Η νηφαλιότητα ως περιπλάνηση

Ο Michael Deagler, συγγραφέας του βιβλίου Μέρες χωρίς αλκοόλ (σε ιδιαίτερα προσεγμένη μετάφραση του Πάνου Τομαρά), εισήλθε σε περίοδο νηφαλιότητας το 2013.

Το έργο που εκδόθηκε ως μυθιστόρημα προήλθε, στην πραγματικότητα, από αυτοτελή διηγήματα του συγγραφέα, τα οποία ενοποιήθηκαν σε κεφάλαια διατηρώντας τη σχετική αφηγηματική αυτονομία και τη χαλαρή, μεταξύ τους σύνδεση. Για τη λογοτεχνική αξία του βιβλίου, έχει ελάχιστη σημασία αν πρόκειται για βιογραφικές καταγραφές του Μάικλ Ντίγκλερ. Οι Μέρες χωρίς αλκοόλ

Τι φάση όμως είναι η νηφαλιότητα; Μια κατάσταση όπου τα πιο ανιαρά πράγματα αποκτούν μια οξύτητα και γίνονται ενδιαφέροντα. Γίνονται διαυγή με καθαρά περιγράμματα, άμεσα προσβάσιμα. Αλλά και μια κατάσταση αμφισβήτησης. Ο Ντένις Μονκ αναρωτιέται «Πώς είναι δυνατόν ν’ αλλάξεις αν όλα σου τα σφάλματα και όλες σου οι ταπεινώσεις έχουν αποκτήσει θρυλικές διαστάσεις στη συνείδηση όσων τα είδαν αυτοπροσώπως;». Η νηφαλιότητα είναι η εποχή της μετάνοιας και της ανάκτησης ολόκληρου του εαυτού.

Το μυθιστόρημα ξεκινάει με την επιστροφή του 26χρονου Ντένις Μονκ στο πατρικό του στην κομητεία Μπακς της Πενσιλβάνια, προσπαθώντας να περάσει τον έκτο μήνα μιας εύθραυστης νηφαλιότητας. Η οικογένειά του, Ιρλανδών Καθολικών, δεν έδειξε ιδιαίτερη υπομονή και ανεκτικότητα στη φάση του Μονκ, καθώς αντιμετώπιζε με καχυποψία όσους παραδέχονταν ότι ήταν αλκοολικοί. Σύντομα η μητέρα του τον διώχνει από το σπίτι και επιστρέφει στην πόλη της Φιλαδέλφειας, όπου περιπλανιέται σε σπίτια παλιών φίλων, άλλοτε φιλοξενούμενος, άλλοτε πληρώνοντας χαμηλά ενοίκια, προσπαθώντας να μην πιει. Η νηφαλιότητα του Ντένις Μονκ γίνεται η βάση για την υπόκωφη αίσθηση μιας απελπισίας. Το ελικοειδές αστικό ταξίδι στην πόλη τής έντονα αναπτυσσόμενης Φιλαδέλφειας φέρνει ερωτήματα γύρω από τη δική του κατάσταση στον κόσμο. Επανασυνδέεται με φίλους από τους οποίους είχε αποξενωθεί και αναλαμβάνει δουλειές του ποδαριού. Αυτή η ελαφρότητα μιας ζωής απαλλαγμένης από σοβαρές ευθύνες (π.χ. σ’ ένα σπίτι αναλαμβάνει να φτιάξει το πάτωμα ή να φυλάει τις ώρες που περνάει ο γερανός της δημοτικής αστυνομίας για να μην πάρουν το αμάξι του ιδιοκτήτη) τού προσδίδει μια κάπως ειρωνική άποψη τόσο για την πόλη όσο και για την αξία της εργασίας σ’ ένα συνεχώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον όπου ο ίδιος πρέπει έχει μόνο μία σταθερά, τη νηφαλιότητα.

Ο Ντένις Μονκ είναι ένας νέος άνθρωπος της εποχής μας. Στα φοιτητικά του χρόνια εξαρτήθηκε από το αλκοόλ και, σχετικά νωρίς, βρέθηκε αντιμέτωπος με την προσπάθεια της απεξάρτησης: μια υπαρξιακή περιπλάνηση, απαλλαγμένη όμως από ψυχολογικούς και συναισθηματικούς δεσμούς. Ο Μπουκόβσκι έγραφε πίνοντας ιστορίες για το αλκοόλ· ο Ντίγκλερ, νηφάλιος πλέον ο ίδιος, γράφει ιστορίες για τις πρώτες μέρες χωρίς αυτό – τις δυσκολότερες στη ζωή ενός εξαρτημένου, αλλά και τις πιο δύσκολες να μετασχηματιστούν σε αφήγηση. Γιατί, πόσο λογοτεχνικά ενδιαφέρουσα μπορεί να αποδειχθεί η νηφαλιότητα, όταν η αποχή δεν διαθέτει από μόνη της δραματική κορύφωση, αλλά επαναλαμβάνει καθημερινά, σχεδόν μονότονα, την ίδια της την απόφαση;

Ο Ντίγκλερ πετυχαίνει να αποδώσει αυτή τη νηφαλιότητα σχετίζοντάς τη με την περιπλάνηση στο αστικό τοπίο της Φιλαδέλφειας. Επανεγγράφει το beat μυθιστόρημα μέσα στις κοινωνικές και ψυχικές συνθήκες του 21ου αιώνα. Ενώ ο Κέρουακ κατέγραψε την περιπλάνηση της μεταπολεμικής Αμερικής με μια βαθιά, σχεδόν τρυφερή προσήλωση στη ζωή – ακόμη και στις πιο άτακτες, οδυνηρές ή περιθωριακές εκφάνσεις της-, ο Ντίγκλερ αφηγείται την περιπλάνηση του Ντένις Μονκ με χαμηλότερους τόνους και με μια πιο επίπεδη, πραγματιστική αίσθηση της καθημερινότητας. Η περιπλάνηση του Ντίγκλερ δεν είναι αποκαλυπτική μιας αίσθησης ελευθερίας, αλλά παρουσιάζεται ως ανάγκη διευθέτησης της ζωής χωρίς αυταπάτες και χωρίς εξιδανικεύσεις, όπως γράφει ο ίδιος «ήταν ανόητο να επιθυμείς κάτι ξεχωριστό για τον εαυτό σου, λες και το δικαιούσουν».

Επιμέλεια: Μισέλ Φάις