Δέντρα με… διαστημικό παρελθόν

Τι κοινό μπορεί να έχει ένα δημοτικό πάρκο με μια διαστημική αποστολή; Μια νέα πρωτοβουλία φιλοδοξεί να φέρει την εξερεύνηση του Διαστήματος πιο κοντά στην καθημερινότητα των πολιτών, όχι μέσω διαστημοπλοίων ή αστροναυτών, αλλά μέσω σπόρων δέντρων που θα φυτεύονται σε δημόσιους χώρους, αφού πρώτα έχουν ταξιδέψει στο Διάστημα.

Πρόκειται για το πρόγραμμα «Space Green», μια μη κερδοσκοπική πρωτοβουλία, που συνδέει τη διαστημική δραστηριότητα με την περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση στις τοπικές κοινωνίες. Στο πλαίσιο

του προγράμματος, ευρωπαϊκοί δήμοι σε επιλεγμένες χώρες, όπου το πρόγραμμα είναι ανοιχτό, καλούνται να στείλουν σπόρους δέντρων μέσω μιας κοινής διαστημικής αποστολής. Όταν επιστρέψουν στη Γη, οι σπόροι θα φυτεύονται σε δημόσιους χώρους δημιουργώντας μόνιμα «Space Green Points», δηλαδή πράσινα σημεία αναφοράς για την πόλη με μακροπρόθεσμα περιβαλλοντικά και εκπαιδευτικά οφέλη.

Πίσω από το εγχείρημα βρίσκεται ο ερευνητικός οργανισμός «Genoplant Research Institute», που με έδρα τη Σλοβενία επικεντρώνεται στην εφαρμοσμένη βιολογία, τις περιβαλλοντικές επιστήμες και την έρευνα με τη χρήση διαστημικών τεχνολογιών, σε συνεργασία με την «Genesis Space Flight Laboratories», που εδρεύει στην Κροατία, κατασκευάζει επαναχρησιμοποιήσιμα διαστημικά σκάφη επανεισόδου και είναι επικεφαλής της συγκεκριμένης αποστολής.

«Αυτά τα πάρκα, όπου θα φυτευτούν οι σπόροι, θα αποτελέσουν σημαντικό αξιοθέατο για τους τουρίστες, αλλά και για τους ντόπιους και θα συνδέσουν διαφορετικούς ανθρώπους και κοινότητες, ενώ η ιστορία τους θα πηγαίνει από γενιά σε γενιά», εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η Πέτρα Κνάους, ιδρύτρια του «Genoplant Research Institute» και επικεφαλής του συγκεκριμένου προγράμματος.

Το πρόγραμμα προβλέπει τη συμμετοχή των δήμων σε μια κοινή διαστημική αποστολή, που προγραμματίζεται για το 2027. Οι σπόροι που θα επιλέξει κάθε δήμος, θα μεταφερθούν στο Διάστημα με ειδική κάψουλα επανεισόδου της Genesis και θα παραμείνουν σε τροχιά για περίπου εννιά μήνες πριν επιστρέψουν στη Γη. Μετά την επιστροφή τους, οι σπόροι θα υποβληθούν στους απαραίτητους ελέγχους και θα πιστοποιηθεί η συμμετοχή τους στη διαστημική αποστολή. Στη συνέχεια, θα φυτευτούν σε δημοτικά πάρκα, πλατείες ή άλλους δημόσιους χώρους, δημιουργώντας μόνιμα σημεία αναφοράς που θα συνδέουν την επιστήμη, το περιβάλλον και την τοπική κουλτούρα.

«Με την πρωτοβουλία αυτή μπορούμε να συνδέσουμε περισσότερο τους πολίτες με το Διάστημα. Οι Ευρωπαίοι δεν είναι πολύ εξοικειωμένοι με τη διαστημική βιομηχανία, καθώς δεν είναι μέρος της ζωής μας, όπως συμβαίνει στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής, όπου οι εκτοξεύσεις γίνονται σχεδόν καθημερινά», τονίζει η κ. Κνάους.

Ο Έλληνας υπεύθυνος εμπορικής ανάπτυξης της «Genesis Space Flight Laboratories», Φώτιος Κοτζακιουλάφης συμπληρώνει ότι «το πρόγραμμα αυτό δεν στοχεύει μόνο στη διαστημική βιομηχανία και την ενημέρωση των ανθρώπων γι’ αυτήν, αλλά και στη δημιουργία μιας διαστημικής κληρονομιάς, η οποία συνδέεται επίσης με την αειφορία στους δήμους».

Στο επίκεντρο η βιωσιμότητα

Κάθε δήμος που θα συμμετάσχει προτείνεται να επιλέξει σπόρους από δέντρα μεγάλης τοπικής σημασίας. Την αρχή έχουν κάνει δήμοι στη Σλοβενία, οι οποίοι έχουν επιλέξει σπόρους καστανιάς, τουλίπες, μαργαρίτες και σπόρους κολοκύθας, φυτά που αντιπροσωπεύουν την τοπική χλωρίδα, για να ταξιδέψουν συνοδευόμενοι από το έμβλημα των δήμων. Η πρωτοβουλία ετοιμάζεται να επεκταθεί και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Ήδη βρίσκονται σε εξέλιξη συζητήσεις με δήμους στην Ελλάδα και έπειτα στην Κροατία και την Ουγγαρία. «Προτείνουμε στους ελληνικούς δήμους με τους οποίους είμαστε σε επαφή να στείλουν σπόρους ελιάς, ένα δέντρο χαρακτηριστικό σύμβολο για τη χώρα», παρατηρεί ο κ. Κοτζακιουλάφης, υπεύθυνος του προγράμματος στην Ελλάδα.

Μέρος των εσόδων από το πρόγραμμα θα κατευθυνθούν σε εκπαιδευτικούς και φιλανθρωπικούς σκοπούς σε συνεργασία με τον εκάστοτε δήμο.

Το «Genoplant Research Institute» αναπτύσσει και διαχειρίζεται ερευνητικά συστήματα που συνδέουν τις διαστημικές αποστολές με πρακτικές εφαρμογές στη Γη. Μεταξύ άλλων, έχει αναπτύξει φορητά εργαστηριακά συστήματα, τα οποία έχουν σχεδιαστεί για βιολογικές, περιβαλλοντικές και υλικοτεχνικές αναλύσεις σε συνθήκες πεδίου. Τα συστήματα αυτά επιτρέπουν την ανάλυση δειγμάτων που έχουν μεταφερθεί στο Διάστημα εκτός των παραδοσιακών εργαστηριακών χώρων.

Οι ερευνητές της «Genesis Space Flight Laboratories» μελετούν πώς η έκθεση στις διαστημικές συνθήκες, τη μικροβαρύτητα, την ακτινοβολία και τις ακραίες θερμοκρασίες επηρεάζει το βιολογικό υλικό. «Είναι πολύ σημαντικό να γνωρίζουμε ποια φυτά είναι στην πραγματικότητα αρκετά ανθεκτικά, ώστε να επιβιώσουν από το διαστημικό ταξίδι και να διερευνήσουμε εάν υπάρχουν συνέπειες από το ταξίδι στα δείγματα αυτά», επισημαίνει η Πέτρα Κνάους και υπενθυμίζει ότι «το ολοένα και πιο θερμό κλίμα στη Γη θα έχει ως συνέπεια όλα τα είδη να προσαρμοστούν και το Διάστημα μπορεί να συντελέσει στο να γίνουν κάποια είδη πιο ανθεκτικά».

Στην πρόσφατη διαστημική αποστολή GEN-1P, που εκτοξεύθηκε από το Esrange Space Center της Σουηδίας, μεταφέρθηκαν σε διαστημική κάψουλα, την οποία ανέπτυξε το «Genesis Space Flight Laboratories», σπόροι φυτών, όπως μουστάρδας, πιπεριάς, τομάτας, πατάτας και καλαμποκιού, μύκητες, φύκια, αλλά και έντομα. Κατά τη διάρκεια της πτήσης, το διαστημικό όχημα, που πέταξε σε υψόμετρο 260 χιλιομέτρων, παρείχε περισσότερα από έξι λεπτά πραγματικής μικροβαρύτητας επιτρέποντας τη διεξαγωγή επιστημονικών πειραμάτων σε συνθήκες μηδενικής βαρύτητας. Μετά την ολοκλήρωση της αποστολής, το όχημα επανήλθε επιτυχώς στην ατμόσφαιρα και ανακτήθηκε λίγες ώρες αργότερα, ενώ όλα τα ερευνητικά δείγματα παραλήφθηκαν για περαιτέρω ανάλυση.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε πείραμα με μύγες του είδους Drosophila melanogaster (φρουτόμυγες), προκειμένου να μελετηθεί ο τρόπος με τον οποίο διαφορετικά περιβάλλοντα επηρεάζουν τις βιολογικές αποκρίσεις και τη συμπεριφορά των εντόμων αυτών κατά τη διάρκεια της διαστημικής πτήσης.