«Διαβάστε, οπορτουνιστάδες»

Μια νέα κυκλοφορία από τις εκδόσεις Κουκκίδα με τίτλο «Παρά μόνο τις αλυσίδες: Οι ιστορίες του Γιάννη Φελέκη» βρίσκεται στις προθήκες και στους πάγκους των βιβλιοπωλείων. Το βιβλίο αναμενόταν εδώ και καιρό από πολλές γενιές του «χώρου», καθώς ο Γιάννης Φελέκης έχει αναδειχτεί σε σύμβολο των μαχητικών αγώνων της άκρας Αριστεράς και του τροτσκιστικού ρεύματος στην Ελλάδα.

Η έκδοση μεταφέρει την αυτοβιογραφική αφήγησή του, όπως προέκυψε από πολύχρονες καλοκαιρινές συζητήσεις με την επιμελήτρια του υλικού Ελένη Λάλου.

Η αφήγηση αιφνιδιάζει ήδη από τις πρώτες σελίδες. Οποιος γνωρίζει τον Φελέκη θα περίμενε ένα βιβλίο αφιερωμένο στον αγωνιστή της 4ης Διεθνούς, της ΟΚΔΕ, στον ακτιβιστή της αλληλεγγύης, του αντιρατσιστικού κινήματος, στον ροκά του θρυλικού Παλιακού στα Εξάρχεια. Η μνήμη του αφηγητή όμως ξεπερνά αυτά τα όρια. Ξεκινά από πολύ παλιά και συνθέτει «από τα κάτω» μια ιστορία της Κατοχής, του Εμφυλίου και της μεταπολεμικής Ελλάδας: της φτώχειας όπως τη βίωσε ένα μικρό παιδί από την ορεινή Αρτα, ένας ναυτικός στα λιμάνια του κόσμου, ένας μεροκαματιάρης που δούλεψε σερβιτόρος, λιθογράφος και οικοδόμος. Ακόμη και για την περίοδο της δικτατορίας η αφήγηση δεν περιορίζεται στην αντίσταση και στη σύλληψη, μαζί με άλλα «τροτσκιστικά κουταβάκια», από το χουντικό καθεστώς. Δίπλα στις πολιτικές θέσεις, τις κομματικές γραμμές και τις οργανώσεις αναδεικνύονται τα συναισθήματα, οι αγωνίες των φυλακισμένων, των εξορίστων, των ανθρώπων που βρέθηκαν μπροστά σε δύσκολες στιγμές.

Ωστόσο η στράτευση του Γιάννη Φελέκη είναι απαραγνώριστο στοιχείο της πολιτικής ταυτότητάς του που διατρέχει την αφήγηση της ζωής και της δράσης του. Βασικά συστατικά της είναι η ακλόνητη πίστη του στα ιδανικά του διεθνισμού και η αδιάλλακτη ταξική του τοποθέτηση. Και τα δύο διαφοροποιούν τον Φελέκη από τη μεγάλη πλειοψηφία της εγχώριας Αριστεράς. Στην πρώτη μεταπολιτευτική περίοδο γίνεται «όχληση» τόσο για την καραμανλική κοινοβουλευτική δημοκρατία όσο και για την επίσημη Αριστερά. Χαρακτηριστική είναι η πρώτη του κίνηση μόλις γυρίζει από τη Γυάρο τον Ιούλιο του 1974: μαζί με λιγοστούς διεθνιστές μοιράζει προκηρύξεις στα στρατόπεδα των επιστρατευμένων με το σύνθημα «ο εχθρός μας είναι στην Αθήνα όχι στην Τουρκία». Το ταξικό του κριτήριο τον φέρνει σε ρήξη με αυτό που ονομάζει «μορατόριουμ Καραμανλή», την κοινωνική ειρήνη ανάμεσα σε συνδικάτα, επίσημη Αριστερά και κυβέρνηση μέχρι την ψήφιση του περιβόητου νόμου Λάσκαρη.

Αυτό το μίγμα διεθνισμού και ταξικής αδιαλλαξίας τον στοχοποιεί εκ νέου, αυτή τη φορά μέσω της κατασκευής της «ηθικής αυτουργίας», της σκευωρίας με την οποία η «δημοκρατία» του Καραμανλή διώκει και φυλακίζει αγωνιστές και αγωνίστριες της άκρας Αριστεράς. Τον φέρνει επίσης στη μικρή εκείνη μειοψηφία που στέκεται στο πλευρό των Τούρκων πολιτικών προσφύγων τη δεκαετία του 1980 και αργότερα στην πρωτοπορία του κινήματος για ανοιχτά σύνορα και χαρτιά σε μετανάστες και πρόσφυγες τη δεκαετία του 1990. Στην αυγή του 21ου αιώνα η ίδια στάση τον βρίσκει στην πρώτη γραμμή των αγώνων ενάντια στη νεοφιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση. Το βιβλίο κλείνει με τις μνήμες από το «Φελεκιστάν», έναν τόπο συνδεδεμένο όχι μόνο με τις καλοκαιρινές διακοπές των κινηματιών του «χώρου», αλλά και με την απόπειρα μιας γενιάς να ζήσει διαφορετικά: χωρίς καταστολή και συστολή, χωρίς ρούχα, ελεύθερα, συμμετοχικά, αλληλέγγυα.

Στην εισαγωγή του βιβλίου επισημαίνονται οι μεθοδολογικές προκλήσεις της προφορικής ιστορίας: η θέση της συνεντεύκτριας απέναντι στο «υποκείμενο» και τις μνήμες του, τη σχέση ανάμεσα στην «αυτοβιογραφία» και την «Ιστορία από τα κάτω», τη σύνδεση των πρωτογενών μαρτυριών με τον ευρύτερο στόχο του βιβλίου. Η επιμέλεια επεξεργάζεται το υλικό με τέτοιο τρόπο ώστε να διατηρηθούν η παραστατικότητα του προφορικού λόγου και η ελεύθερη ροή της αφήγησης, προσθέτοντας τις απαραίτητες παραπομπές και βιβλιογραφικές αναφορές για την καλύτερη παρακολούθηση των αμέτρητων γεγονότων και προσώπων. Πρόκειται για «πολιτική επιλογή», όπως εξηγείται, καθώς το βιβλίο επιδιώκει πρωτίστως να αναδείξει τη ζωή του συντρόφου, του αγωνιστή, του ανθρώπου Γιάννη Φελέκη. Η μαρτυρία του εγγράφεται στην ιστορία των κοινωνικών κινημάτων, στην ιστορία της εργατικής τάξης. Και όπως ταιριάζει στον Γιάννη Φελέκη -και υπενθυμίζει και ο πρόλογος- οι σελίδες του μας καλούν: «Διαβάστε, οπορτουνιστάδες».