Αποδαιμονοποιήσεις και συνακόλουθες δαιμονοποιήσεις

Η «αποδαιμονοποίηση» (dédiabolisation) περιγράφει τη διαδικασία μέσω της οποίας ένας πολιτικός χώρος που θεωρείται ακραίος ή περιθωριακός επιχειρεί να μεταβάλει την εικόνα του, ώστε να γίνει αποδεκτός από το εκλογικό σώμα. Ο όρος καθιερώθηκε στην ευρωπαϊκή πολιτική και συνδέθηκε με τη στρατηγική της Μαρίν Λεπέν όταν μετονόμασε το γαλλικό «Εθνικό Μέτωπο» σε «Εθνικό Συναγερμό» με σκοπό να κινηθεί από το περιθώριο και να ενισχύσει τη θέση της στο πολιτικό σύστημα. Θεωρητικά μιλώντας, η «αποδαιμονοποίηση» δεν αφορά απλώς την αλλαγή της εικόνας ενός πολιτικού χώρου ή μια επικοινωνιακή ανανέωση, αλλά

τη μεταβολή των όρων με τους οποίους ένας σχηματισμός διεκδικεί την εξουσία με τη νομιμοποίησή του σε ευρύτερα εκλογικά ακροατήρια. Η ιστορία, όμως, δεν τελειώνει εδώ. Είναι αμφίδρομη. Γιατί η αποδαιμονοποίηση του ενός συνεπάγεται τη δαιμονοποίηση κάποιου άλλου.

Θα μπορούσαμε να μιλάμε για ουσιαστική μεταβολή ιδεών και πρακτικών του παλιού Εθνικού Μετώπου -ειδικά στη Γαλλία- πριν από τη μάχη των προεδρικών εκλογών στις 18 Απριλίου και στις 2 Μαΐου 2027; Σύμφωνα με τον κανόνα για τους δημοσιογραφικούς τίτλους που τελειώνουν με ερωτηματικό -τον νόμο Μπέτεριτζ- η απάντηση στο ερώτημα θα ήταν ένα ξερό «όχι». Πουθενά οι ακροδεξιές πολιτικές δεν έδωσαν απάντηση σε υπαρκτά κοινωνικά προβλήματα. Από την άλλη, η διέξοδος Μακρόν, δηλαδή η δημιουργία ενός διπόλου έσχατης ανάγκης Κεντροδεξιάς-Ακροδεξιάς, στο οποίο οι δημοκρατικές δυνάμεις συσπειρώνονται υποχρεωτικά απέναντι στην Ακροδεξιά, είναι ατελής και δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Παρ’ όλα αυτά, η απάντηση ίσως προέλθει από τις νέες μορφές των κοινωνικών αγώνων της νεολαίας σε όλη σχεδόν την Ευρώπη.

Σε κάθε περίπτωση, από την αποδαιμονοποίηση μέχρι τη δαιμονοποίηση δημιουργείται ένας ακαθόριστος χώρος στον οποίο επιδρούν πολλοί και αλληλοτεμνόμενοι παράγοντες. Ενας είναι η αποχή/συμμετοχή στις εκλογές. Η μιντιακή υποδοχή και αποκωδικοποίηση της πολιτικής -έστω και ακούσια- είναι ένας άλλος, ακαταμάχητος δρων που δίνει τον σχετικό ρυθμό και την αναγκαία ένταση.

Στη δική μας πολιτική σκηνή, η μεταφορά της «αποδαιμονοποίησης» βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη. Το μόνο στοιχείο που, προς το παρόν, εμποδίζει τη νομιμοποίηση φασιστικών και ακροδεξιών μορφωμάτων είναι οι πολυδιασπάσεις και οι προσωποπαγείς συσπειρώσεις ως στοιχείο της ελληνικής Δεξιάς και των ακροδεξιών απολήξεών της. Η κυβέρνηση, προκειμένου να αποποιηθεί την «ορμπανοποίηση» της κοινωνίας για την οποία έχει την ευθύνη, κατά πρώτον αποδαιμονοποιεί τις δικές της πρακτικές για λογαριασμό της και επιδίδεται στη δαιμονοποίηση των πολιτικών αντιπάλων της. Η σειρά των αλλεπάλληλων σκανδάλων, συμπεριλαμβανομένων των υποκλοπών, του κρατικού εγκλήματος των Τεμπών, του ΟΠΕΚΕΠΕ κ.ά., απασχόλησαν την κοινή γνώμη. Δεν υπήρξε καμία ουσιαστική ανάληψη ευθυνών ή συζητήσεις αναφορικά με μεθόδους αντιμετώπισης. Η κυβέρνηση Μητσοτάκη αναλώθηκε σε επιθέσεις κατά ξένων ΜΜΕ, κατά οργανισμών, κατά θεσμών της Ευρωπαϊκής Δικαιοσύνης, με ταυτόχρονη αντιπολίτευση στην αντιπολίτευση, δίχως να δώσει καμία απάντηση στα ερωτήματα των άλλων κομμάτων και σε σχετικές προτάσεις για τα υπαρκτά προβλήματα της ελληνικής κοινωνίας.

Η απίσχναση του κράτους δικαίου, των Ανεξάρτητων Αρχών, η παρεμπόδιση κοινοβουλευτικών διαδικασιών, η παντελής απουσία ελεγκτικών μηχανισμών, η αδιαφορία για την ακρίβεια, το στεγαστικό, η αδιαφορία για τα δημόσια αγαθά και την υγεία, η έπαρση και η αλαζονεία των κυβερνητικών αξιωματούχων, η καταστολή, η αποδοχή του τραμπισμού, το διάχυτο αίσθημα ανασφάλειας για το αύριο, η ενεργειακή κρίση/φτώχεια και η απειλή πολέμου διαμορφώνουν ιδιαίτερες συνθήκες για τη συνέχεια της «αποδαιμονοποίησης» των φασιστικών μορφωμάτων, που βρίσκουν μόνο εχθρούς όχι μόνο έξω από το «έθνος» (μετανάστες) αλλά και μέσα σε αυτό (προδότες).

Η πρόσφατη ελληνική πολιτική ιστορία, η εμπειρία της δικτατορίας, η κρίση δημόσιου χρέους, η αύξουσα κοινωνική πόλωση και η διεθνής ρευστότητα δεν αφήνουν περιθώρια νομιμοποίησης του ακροδεξιού λόγου. Ο τρόπος πολιτικής τύπου «κόμμα-ενάντια-στα-κόμματα» ήταν πάντα βασικό εργαλείο φασιστικής πλαισίωσης. Οχι μόνο δεν συνιστά απάντηση στην κρίση πολιτικής αντιπροσώπευσης, αλλά οδηγεί σε περιπέτειες που κανείς δεν θέλει.