Γράμματα στον Μαρξ

«Από τον καθένα ανάλογα με τις ικανότητές του, στον καθένα ανάλογα με τις ανάγκες του» (Καρλ Μαρξ – Φρίντριχ Ένγκελς, Διαλεχτά Έργα, ΙΙ, σ. 15): η κομμουνιστική αρχή που, κατά τον Κ. Μαρξ, συνιστά την ουσιώδη ποιότητα της ανώτερης φάσης της κομμουνιστικής κοινωνίας, προϋπήρξε ως ευαγγελικό ιδεώδες της ισότητας και πρότυπο κοινωνικής δικαιοσύνης στους κόλπους της αρχαίας εκκλησίας και των πρώτων χριστιανικών κοινοτήτων, όπως εξηγεί και ο

Γιώργος Κρανιδιώτης σε μια διεξοδική περιήγηση (περ. «Marginalia»,τχ.12, 2021) στην προμαρξική ιστορία αυτού του θεωρούμενου ως ορισμού του κομμουνισμού. Και είναι ευτύχημα το ότι βιβλία απευθυνόμενα σε πολύ μικρές ηλικίες, που εστιάζουν στην ορθή κοινωνική συμπεριφορά, ονομάζοντάς τη συνήθως καλοσύνη, στην ουσία (αν και μάλλον ανεπίγνωστα;) παραπέμπουν στην ως άνω αρχή, της οποίας κατορθώνουν να παρουσιάσουν μια εύληπτη εκδοχή, προσεγγίσιμη ευκολότατα και πολύ φυσικά από το παιδικό αναγνωστικό κοινό.

Διότι τι άλλο εννοεί η φράση – κλειδί (κάλλιστα θα μπορούσε να προέρχεται από εκλαϊκευτική παρουσίαση του «ασύστολα κατασυκοφαντημένου» –κατά τον Γ. Κρανιδιώτη– όρου «κομμουνισμός»), «εσύ το χρειάζεσαι πιο πολύ από εμένα», που καταγράφεται σε παραλλαγές από τη Σοφ. Παπαλουκά, αν όχι ότι η ανάγκη μόνο μπορεί να κατευθύνει στον πραγματικό του προορισμό έκαστο υπάρχον αγαθό· εν προκειμένω το «καπέλο», που, αντί να στεγάσει το μικρό βελανίδι, βρέθηκε να φιλοξενεί μια πασχαλίτσα με τα οχτώ αυγουλάκια της; Η δικαιοσύνη στα λόγια της γριάς βελανιδιάς: «Δεν είναι και τόσο αναγκαίο το σκουφί σου. Δεν το χρειάζεσαι!», βρίσκει αντίκρισμα στα λόγια της κλέφτρας κίσσας, που συμβαίνει να έχει στη γυαλιστερή συλλογή της τη δαχτυλήθρα (αυτό είναι «ικανή» να προσφέρει) που θα αντικαταστήσει το σκουφάκι του βελανιδιού: «Αν τη χρειάζεσαι, με όλη μου την καρδιά, είπε η κίσσα».

Στο «Μια σκούπα, μα τι σκούπα!» η φράση – κλειδί καθεαυτή απουσιάζει· λειτουργεί, ωστόσο, ως απόηχος: μια μάγισσα πάνω στην ιπτάμενη σκούπα με το τσουκάλι και τη γάτα της, χάνει πότε το καπέλο, πότε την κορδέλα, πότε το ραβδί της· τα απολεσθέντα ανευρίσκονται και της προσφέρονται (ως δώρο: μέχρι εκεί φθάνουν οι «ικανότητες» των προσφερόντων) από έναν σκύλο, ένα πουλάκι και έναν βάτραχο, με ανταμοιβή μια θέση πάνω στη σκούπα, ώσπου αυτή από το βάρος σπάει και η μάγισσα καταλήγει να απειλείται από έναν δράκο. Η «τέλεια σκούπα» που φτιάχνεται στο τέλος, αφού ο καθένας ρίξει «κάτι δικό του μέσα στο τσουκάλι», διαθέτει όλα τα χρειαζούμενα: «Καθίσματα για όλους, για ήλιο και χιονιά, μπανιέρα για τον βάτραχο, για το πουλί φωλιά!».

Η εικόνα της διασκεδάζουσας παρέας θα μπορούσε να παραπέμπει στην κομμουνιστική αρχή όπως την εισήγαγε στη νεότερη σκέψη ο Γάλλος φιλόσοφος του Διαφωτισμού Étienne-Gabriel Morelly (ο οποίος αποτιμούσε τον χριστιανισμό των αποστολικών χρόνων ως τον τελειότερο ανθρώπινο θεσμό, όπως παραθέτει ο Γ. Κρανιδιώτης): «[κάθε πολίτης] νέμεται τα αγαθά ανάλογα με τις ανάγκες του, τα αγαθά δε αυτά περιλαμβάνουν όχι μόνον τα μέσα συντήρησης, αλλά και απόλαυσης και εργασίας».

Με απλούστατα υλικά και χωρίς καν υπόνοια διδακτισμού, τα δύο προηγηθέντα κείμενα έρχονται, λες, από έναν παλαιότερο, μη ψηφιοποιημένο κόσμο ή, τρόπον τινά, «αποκόπτονται» προσωρινά από μια διαχρονία (τη χαρακτηριζόμενη ως «κλασική ποιότητα»), εξ ου και δεν απαιτείται καμία «επικαιροποίηση» (μήτε «αναπαλαίωση») των προσλαμβανουσών, ούτε των γονέων ούτε των παιδιών.

Το τρίτο (όσο για τις τρεις εικονογραφήσεις, ποια να πρωτοεπαινέσεις!) κινείται σε παράλληλη τροχιά, ενώ έχει γίνει εδώ μία περαιτέρω επεξεργασία στην αφηγηματική τεχνική. Και το ευπρόσδεκτα αναπάντεχο είναι ότι δεν αναζητήθηκε ένας καινούργιος, «εντυπωσιακός» τρόπος προκειμένου να αιχμαλωτιστεί η προσοχή του κοινού· αντιθέτως, η Ιρλανδή «Δαφνοστεφής» συγγραφέας επέστρεψε στην επιστολογραφία (!), όπου μολύβι, γόμα, ξύστρα, χαρτί και μία υπεροχο-ευφάνταστη ταχυδρομική εξυπηρέτηση επιστρατεύονται χάριν μιας ιστορίας με τέρατα και γορίλες, όπου, όμως, τα τελευταία εμφανίζονται όχι ως φόβητρα αλλά ως δυνητικοί φίλοι· αρκεί να θελήσεις να επικοινωνήσεις μαζί τους.