρμητης ενέργειας στηριγμένης στις τοπικές αντιπαλότητες, αλλά απόφαση συντεταγμένων ανακρίσεων και στρατοδικείων.

«Στη Χόβολη ο υπεύθυνος του ΕΛΑΣ της περιοχής αναγνώρισε τον κρατούμενο ως “γνωστό Γκεσταπίτη της Πάτρας”, υπεύθυνο πολλών καταδόσεων και εκτελέσεων πατριωτών από τους Γερμανούς στην Αχαϊκή πρωτεύουσα. Στην ανάκριση ο Γκεσταπίτης ομολόγησε άλλα δέκα ονόματα προδοτών από τη Στρέζοβα. Στη συνέχεια, στη Στρέζοβα, δόθηκαν τα ονόματα στην ΟΠΛΑ και διενεργήθηκαν ανακρίσεις και συλλήψεις. Σε όλους αυτούς τους “αθώους” χωρικούς βρέθηκαν γερμανικά όπλα στα σπίτια τους».

Η απολογία του Ακροναυπλιώτη Θόδωρου Ζέγκου, ανώτερου στελέχους της ΟΠΛΑ και αργότερα της Στενής Αυτοάμυνας στην Πελοπόννησο, στο Πολιτικό Γραφείο του ΚΚΕ, φωτίζει πλευρές της λειτουργίας των στρατοδικείων: «Ηταν επιβεβλημένο οι κατηγορούμενοι να περάσουν από τα Στρατοδικεία. Τέτοιο ήταν μόνο στην Ταξιαρχία και τη Μεραρχία. Τα στελέχη μας όμως είχαν χάσει την εμπιστοσύνη στα ανώτερα κλιμάκια γιατί πολλοί που στέλνονταν να δικαστούν αφήνονταν ελεύθεροι. Γυρίζοντας όμως στα αστικά κέντρα πρόδωναν τους οργανωμένους και σμπαράλιαζαν τις οργανώσεις μας».

*Δρ Ιστορίας