Η στριμωγμένη γάτα

Οι προβλέψεις για πολιτική ήττα του Ντόναλντ Τραμπ στις ενδιάμεσες εκλογές των ΗΠΑ τροφοδοτούν προσδοκίες ότι θα μπει ένα «φρένο» στις κινήσεις του που έχουν αποσταθεροποιήσει το διεθνές τοπίο.

Κάτι τέτοιο όμως δεν είναι ασφαλής πολιτική εκτίμηση, όχι μόνο επειδή οι δημοσκοπήσεις δεν είναι… εκλογές,

αλλά και επειδή η πολιτική αποδοκιμασία ενός προέδρου τον αποδυναμώνει, χωρίς όμως να τον εξουδετερώνει. Αντίθετα, ίσως να τον ωθήσει να αντισταθμίσει τους περιορισμούς με κινήσεις εκεί όπου έχει μεγαλύτερη ελευθερία, κυρίως στην εξωτερική πολιτική, στο εμπόριο και, βέβαια, στην προσωπική διπλωματία.

Στις 3 Νοεμβρίου ανανεώνονται οι 435 έδρες της Βουλής των Αντιπροσώπων και 35 από τις 100 έδρες της Γερουσίας. Μια νίκη των Δημοκρατικών στη Βουλή θα δυσκολέψει τις νομοθετικές πρωτοβουλίες του προέδρου και θα ενισχύσει τις δυνατότητες κοινοβουλευτικού ελέγχου και ερευνών για τις ενέργειες της κυβέρνησης και του ίδιου του Ντόναλντ Τραμπ. Οπως ο ίδιος έχει πει: «Εάν δεν κερδίσουμε τις ενδιάμεσες εκλογές, οι Δημοκρατικοί θα βρουν έναν λόγο να με παραπέμψουν». Η παραπομπή, βέβαια, δεν ισοδυναμεί με καθαίρεση, η οποία χρειάζεται πλειοψηφία δύο τρίτων από τους γερουσιαστές.

Εάν χάσει και την πλειοψηφία στη Γερουσία, ο Τραμπ θα δυσκολευτεί να περάσει νέους διορισμούς στη Δικαιοσύνη και σε κρίσιμες κυβερνητικές θέσεις. Ακόμα κι έτσι όμως, οι Δημοκρατικοί δεν θα μπορέσουν να ανατρέψουν εύκολα πολιτικές, αφού ο πρόεδρος θα διατηρεί το βέτο και τις εκτελεστικές του αρμοδιότητες. Μια ήττα του Τραμπ μπορεί να περιορίσει την κομματική του επιρροή και να ενθαρρύνει αποστασιοποιήσεις Ρεπουμπλικανών.

Η δημοκρατική διαδικασία στις ΗΠΑ δεν πρέπει να υποτιμάται, αλλά δεν πρέπει να προεξοφλούνται και ανατροπές.

Αντίθετα, μια γάτα που στριμώχνεται στον τοίχο έχει περισσότερες πιθανότητες να βγάλει νύχια για να αμυνθεί και να ξεφύγει. Η πολιτική αποδυνάμωση δεν συνεπάγεται απαραίτητα μετριοπάθεια, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για τον κατεξοχήν απρόβλεπτο Ντόναλντ Τραμπ.

Μια επικίνδυνη αντίδραση μπορεί να εκδηλωθεί με νέα στρατιωτική επίθεση ή μια κλιμάκωση του εμπορικού πολέμου και οικονομικούς εκβιασμούς. Ή με το αντίστροφο, όπως μια θεαματική συμφωνία με κάποια μεγάλη δύναμη και αντάλλαγμα τα συμφέροντα μικρότερων συμμάχων. Και είναι πλέον δεδομένο ότι η Ευρώπη δεν είναι πια προνομιακός σύμμαχος των ΗΠΑ του Τραμπ.

Πέρα, όμως, από την ιδιοσυγκρασία του συγκεκριμένου προέδρου των ΗΠΑ, είναι ξεκάθαρο ότι οι πολιτικές που εφαρμόζει με τον ιδιόμορφο τρόπο του δεν είναι προσωπικές επινοήσεις. Πολλές από αυτές εντάσσονται σε μια ευρύτερη κατεύθυνση που έχουν πάρει οι ΗΠΑ την οποία επιδοκιμάζει και ένα σημαντικό τμήμα των Δημοκρατικών.

Η στρατηγική αντιπαλότητα με την Κίνα είναι διακομματική προτεραιότητα, όπως και ο οικονομικός προστατευτισμός. Ο Μπάιντεν διατήρησε βασικούς δασμούς που είχε επιβάλει η πρώτη προεδρία Τραμπ, ενώ πριμοδότησε και την προσέλκυση ευρωπαϊκών επενδύσεων σε αμερικανικό έδαφος, προκαλώντας μάλιστα ανησυχία στις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις για φυγή επενδύσεων. Μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, επί Δημοκρατικών επιταχύνθηκε η ευρωπαϊκή στροφή προς το αμερικανικό υγροποιημένο φυσικό αέριο στην ευρωπαϊκή αγορά, δημιουργώντας νέα εξάρτηση, την οποία εντείνει ο Τραμπ. Οι Δημοκρατικοί προτίμησαν το καρότο, χωρίς να εγκαταλείψουν το μαστίγιο των δασμών. Οι ΗΠΑ ήδη από την εποχή Ομπάμα είχαν προειδοποιήσει ότι η στρατηγική τους μεταφέρει το κέντρο βάρους από την Ευρώπη στον Ειρηνικό. Βέβαια, αυτό δεν εξισώνει τις δύο κυβερνήσεις. Η εχθρότητα του Τραμπ και του MAGA προς την ευρωπαϊκή ενοποίηση και τα δημοκρατικά αντίβαρα προσθέτει μια διαφορετική, επικίνδυνη διάσταση. Οταν η επίσημη αμερικανική Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας του 2025 θέτει στόχο την «καλλιέργεια αντίστασης» στη σημερινή πορεία της Ευρώπης, το ζήτημα είναι η πολιτική κατεύθυνση της ίδιας της Γηραιάς Ηπείρου.

Η απαξίωση που επιδεικνύουν ο Τραμπ, οι δισεκατομμυριούχοι φίλοι του και το κίνημα MAGA απέναντι στην Ευρώπη, στους πολυμερείς θεσμούς, αλλά και στη δημοκρατία γενικά δεν έχει προηγούμενο και είναι ίσως η πιο επικίνδυνη τάση που έρχεται από τις ΗΠΑ, σε μια περίοδο όπου ο φασισμός επιχειρεί να επανεμφανιστεί στη Γηραιά Ηπειρο.

Οι ευρωπαϊκές ηγεσίες, επομένως, οφείλουν να μην… επαφίενται στη βούληση των Αμερικανών ψηφοφόρων, αλλά να οργανώσουν ευρωπαϊκές αντιστάσεις στην οικονομική πίεση, στις νέες εξαρτήσεις και στην υπονόμευση των θεσμών.Οι αμερικανικές κάλπες δεν απαλλάσσουν την Ευρώπη από τις δικές της ευθύνες.