Λουκέτο στη Μνήμη

09:04 16/11/2026 - Πηγή: efsyn

Φέτος, πενήντα τρία χρόνια μετά τον Νοέμβρη του ’73, η πρυτανική αρχή του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου αποφάσισε να δοκιμάσει τα όρια της συλλογικής μνήμης. Με μια απόφαση που δεν έχει προηγούμενο στα μεταπολιτευτικά χρονικά (αν εξαιρέσει κανείς το καθεστώς της πανδημίας) τα κτίρια του ιστορικού συγκροτήματος της Πατησίων παραμένουν κλειστά από τις 13 έως τις 17 Νοεμβρίου, οι εξωτερικές πύλες λειτουργούν με αυστηρό ωράριο επισκεπτηρίου (08:30-18:00 στις 15 και 16 Νοεμβρίου και 09:00-13:00 στις 17 Νοεμβρίου), ενώ ο χώρος μπαίνει σε καθεστώς πολυήμερης επιτήρησης.

Ο πρύτανης του ιδρύματος,

Ιωάννης Χατζηγεωργίου, επιχείρησε να υποβαθμίσει το γεγονός μιλώντας για «παραφιλολογία» και εξηγώντας πως η μόνη ουσιαστική αλλαγή είναι ότι φέτος θα μείνει κλειστός και ο όροφος του κτιρίου Τοσίτσα, όπου συγκεντρώνονταν παραδοσιακά τα μέλη του ΣΦΕΑ, οι άνθρωποι δηλαδή που βασανίστηκαν και φυλακίστηκαν από τη χούντα. Ως αντιστάθμισμα για την εξώθηση των αγωνιστών της αντιδικτατορικής πάλης έξω από τις αίθουσες, υποσχέθηκε πως, αν βρέξει, θα στηθούν «τέσσερις με πέντε τέντες» στο προαύλιο.

Η απόφαση αυτή δεν ήρθε ουρανοκατέβατη, ούτε αποτελεί ένα μεμονωμένο γραφειοκρατικό μέτρο. Εγγράφεται σε μια μακρά και μεθοδική προσπάθεια αναθεώρησης της ιστορικής μνήμης, που τα τελευταία χρόνια βρήκε έκφραση ακόμα και μέσα από κυβερνητικά χείλη. Δύσκολα ξεχνιούνται οι δηλώσεις του Άδωνι Γεωργιάδη, ο οποίος είχε αμφισβητήσει ευθέως την ύπαρξη νεκρών εντός του Πολυτεχνείου, αναπαράγοντας ένα αφήγημα που επιχειρούσε να αποδομήσει τον πυρήνα της εξέγερσης και να συρρικνώσει το ηθικό της εκτόπισμα. Όταν η αμφισβήτηση της ίδιας της θυσίας νομιμοποιείται στον δημόσιο λόγο ως «άποψη», το επόμενο βήμα είναι η διοικητική περιθωριοποίηση του ίδιου του χώρου: πρώτα αδειάζεις το σύμβολο από το αίμα και το περιεχόμενό του, και ύστερα βάζεις λουκέτο στις πόρτες του.

Η εικόνα δεν είναι απλώς άκομψη. Είναι βαθιά πολιτική και αποκαλύπτει τον τρόπο με τον οποίο η σύγχρονη εξουσία αντιμετωπίζει τη συλλογική μνήμη. Το ζήτημα δεν περιορίζεται μόνο στις αίθουσες που κλειδώνουν αλλά αφορά και το ωράριο. Όταν οι πύλες της Πατησίων, της Στουρνάρη και της Τοσίτσα κλείνουν στη 1 το μεσημέρι, η διοίκηση του ιδρύματος και η κυβέρνηση που επικροτεί σιωπηρά στέλνουν ένα ξεκάθαρο ταξικό μήνυμα: το Πολυτεχνείο δεν είναι για τους εργαζόμενους. Ο άνθρωπος που σχολάει από την εργασία του, η μισθωτή που παλεύει με τα εξαντλητικά ωράρια και την ακρίβεια, δεν χωράει στον επίσημο εορτασμό. Η μνήμη μετατρέπεται σε προνόμιο όσων διαθέτουν ελεύθερο πρωινό χρόνο ή επίσημες προσκλήσεις.

Πίσω από το πρόσχημα της «φύλαξης» και της «εύρυθμης λειτουργίας» κρύβεται μια διαρκής αγωνία των κυρίαρχων δυνάμεων: πώς θα αποστειρώσουν το Πολυτεχνείο από το κοινωνικό και πολιτικό του περιεχόμενο. Επί δεκαετίες, το ανοιχτό Πολυτεχνείο αποτελούσε ένα ζωντανό κύτταρο δημοκρατίας μέσα στην καρδιά της Αθήνας. Δεν ήταν ένα άψυχο μνημείο όπου περνάς βιαστικά, αφήνεις ένα λουλούδι υπό το βλέμμα των αστυνομικών δυνάμεων και φεύγεις. Ήταν ένας τόπος συνάντησης γενεών. Εκεί όπου οι παλιοί αγωνιστές, χωρίς τέντες και πρωτόκολλα, συναντούσαν τους σημερινούς φοιτητές και τους εργαζόμενους, μεταφέροντας μια εμπειρία που δεν χωράει στα σχολικά εγχειρίδια: την εμπειρία ότι οι συσχετισμοί δύναμης ανατρέπονται όταν οι άνθρωποι οργανώνονται και διεκδικούν συλλογικά.

Αυτή η συνέχεια είναι που ενοχλεί. Σε μια συγκυρία όπου το δημόσιο πανεπιστήμιο υποχρηματοδοτείται και περικυκλώνεται από ιδιωτικά πανεπιστήμια της κακιάς ώρας, όπου οι νέοι βλέπουν το δικαίωμα στη σπουδή, τη στέγη και την αξιοπρεπή εργασία να συρρικνώνεται, το σύνθημα «Ψωμί – Παιδεία – Ελευθερία» παύει να είναι μια ακίνδυνη ιστορική αναφορά. Γίνεται επικίνδυνα επίκαιρο. Όταν μια γενιά που μεγαλώνει μέσα στην εργασιακή επισφάλεια και την κοινωνική αδικία κοιτάζει προς το ’73, δεν βλέπει ήρωες ενός μακρινού μύθου. Βλέπει συνομηλίκους της που τόλμησαν να αμφισβητήσουν το αυτονόητο της υποταγής.

Η συγκίνηση που γεννά το Πολυτεχνείο δεν έχει ανάγκη από ρητορικές εξάρσεις. Βρίσκεται στα χέρια των φοιτητών που και φέτος διεκδίκησαν και εξασφάλισαν την είσοδό τους στον χώρο, παρά τους αρχικούς διοικητικούς περιορισμούς, επιμένοντας ότι το πανεπιστήμιο ανήκει στην κοινωνία και όχι στις πρυτανικές διατάξεις. Βρίσκεται στη σεμνή αξιοπρέπεια των ανθρώπων του ΣΦΕΑ, που αρνούνται να δεχτούν ως κανονικότητα τον αποκλεισμό τους από τον φυσικό χώρο της μνήμης τους.

Καμία διοικητική πράξη δεν μπορεί να οριοθετήσει με ωράρια τη συλλογική συνείδηση. Το Πολυτεχνείο δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως ένα διαχειρίσιμο ακίνητο ενός ιδρύματος. Κατακτήθηκε με αγώνες και θυσίες, και παραμένει ζωντανό μόνο όσο παραμένει ανοιχτό στους εργαζόμενους, στη νεολαία, σε όσους δεν συμβιβάζονται με έναν κόσμο φτιαγμένο στα μέτρα των λίγων. Όσα λουκέτα κι αν μπουν στις πύλες της Πατησίων, η Ιστορία έχει αποδείξει πως οι κλειστές πόρτες είναι πάντα προσωρινές μπροστά στην ανάγκη των ανθρώπων να αναπνεύσουν ελεύθερα.

Keywords
Τυχαία Θέματα
Λουκέτο, Μνήμη,louketo, mnimi