Μπρος-πίσω

Σε μια φράση που καταδεικνύει τη διαπερατότητα των «συνόρων» μεταξύ εικονικού και πραγματικού κόσμου, η φεμινίστρια φιλόσοφος De Lauretis έγραψε: «Η κίνηση μπρος-πίσω μεταξύ των επιπέδων της πραγματικότητας (της εννοιολογικής πραγματικότητας και της υλικής πραγματικότητας της καταπίεσης, που είναι και οι δύο κοινωνικές πραγματικότητες) επιτυγχάνεται μέσω της (λεκτικής, οπτικής, ηχητικής) “γλώσσας”».

Δεν μας φτάνουν λοιπόν τα διαχεόμενα και από τα κοινωνικά δίκτυα αφηγήματα πως ο τάδε γυναικοκτόνος «φούντωσε», έχουμε και περιπτώσεις εκθήλυνσης, δηλαδή υποτίμησης στον δημόσιο χώρο που μας επιστρέφουν δεκαετίες πίσω. Οπως στην περίπτωση επαρχιακού συλλόγου που διοργανώνει αγώνες δρόμου με διαφορετική αμοιβή για άνδρες και γυναίκες με το σκεπτικό πως είναι περισσότεροι οι άνδρες συμμέτοχοι και πως κατά ένα μέρος οι αγώνες αυτοχρηματοδοτούνται. Ομως η δυνατότητα συμμετοχής δεν είναι ανεξάρτητη από τις ευρύτερες κοινωνικοοικονομικές και πολιτιστικές συντεταγμένες. Τόσο η ίδια η δομή του αθλητισμού όσο και η ανισομερής συμμετοχή και προβολή των διαφόρων ομάδων και των ταυτοτήτων τους συνομιλούν και οριοθετούνται από τα συμφραζόμενα και τις εμπειρίες του γύρω κόσμου και των ιεραρχικών του δομών, και οι έμφυλοι ρόλοι παίζουν σε αυτό σημαντικό ρόλο.

Βέβαια εάν το ποσοστό συμμετοχής αποτελούσε κριτήριο αμοιβής για άλλες ομάδες, τότε π.χ. εύκολα θα μπορούσαμε να έχουμε άλλες αμοιβές για γαλανομάτηδες, μια και είναι λιγότεροι, ή για αριστερόχειρες. Παρά την ύπαρξη «tokens», δηλαδή συμβολικών γυναικών (ή αναπήρων ή εργατών ή μεταναστών) σε διάφορους χώρους (οι οποίες θεωρούνται ακόμη και «ένδειξη ευνοιοκρατίας εις βάρος των όποιων αρίστων), τα στατιστικά στοιχεία συμμετοχής παραμένουν εξαιρετικά άνισα και αυξάνονται όσο υψηλότερα στην ιεραρχία βρίσκεται μια εργασιακή ή κοινωνική θέση ή μια δράση.

Οπως και να έχει, η πολυπλοκότητα και η επιμονή του μισογυνισμού και σε άνδρες και σε γυναίκες που αναπαράγουν το ανθρωπολογικό πρότυπο της κυριαρχίας σε θέσεις αρχής, συνδέεται με ενστικτώδεις και όμως πολιτισμικά επιβεβλημένες διχοτομίες επιθυμίας και μίσους που ο λαϊκός αθλητισμός ως εναλλακτικός «παροχέας πολιτιστικού περιεχομένου», υποτίθεται, θα έπρεπε με κίνητρα να αίρει. Κι όμως ούτε καν στις αφίσες, όπως στην περίπτωση αυτού του συλλόγου, δεν συμβαίνει πάντοτε.

Οταν όμως χρησιμοποιείται το φύλο ως κώδικας (στις προσδοκίες, στις συμπεριφορές, στους κοινωνικούς ρόλους, στην προτεραιοποίηση και στην αποσιώπηση χαρακτηριστικών ή εμπειριών κ.λπ.), τότε ο «φυσιοκρατικός μύθος» (η «φυσικοποίηση» των κοινωνικών κατασκευών ώστε να μην αμφισβητούνται) ενδυναμώνεται και όλη η «ιστορία» καθιερώνει ως μόνη νόμιμη και αυτονόητη την αφήγηση που περνά μέσα από την κυριαρχία εις βάρος των αδύναμων άλλων. Είναι αυτή η κίνηση μπρος-πίσω μεταξύ των επιπέδων της πραγματικότητας που δεν σταματά, είναι όμως και η προσπάθεια το μπροστά να μην πάψει.