Η ρεβανς του Δον Κιχώτη

Υπάρχει μια εικόνα που συνοψίζει καλύτερα από κάθε πολιτική ανάλυση τη διαδρομή του Μπέρνι Σάντερς. Είναι εκείνη η φωτογραφία από το 1963 στο Σικάγο, όπου ένας νεαρός, ατημέλητος φοιτητής συλλαμβάνεται επειδή διαμαρτύρεται ενάντια στον φυλετικό διαχωρισμό στα σχολεία.

Εξήντα τρία χρόνια μετά, στα ογδόντα πέντε του χρόνια, με την ίδια σχεδόν ατημέλητη κόμη, τη βραχνή, παθιασμένη φωνή και τα χέρια να χαράζουν τον αέρα με την ίδια ορμή, ο Σάντερς δεν χρειάζεται πια να φωνάζει μόνος του στην έρημο.

Οι ενδιάμεσες

εκλογές της 3ης Νοεμβρίου στις Ηνωμένες Πολιτείες δεν ήταν απλώς μια εκλογική ανατροπή που θα δώσει ξανά στους Δημοκρατικούς τον έλεγχο του Κογκρέσου. Ήταν, πάνω απ’ όλα, η στιγμή της βαθιάς, ιστορικής και ηθικής δικαίωσης ενός ανθρώπου που πέρασε ολόκληρη τη ζωή του στη «λάθος» πλευρά της καθεστηκυίας τάξης, επιμένοντας στα αυτονόητα.

Για δεκαετίες, το αμερικανικό πολιτικό σύστημα ( τόσο οι Ρεπουμπλικανοί όσο και το κατεστημένο των Δημοκρατικών) αντιμετώπιζε τον γερουσιαστή από το Βερμόντ σαν ένα γραφικό απολίθωμα, έναν σύγχρονο Δον Κιχώτη που τα έβαζε με ανεμόμυλους. Έναν «τρελό» σοσιαλιστή που επαναλάμβανε μονότονα τα ίδια πράγματα σε αρχικά μισοάδειες αίθουσες: ότι η υγεία είναι ανθρώπινο δικαίωμα και όχι εμπόρευμα, ότι η δημόσια παιδεία πρέπει να είναι δωρεάν, ότι η «τάξη των δισεκατομμυριούχων» καταβροχθίζει τη δημοκρατία, ότι οι αέναοι πόλεμοι στο εξωτερικό πληρώνονται με το αίμα και την ευημερία των φτωχών στο εσωτερικό.

Τον χλεύαζαν για την ακαμψία του. Σε έναν κόσμο όπου η πολιτική είχε μετατραπεί σε επικοινωνιακό μάρκετινγκ, σε δημοσκοπικούς ελιγμούς και σε γυαλιστερά χαμόγελα χρηματοδοτούμενα από τη Wall Street, ο Σάντερς φάνταζε παρωχημένος. Δεν άλλαζε το κοστούμι του, δεν λείαινε τις γωνίες του λόγου του, δεν χαμήλωνε τον τόνο της φωνής του για να γίνει αρεστός στους δωρητές.

Κι όμως, αυτή ακριβώς η «ακαμψία» αποδείχθηκε η μεγαλύτερη επαναστατική του πράξη. Σε αυτή την εκλογική αναμέτρηση, στα 85 του χρόνια, όργωσε κυριολεκτικά τη χώρα: πραγματοποίησε συνολικά 58 προεκλογικές συγκεντρώσεις για τις ενδιάμεσες εκλογές ( τις 20 από αυτές μόνο μέσα στον Οκτώβριο)προσελκύοντας εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους που γέμισαν πλατείες και αμφιθέατρα. Η εκλογική αποτίμηση της κάλπης έδωσε χειροπιαστό, μετρήσιμο περιεχόμενο στην επιρροή του.

Όπως ανακοίνωσε ο ίδιος, 15 από τους 16 υποψηφίους που στήριξε για τη Βουλή των Αντιπροσώπων κέρδισαν τη μάχη, ενώ τρεις στους τέσσερις υποψηφίους του για τη Γερουσία επικράτησαν. Βλέποντας στελέχη της νέας γενιάς(από τον Αμπντούλ Ελ-Σαγιέντ στο Μίσιγκαν μέχρι την Πέγκι Φλάναγκαν στη Μινεσότα) να εκλέγονται με τη δική του σφραγίδα και με σημαία την ατζέντα του, συγκινείται κανείς όχι απλώς για μια εντυπωσιακή πολιτική νίκη, αλλά για τη δικαίωση της συνέπειας. Ο Σάντερς κατάφερε το πιο δύσκολο πράγμα στην πολιτική: να μετακινήσει το κέντρο βάρους της κοινωνίας χωρίς να μετακινηθεί ο ίδιος ούτε χιλιοστό από τις αρχές του.

Ακόμη και τώρα, την επομένη της κάλπης, δεν πανηγυρίζει στα σαλόνια της Ουάσιγκτον. Με την ίδια ακούραστη επιμονή, καλεί το κόμμα του να μην εφησυχάσει, να τολμήσει επιτέλους την καθολική δημόσια υγεία («Medicare for All») και να βάλει φρένο στην πολεμική εμπλοκή με το Ιράν, υπενθυμίζοντας ότι η ελπίδα των εργαζομένων δεν χτίζεται με ευχολόγια, αλλά με συγκρούσεις.

Υπάρχει κάτι βαθιά ανθρώπινο και παρήγορο στην περίπτωση του Μπέρνι Σάντερς, που ξεπερνά τα σύνορα των Ηνωμένων Πολιτειών και αγγίζει και τη δική μας πραγματικότητα στην Ευρώπη και την Ελλάδα. Σε μια εποχή γενικευμένου κυνισμού, όπου μας διδάσκουν ότι «δεν υπάρχει εναλλακτική» και ότι η πολιτική είναι απλώς η διαχείριση της μιζέριας με όρους αγοράς, αυτός ο ογδονταπεντάχρονος έδειξε ότι η ιδεολογική καθαρότητα δεν είναι αδυναμία. Είναι δύναμη.

Το σύνθημά του, «Not me, us» («Όχι εγώ, εμείς»), δεν ήταν ποτέ ένα απλώς έξυπνο επικοινωνιακό εύρημα. Ήταν η ουσία μιας ζωής αφιερωμένης στη συλλογικότητα. Ο Μπέρνι Σάντερς δεν έγινε ποτέ πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών. Έγινε όμως κάτι πολύ μεγαλύτερο και πιο ανθεκτικό στον χρόνο: έγινε ο σπόρος που άνθισε μέσα στη συνείδηση εκατομμυρίων νέων ανθρώπων, αποδεικνύοντας ότι καμία ιδέα δεν είναι ουτοπική, όταν υπάρχουν άνθρωποι έτοιμοι να την υπερασπιστούν μέχρι τέλους.