Και αν είμαστε όλοι πράκτορες της CIA;

Στις 2 Σεπτεμβρίου, το ίνδαλμα του δεύτερου φεμινιστικού κινήματος στις ΗΠΑ, η Γκλόρια Στάινεμ, πεθαίνει στα 92 της έτη. Ακτιβίστρια, αρθρογράφος, συγγραφέας, εκδότρια και πρωτεργάτρια του φεμινιστικού κινήματος στις ΗΠΑ τη δεκαετία του ’60 και του ’70, η Στάινεμ άφησε πίσω της μια πλούσια κληρονομιά, πολεμώντας την πατριαρχία, υψώνοντας τη φωνή της για τις μειονότητες, αντιδρώντας στους πολέμους των ΗΠΑ και δουλεύοντας

I used to make a living, man,
picking the banana
now I’m a guide for the CIΑ
hooray for the USA.

Oι Ramones στο «Havana Affair» περιγράφουν το πώς ένας Κουβανός εργάτης σε φυτείες μπανάνας στρατολογήθηκε από τη CIA με στόχο να παρέχει μυστικές πληροφορίες και να «στρώνει» τον δρόμο για (αποτυχημένα) πραξικοπήματα. Η Στάινεμ βέβαια τα γνώριζε όλα αυτά για την εργοδότρια υπηρεσία της, ενώ παράλληλα υποστήριζε αδιάκοπα το δικαίωμα των λαών στην ειρήνη.

Η ίδια παραδέχτηκε το 1967 ότι ήταν επικεφαλής της οργάνωσης «Ανεξάρτητη Υπηρεσία Ερευνας» (Independent Research Service-IRS), η οποία ιδρύθηκε από τη CIA με στόχο να παρεισφρήσει στο σοβιετικό «Παγκόσμιο Φεστιβάλ Νέων και Μαθητών», που διεξήχθη στη Βιέννη και στο Ελσίνκι, στέλνοντας Αμερικανούς φοιτητές με στόχο να «αποτρέψουν την κομμουνιστική προπαγάνδα». Κατά τη διάρκεια του φεστιβάλ η υπηρεσία «Ανεξάρτητης Ερευνας» της οποίας ηγείτο η Στάινεμ χρηματοδότησε μια εφημερίδα, πολιτιστικά κέντρα εντός του φεστιβάλ και δύο τζαζ κλαμπ, με στόχο την προώθηση των δυτικών αξιών.

Η Στάινεμ εργάστηκε για τη CIA από το 1958 έως το 1962, τις ίδιες περιόδους που οι μυστικές υπηρεσίες των ΗΠΑ προχώρησαν σε πραξικοπήματα στο Ιράκ, στην Ινδονησία, στο Βιετνάμ, στην Κούβα, στην Καμπότζη, στο Κονγκό, στο Λάος και στη Δομινικανή Δημοκρατία. Για την ίδια, ακόμη και αυτές οι ενέργειες εγκλωβίστηκαν στην εύκολη λήθη, καθώς περιέγραφε τις μυστικές υπηρεσίες των ΗΠΑ ως «φιλελεύθερες, μη βίαιες και έντιμες». Ο χαρακτηρισμός αυτός είναι ακριβώς τόσο παραπλανητικός όσο και οι υπηρεσίες που πρόσφερε η CIA σε άλλους δημιουργούς και καλλιτέχνες τη δεκαετία του ’60.

Το 1961 η Νίνα Σιμόν συμφώνησε με την Αμερικανική Κοινότητα για την Αφρικανική Κουλτούρα για μια πολύμηνη περιοδεία στη Νιγηρία. Οσο εκείνη όμως διασκέδαζε τους Νιγηριανούς, η κυβέρνηση των Αμερικανών μάζευε πληροφορίες για το νεοσύστατο και ανεξάρτητο κράτος της Νιγηρίας, που γιόρταζε μόλις ένα έτος ανεξαρτησίας από τους Βρετανούς. Η ίδια δεν γνώριζε τις πρακτικές της CIA, ούτε ότι η Αμερικανική Κοινότητα για την Αφρικανική Κουλτούρα λειτουργεί ως βιτρίνα για τις μυστικές υπηρεσίες.

Λίγους μήνες πριν, ο Λούις Αρμστρονγκ δέχτηκε να κάνει μια μεγάλη περιοδεία στο ανεξάρτητο Κονγκό του Πατρίς Λουμούμπα και άθελά του ενεπλάκη στο πραξικόπημα που ετοίμασαν οι αμερικανικές, οι βρετανικές και οι βελγικές μυστικές υπηρεσίες. Στο αριστουργηματικό «Soundtrack for a Coup d’etat» του Γιόχαν Γκριμονπρέζ, παρακολουθούμε την πλεκτάνη της CIA, όπου μαύροι Αμερικανοί τζαζ μουσικοί βρέθηκαν μπλεγμένοι σε μια από τις πιο στυγνές πολιτικές δολοφονίες του 20ού αιώνα.

Ο Λούις Αρμστρονγκ, για παράδειγμα, φαίνεται ότι έδινε εν αγνοία του κρίσιμες πληροφορίες για την πολιτική κατάσταση στο Κονγκό στον επικεφαλής της CIA στην Αφρική, ο οποίος του συστήθηκε ως ένας απλός διπλωμάτης της αμερικανικής πρεσβείας και δειπνούσε μαζί του. Οσο οι δύο άνδρες έτρωγαν το απόγευμα στις 14 Σεπτεμβρίου του 1960, ο Ζοζέφ Μομπούτου καταλάμβανε την εξουσία και φυλάκιζε τον Πατρίς Λουμούμπα.

Η επίδειξη της «ήπιας ισχύος» (soft power) της CIA δεν σταματάει στη δημοσιογραφία και στη μουσική. Στο βιβλίο του «Η ιστορία μιας ματαίωσης», ο καθηγητής Ιστορίας Σωτήρης Μπουρνάζος επικεντρώνεται στην οργάνωση «Congress for Cultural Freedom», μια τεράστια συνομοσπονδία συγγραφέων και δημιουργών που επικεντρωνόταν στην προβολή των δυτικών αξιών και στη διαμόρφωση του ευρωατλαντισμού έναντι της ΕΣΣΔ.

Το ζήτημα είναι ότι αυτή η οργάνωση δεν δημιουργήθηκε ως μια αυθόρμητη απάντηση στον αυταρχισμό της ΕΣΣΔ, αλλά σχεδιάστηκε και χρηματοδοτήθηκε στα κρυφά από τη CIA. Διανοητές ή συγγραφείς όπως ο Αρθουρ Κέσλερ, ο Ρεϊμόν Αρόν, ο Νικολάι Ναμπόκοφ ήταν βασικά στελέχη της οργάνωσης, η οποία χρηματοδοτούσε φεστιβάλ, εικαστικές εκθέσεις και εξέδιδε ακαδημαϊκά, λογοτεχνικά και πολιτιστικά περιοδικά που στόχευαν χώρες της Ευρώπης, της Ασίας, της Αφρικής και της Νότιας Αμερικής, ασκώντας την ίδια στιγμή δριμεία κριτική σε δημιουργούς ταγμένους στον κομμουνισμό, όπως ο Σαρτρ, η Μποβουάρ, ο Τόμας Μαν, ο Πάμπλο Νερούδα και ο Μιγκέλ Ανχελ Αστούριας.

Οπως σημειώνει ο Τζόελ Γουίτνι στο βιβλίο του με τίτλο «Finks», δημιουργοί σαν τον Πάμπλο Νερούδα λοιδορήθηκαν, στοχοποιήθηκαν και πολεμήθηκαν από Δυτικούς συγγραφείς, οι οποίοι εργαλειοποίησαν τη διαδικασία της συγγραφής, δημιουργώντας ταυτοχρόνως νεο-αποικιοκρατικές σχέσεις, «υποδεικνύοντας έτσι τους νόμους της κουλτούρας και της δημοσιογραφίας».

Στην εποχή της μονοκουλτούρας και της βιαιότητας, η κυβέρνηση Τραμπ κατάλαβε ότι δεν χρειάζεσαι την ήπια ισχύ, τα προγράμματα που προπαγανδίζουν τις θέσεις των ΗΠΑ, τους μουσικούς της τζαζ που πιάστηκαν κότσοι και συναίνεσαν άθελά τους σε πραξικοπήματα, τους συγγραφείς που διατρανώνουν την υπεροχή της δυτικής κουλτούρας.

Οχι. Το πλάνο είναι ούτως ή άλλως διαφορετικό: η «επική οργή», η «φονική δύναμη», η «μαγκιά» του Χέγκσεθ, οι έκνομες ενέργειες του Στίβεν Μίλερ, το flood the zone του Τραμπ, η απαξίωση κάθε διεθνούς οργανισμού, το τέλος της διπλωματίας, ο πολλαπλασιασμός των data centers, ο τριπλασιασμός του αμυντικού προϋπολογισμού, η κανονικοποίηση του πολέμου, η παρέμβαση μέσω των ολιγαρχών που δρουν ως βιτρίνες της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής σε ξένες εκλογές: το τέλειο κοκτέιλ της φασιστικοποίησης στο πρώτο τέταρτο του 21ου αιώνα.