Γιώργος Απέργης: Τα 80χρονα ενός ανανεωτή

«Τα πάντα για μένα είναι μουσική. Είναι η οργάνωση των πραγμάτων μέσα στον χρόνο που περνά. Είναι ο χρόνος, η τέχνη του χρόνου. Η μουσική είναι σαν τη ζωή. Το κάθε τι που βλέπει κανείς, αν ξέρει να το δει, έχει μέσα του μια εικόνα μουσική. Στις συνθέσεις μου μ’ αρέσει να αφήνω τα πράγματα να λειτουργούν μόνα τους. Επεμβαίνω όσο γίνεται λιγότερο. Μόνο τα σκηνοθετώ. Οπως γίνεται στο Θέατρο Σκιών. Δεν μ’ αρέσει να καθορίζω την πορεία. Μ’ αρέσει να κυβερνώ σε αταξία. Δεν θέλω να καταστρέψω την αταξία. Διαπιστώνω μόνο τα σημεία

Τα λόγια (περιοδικό «κύματα», 1983) του σπουδαίου Γιώργου Απέργη, ενός από τους σημαντικότερους ανανεωτές της σύγχρονης μουσικής και του μουσικού θεάτρου, που αυτές τις ημέρες συμπληρώνει τα ογδόντα του χρόνια, είναι αποκαλυπτικά της ιδιαίτερης ματιάς του. Δεν είναι τυχαίο. Εξήντα –σχεδόν– χρόνια μετά την εμφάνισή του στον χώρο της «σύγχρονης μουσικής», ο Απέργης εξακολουθεί να βρίσκεται στην εμπροσθοφυλακή της πρωτοπορίας.

Γόνιμος συνθέτης με αδιάκοπη επινοητικότητα, στο διαρκές και πρωτότυπο έργο του αναμιγνύει ήχο, θέατρο, βίντεο, χορό, κείμενο, φωνή, performance αλλά και τις πιο παραδοσιακές μεθόδους με τη σύγχρονη τεχνολογία. Γι’ αυτό και στο τριήμερο αφιέρωμα που έχει ετοιμάσει το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών με την αφορμή των 80ών γενεθλίων του αυτή την Παρασκευή 9, το Σάββατο 10 και την Κυριακή 11 Οκτωβρίου, η εμπειρία του κοινού μόνο συνηθισμένη δεν θα είναι.

Και στις τρεις συναυλίες, οι θέσεις των θεατών θα βρίσκονται επάνω στη σκηνή της αίθουσας «Χρήστος Λαμπράκης», γιατί, όπως σημειώνει χαρακτηριστικά η ανακοίνωση του Μεγάρου, «στον Απέργη τα όρια ανάμεσα στον ερμηνευτή και τον ακροατή δεν υπήρξαν ποτέ αυτονόητα».

Η αρχή γίνεται την Παρασκευή 9 Οκτωβρίου με ένα ρεσιτάλ τρομπέτας από τον Μάρκο Μπλάου, ο οποίος έχει χαρακτηριστεί ως «ένας ακούραστος εξερευνητής της τρομπέτας από το αρχέγονο πήλινο κέρας έως τη δίχωνη τρομπέτα». Στο επίκεντρο της βραδιάς, το νέο έργο του Απέργη «Trompe-Oreille», μια «ακουστική οφθαλμαπάτη» για δίχωνη τρομπέτα και ηλεκτρονικά που δημιουργήθηκε έπειτα από παραγγελία του IRCAM.

Σκυτάλη παίρνει το Σάββατο 10 Οκτωβρίου η Βάλερι Φριτ με ένα ρεσιτάλ βιολοντσέλου. Ανερχόμενο αστέρι από την Αυστρία του θεσμού ECHO Rising Stars, η Φριτ αγαπά το ασυνήθιστο και γι’ αυτό συνεργάζεται με σύγχρονους δημιουργούς που ισορροπούν ανάμεσα στο κλασικό ρεπερτόριο και σε έργα που υπερβαίνουν τα συμβατικά όρια της μουσικής πράξης. Στο πρόγραμμα της συγκεκριμένης βραδιάς, έργα του Απέργη συνυπάρχουν με έργα των Μπαχ, Λίγκετι, Τζένιφερ Γουόλς, Σοφίας Αβραμίδου, Καλλιόπης Τσουπάκη και Μάικλ Γκόρντον, σε σχεδιασμό ήχου του Thomas Wegner και με την έκτακτη συμμετοχή της Θεανώς Παπαδάκη στη φωνή.

Η πληρότητα του σύμπαντος του Απέργη πρόκειται να αποτυπωθεί ανάγλυφα, την τρίτη και τελευταία βραδιά του αφιερώματος, την Κυριακή 11 Οκτωβρίου με το Ventus Ensemble και τη Θεανώ Παπαδάκη. Ηχοι, εικόνες, θραύσματα λόγου και τραγούδι συνυπάρχουν σε μια παράδοξη και παιγνιώδη αφήγηση. Δίπλα στα έργα του Απέργη, θα παρουσιαστεί η μουσική του μαθητή του Νικόλα Τζώρτζη αλλά και η θρυλική Sequenza του Λουτσάνο Μπέριο. «Δουλεύω συνεχώς. Υπάρχουν όμως και στιγμές που δεν κάνω τίποτα. Τότε αναλαμβάνω δυνάμεις. Σ’ αυτόν τον χώρο της μοναξιάς άρχισα ν’ ακούω μουσική. Μουσική και μοναξιά παντρεύτηκαν αιώνια μέσα μου. Υπάρχουν στιγμές που, σπίτι μου, βάζω ταυτόχρονα ραδιόφωνο, μουσική, τηλεόραση σε λειτουργία. Αυτό με ξεκουράζει. Εβλεπα από παιδί όλους τους ανθρώπους να παίζουν θέατρο. Ολα ήσαν ρόλοι που εναλλάσσονταν», εξομολογείται στο ίδιο αφιέρωμα ο σπουδαίος ανανεωτής της σύγχρονης μουσικής και του μουσικού θεάτρου.

Γεννημένος στην Αθήνα το 1945, ο Γιώργος Απέργης από το 1963 ζει και εργάζεται στο Παρίσι. Εκεί διαμόρφωσε μια ιδιαίτερα προσωπική καλλιτεχνική γλώσσα, αναζητώντας διαρκώς νέους τρόπους σύνδεσης της μουσικής με το θέατρο, τον λόγο, την κίνηση και την εικόνα. Η καθοριστική στροφή στην πορεία του ήρθε το 1971, με το μουσικοθεατρικό έργο «La tragique histoire du nécromancien Hiéronimo et de son miroir». Το έργο αυτό αποτέλεσε αφετηρία για τη συστηματική εξερεύνηση της σχέσης μουσικής και σκηνικής δράσης. Το 1976 ίδρυσε το ATEM (Ατελιέ Θεάτρου και Μουσικής), έναν χώρο πειραματισμού όπου μουσικοί, τραγουδιστές, ηθοποιοί και καλλιτέχνες πολυμέσων συνυπήρχαν ισότιμα. Από αυτή την περίοδο ξεχώρισαν έργα όπως τα «La bouteille à la mer», «Conversations», «Sextuor» και «Commentaires».

Μετά την αποχώρησή του από το ATEM, το 1997, συνέχισε να δημιουργεί σημαντικά έργα μουσικού θεάτρου, μεταξύ των οποίων τα «Machinations», «Paysage sous surveillance», «Le petit chaperon rouge» και «Luna Park». Παράλληλα, το έργο του εκτείνεται στη συναυλιακή μουσική, την όπερα και τη μουσική δωματίου. Ανάμεσα στα πιο χαρακτηριστικά έργα του συγκαταλέγονται οι «Récitations» (1978), ενώ στις όπερές του ανήκουν τα «Pandemonium», «Liebestod», «Tristes tropiques» και «Les Boulingrin». Για το έργο του έχει τιμηθεί με σημαντικές διεθνείς διακρίσεις, μεταξύ των οποίων το Βραβείο Mauricio Kagel (2011), ο Χρυσός Λέοντας της Μπιενάλε Μουσικής της Βενετίας (2015), το Βραβείο Frontiers of Knowledge του BBVA Foundation (2016) και το Ernst von Siemens Music Prize (2021).

info: 9, 10, 11 Οκτωβρίου στις 8.30 μ.μ., στην αίθουσα «Χρήστος Λαμπράκης» του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών.
Γενική είσοδος για την κάθε εκδήλωση: 25 ευρώ. Πληροφορίες: 210-7282333, www.megaron.gr