Χρόνος, Χάρη και Χάρος

Ο χρόνος αρχίζει και μετράει μετά από την έξωση. Από τότε και ύστερα, πράγματι, η κλεψύδρα γίνεται «η παραστατικότερη εικόνα του πρόσκαιρου». Ο χρόνος, επιμένει ο Μαυρουδής, είναι «η βιβλική ποινή». Είναι ο εκτός της Εδέμ κόσμος. Ο συγγραφέας εύχεται να υπάρχει «ένα τέχνασμα». Ισως μια «μυστική μετάγγιση άμμου». Ο,τι «θα απομάκρυνε το αποτέλεσμα της απειλής» της κλεψύδρας. Ιδού, λέει, «μια μεφιστοφελική ιδέα της χάρης».

Το τέχνασμα το δουλεύει ο Μαυρουδής για χρόνια. Στο Αλάτι του Bad Ischl το κορύφωσε ίσως. Εδώ πιάνει πάλι το ίδιο νήμα. Παρουσιάζονται σύντομα κείμενα, ένα «μωσαϊκό επεισοδίων»,

αδέσποτα μνημονικά θραύσματα, «εικόνες-αστραπές», παλιές ταξιδιωτικές αναμνήσεις, παραθέματα ποικίλων αναγνώσεων, αλλά και κινηματογραφικές σκηνές, ζωγραφικές αποτυπώσεις, μουσικά κομμάτια, ψηφίδες από κάθε σχεδόν μορφή τέχνης, αφορισμοί και αποφθέγματα, όλα σε παρελθοντικούς χρόνους. Δημιουργείται έτσι ένα αδιάσπαστο συνεχές ανάμεσα στην πραγματικότητα και στις ποικίλες φαντασιακές διευθετήσεις της. Το τέχνασμα αυτό, σοβαρότατο υπαρξιακό παίγνιο, αναδιατάσσει εκ βάθρων την πραγματικότητα, μεταγγίζοντάς της το βασικότερο μέλημα κάθε καλλιτεχνικού εγχειρήματος: να υπάρξει αλλιώς ο κόσμος. Αυτή τη γλώσσα τού αλλιώς, τού αλλού και τού άλλοτε αρθρώνει ο Μαυρουδής σε ολόκληρο το βιβλίο του.

Το νόημα βρίσκεται στην παρέκκλιση, στο περασμένο, στο πεποιημένο, στο αλλοπρόσαλλο, στο εκκεντρικό, στο θαύμα, στη λεπτομέρεια, όχι στο εδώ και στο τώρα, αλλά στη νοητική παντοιότροπη διαχείρισή τους. Η πραγματικότητα έτσι κυριολεκτικά εμψυχώνεται, αναμαγεύεται. Εμφανίζει συνοχή και διάρκεια, αποκτά μετείκασμα. Ενας ανιμιστής του ορθού λόγου, ένας τεχνίτης της παρατήρησης και του βλέμματος, επερωτά τη φυσική πραγματικότητα (όπως ο Βολταίρος, που κατήγγειλε «την πιο αρχαϊκή εκδοχή της φυσικότητας» στον σεισμό της Λισαβόνας). Η επερώτηση μετασχηματίζεται με τη φλόγα μιας πίστης, με μια προσποίηση, μια λογοτεχνική άρση της δυσπιστίας: μια καρδερίνα που ξέφυγε από το κλουβί της θα γυρίσει πάλι πίσω εθελούσια για να ζήσει «το υπόλοιπο της ζωής της εκεί, με ασφάλεια και φροντίδα»! Συνέβη εδώ, μπροστά στα μάτια μας, «αυτό που δεν συμβαίνει ποτέ»! Η καταιγίδα του τετριμμένου και της σύμβασης έχασε την ισχύ της. Ο κόσμος μνημειώνεται. Ο χρόνος πάλι ακυρώνεται. Ο αφηγητής έχει πλάσει στο πρόσωπο του Χ. έναν σωσία του, το alter ego του, για τον οποίο, όπως ένα πρόσωπο μιας ιστορίας του, θα μπορούσε κι ο ίδιος επίσης να βεβαιώσει: «Για λίγο είχα έναν σωσία. Αν δεν μιλούμε χάριν ενός σωσία, για ποιον λόγο να μιλούμε;».

Σε αυτόν τον ξανακερδισμένο παράδεισο, σε αυτή τη χαμηλόφωνα πανηγυρική επιστροφή του πνευματικού, έχει εκλείψει οριστικά η κυρίαρχη στον πραγματικό κόσμο καχυποψία πως «κάθε δημόσια εξομολόγηση απευθύνεται σε κάποιον έτοιμο να παρανοήσει».

Εδώ έχει εγκαθιδρυθεί, για 160 σελίδες, ένας κόσμος όπου κάποιο πρόσωπο μπορεί χωρίς καμιά αίσθηση ιλαρότητας να δηλώσει ότι «υπήρχαν στιγμές που μπορούσα να περπατήσω πάνω στο νερό» και ο αφηγητής ή ο ετερώνυμός του να διαβεβαιώσει πως «το παρελθόν μας είναι ένας βαθιά εγκατεστημένος μυστικισμός». Ο κόσμος της χάρης, της ομορφιάς που θα σώσει τον κόσμο ή, χωρίς μνεία στον Ντοστογιέφσκι, με τα λόγια πάλι των αφηγητών μας: «είσαι ωραία, δεν μπορεί να σημαίνει άλλο απ’ το ότι αντιστρατεύεσαι για λίγο το πρόσκαιρο».

Ομως κάθε τέχνασμα έχει και μεφιστοφελική πλευρά: Τα κύματα της χάρης μπορεί να συμπαρασύρουν και κάποιον θάνατο. Οπως στην ιστορία εκείνου του «εστέτ τρομοκράτη», που στοχοποιούσε «ό,τι περισσότερο θαύμαζε»: θα χτυπούσε τα κορυφαία αισθητικά κατορθώματα της Δύσης! Σαν τον επώνυμο φοιτητή φιλοσοφίας που υπογράμμισε όλες τις λέξεις του βιβλίου που διάβασε επειδή, είπε, «τίποτε δεν με άφησε αδιάφορο». Κάπου, η παθιασμένη πλησμονή του νοήματος φαίνεται να κάμπτει το νόημα.

Λες και το ίδιο το τέχνασμα της απειρίας των διακειμενικών αναφορών σε όλο το δυτικό φαντασιακό καθιστά την αξία των αναφορών πληθωριστική και μετατρέπει την πραγματικότητα σε φάντασμα. Σαν η μαγεία να συνείρεται στις ίδιες σελίδες με τον μηδενισμό και την απομάγευση.