Ηθικά πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα

Είναι ηθικό πλεονέκτημα το να σκέφτεσαι και να σχεδιάζεις με όρους κοινωνίας και όχι με όρους αγοράς. Οι νόμοι της αγοράς είναι ψυχροί και απρόσωποι. Οι νόμοι της αγοράς κατανέμουν τους πόρους άδικα. Το μοντέλο της ελεύθερης αγοράς είναι αυτό που επέτρεψε στον Ιλον Μασκ να έχει ετήσιο ατομικό εισόδημα (δηλαδή, αύξηση της περιουσίας του μέσα σε έναν χρόνο) μεγαλύτερο από το ετήσιο εισόδημα όλων των Βαλκανίων (της Ελλάδας περιλαμβανομένης!). Τι σημαίνει, όμως, από την άλλη, το να σκέφτεσαι και να σχεδιάζεις με όρους κοινωνίας – δηλαδή Αριστεράς; Μήπως αποτελεί μειονέκτημα το να επαναπαύεσαι σε ένα πλεονέκτημα;

Η Αριστερά είχε πάντα ένα πρόβλημα στη διατύπωση του πολιτικού της αφηγήματος. Το αφήγημά της είναι μακροσκελές και δαιδαλώδες και ο αφηγητής χάνεται στη Βαβέλ των διαφορετικών κατανοήσεων και ερμηνειών. Στο πλαίσιο ενός «συλλογικού» κομματικού οργάνου, ο κάθε αριστερός αφηγητής έχει τη δική του αποκλειστική ερμηνεία, που απέχει παρασάγγες από την ερμηνεία του επόμενου αριστερού αφηγητή. Τα «συλλογικά» όργανα αδυνατούν να συνεννοηθούν και τότε προκύπτει η ανάγκη μιας «συνθετικής» απόφασης που είναι πάντα άνευρη, πάντα γεμάτη με ανιαρές κοινοτοπίες και πόθους ευσεβείς – δηλαδή μια απόφαση χωρίς αρχή, μέση και τέλος.

Και τότε εμφανίζεται το φαινόμενο της διάσπασης και, αργότερα, της πολυδιάσπασης (μέχρις ατόμου!). Ο καθένας τη δική του ερμηνεία την κάνει κόμμα. Το κάθε τέτοιο κόμμα φροντίζει να καταστήσει την «ιδεολογία» του τόσο διακριτά «καθαρή», ώστε να μην υπάρξει καμία παρεξήγηση σύγχυσης «ιδεολογικής» με κάποιο όμορό του κόμμα και κάποια όμορή του «ιδεολογία». Η «καθαρότητα των θέσεων»! Το ζήτημα θυμίζει θεολογικές διαμάχες του Μεσαίωνα και χρήζει έρευνας που εκφεύγει του παρόντος.

Η υποκειμενική τάση της Αριστεράς είναι να γίνει μια μέρα μεγάλη και να κυβερνήσει. Η αντικειμενική, όμως, τάση της Αριστεράς (αυτό δηλαδή που τελικά της συμβαίνει) είναι η συρρίκνωσή της μέχρι να γίνει ελάχιστη και άρα –επιτέλουΑΡΧΕΙΟς!– πιο μονολιθική και «ριζοσπαστική». Τα αριστερά εξωκοινοβουλευτικά κόμματα –που είναι πολύ περισσότερα των αριστερών κοινοβουλευτικών– θα συνεχίσουν να διασπώνται αενάως. Και όσο πιο μικρά γίνονται τόσο πιο εύκολα διασπώνται.

Η φαντασίωση ενός εξωκοινοβουλευτικού αριστερού κόμματος, δηλαδή ενός κόμματος του 1% ή του 0,1%, είναι ότι σύντομα θα πάρει την εξουσία και ότι γι’ αυτό είναι απαραίτητη η πολιτική παρουσία του. Σου λένε με ύφος συνομιλητή της Ιστορίας: «Θα διαμορφωθούν κάποια στιγμή οι κατάλληλες συνθήκες και τότε εμείς θα είμαστε έτοιμοι να καταλάβουμε την εξουσία. Το έκαναν οι μπολσεβίκοι το 1917, θα το κάνουμε κι εμείς όταν μας καλέσει η ίδια η Ιστορία.» Μόνο που η Ιστορία επαναλαμβάνεται την πρώτη φορά σαν τραγωδία, τη δεύτερη σαν φάρσα, όπως έγραφε στη «18η Μπρυμαίρ» ο Κάρολος Μαρξ.

Ας τελειώσουμε όπως ξεκινήσαμε: Παραμένει ηθικό πλεονέκτημα το να σκέφτεσαι και να σχεδιάζεις με όρους κοινωνίας και όχι με όρους αγοράς. Στο κάτω κάτω, το «αόρατο χέρι» της ελεύθερης αγοράς δεν ήταν ποτέ αυτό που περιέγραψε ο κλασικός Ανταμ Σμιθ, δηλαδή ένα χέρι που κατανέμει δίκαια τους πόρους. Ηταν και παραμένει αόρατο διότι απλώς πρόκειται για τη «χειραψία κάτω από το τραπέζι» (Alain Lipietz, 1990). Μια κακόβουλη και παράνομη χειραψία που κατανέμει άδικα τους πόρους.

ΥΓ.: Τα ως άνω περιγραφέντα μειονεκτήματα της Αριστεράς είναι ελάσσονα σε σχέση με το μείζον. Το μεγαλύτερο ηθικό μειονέκτημα της ιστορικής Αριστεράς είναι η μετατροπή των μεγάλων ουτοπιών περί ιδανικά δίκαιων κοινωνιών σε πολιτικό πρόγραμμα. Η ετερογονία των σκοπών (δηλαδή το να επιτυγχάνεται τελικά το αντίθετο από αυτό που αρχικά επιδιώχθηκε) είναι ίδιον των ουτοπικών εγχειρημάτων από την εποχή του Τόμας Μουρ μέχρι τις ημέρες μας.