Φωτιές και πυρκαγιές

09:18 5/8/2026 - Πηγή: efsyn

Ανεξέλεγκτες και φονικές οι πυρκαγιές τις περασμένες μέρες, από τη Λέσβο ώς τη νότια Κρήτη περνώντας από την Πελοπόννησο και τη Βοιωτία και χτυπώντας και την Αττική, στην πόρτα μας, στον αστικό ιστό· τις περιοχές που δοκιμάζονται τις διαβάζετε σε άλλες στήλες, εμείς θα λεξιλογήσουμε για τη φωτιά και την πυρκαγιά.

Η πυρκαγιά είναι λέξη αρχαία, ομηρική και ακόμα πιο παλιά· ήδη στις μυκηναϊκές επιγραφές της Γραμμικής Β΄ σώζεται ο τύπος pu-ka-wo, οι πυρκαείς, όσοι άναβαν ή φύλαγαν τη φωτιά, ίσως για λατρευτική χρήση. Αρχικά

η πυρκαϊά, από το πυρ, τη φωτιά, και το θέμα του ρήματος «καίω», σήμαινε τη νεκρική πυρά· στην «Ιλιάδα», στη ραψωδία Η, Τρώες και Αχαιοί νεκροὺς πυρκαϊῆς ἐπινήνεον, στην πυράν σώρευαν τους νεκρούς των στη μετάφραση του Πολυλά.

Η φωτιά βεβαίως στα αρχαία ήταν πυρ· η λέξη επιβιώνει σήμερα κυρίως σε στρατιωτικά και πολεμικά συμφραζόμενα, από το παράγγελμα «Πυρ!» για την εκτέλεση βολής έως τη διαταγή «Παύσατε πυρ!» που κατ’ επέκταση σημαίνει και την ανακωχή ή την ειρήνευση· έχουμε και φίλια ή εχθρικά πυρά, το φράγμα πυρός, το υγρόν πυρ που οι ξένοι το αποκαλούσαν ελληνικό, όπως και στερεότυπες φράσεις: το πυρ το εξώτερον, διά πυρός και σιδήρου, πυρ γυνή και θάλασσα· καλό είναι να μη βρεθείτε μεταξύ δύο πυρών. Από το πυρ έχουμε και πάμπολλα σύνθετα, από τον πυροσβέστη και την πυρασφάλεια έως τους πυραύλους. Η στερεότυπη φράση «παρανάλωμα του πυρός», για ολοσχερή καταστροφή από πυρκαγιά, δυστυχώς ακούστηκε πολύ τις προηγούμενες μέρες.

Η λέξη φωτιά είναι μεσαιωνική, παράγωγο της λέξης φως: «φῶς δὲ οὐδετέρως ἡ φωτία» σημειώνει ο Ιωάννης Φιλόπονος τον 6ο αιώνα μ.Χ. Αρχικά σήμαινε τη λάμψη, αργότερα πήρε τη σημερινή σημασία και με συνίζηση για αποφυγή της χασμωδίας έγινε φωτιά. Δεν υπάρχει καπνός χωρίς φωτιά, βάζω το χέρι μου στη φωτιά όταν είμαι απόλυτα βέβαιος για κάτι, βγάζω τα κάστανα από τη φωτιά, παίζω με τη φωτιά· και για κάποιον που τον υπεραγαπώ, πέφτω και στη φωτιά για χάρη του. Πήραν τα στήθια μου φωτιά, πυρκαγιά, λέει το τραγούδι.

Τους αιώνες που οι πόλεις ήταν πυκνοδομημένες με ξύλινα σπίτια, το φόβητρο ήταν οι αστικές πυρκαγιές, που μπορούσαν να καταστρέψουν μεγάλα τμήματα πόλεων και κάποτε να στοιχίσουν χιλιάδες ζωές, όπως η Μεγάλη Πυρκαγιά στο Λονδίνο το 1666, η πυρκαγιά στο Αμβούργο το 1842, στο Σικάγο το 1871, στη Θεσσαλονίκη το 1917 ή το γιαγκίνι, η πυρκαγιά της Σμύρνης το 1922.

Στις μέρες μας οι καταστροφικότερες πυρκαγιές είναι κυρίως δασικές ή αγροτοδασικές, σε έναν φαύλο κύκλο όπου η αλλαγή του κλίματος φέρνει συνθήκες που ευνοούν τις πυρκαγιές και η καταστροφή των δασών επιτείνει την αλλαγή του κλίματος. Αν επιβεβαιωθούν οι πληροφορίες ότι η μεγάλη πυρκαγιά στο Πόρτο Γερμενό προκλήθηκε από ιδιωτική γραμμή ηλεκτροδότησης, η ειρωνεία θα είναι τραγική.

Διαβάστε ολόκληρο το άρθρο >>

Keywords