Από το «εγώ» στο «εμείς»

Η Ιστορία δεν επαναλαμβάνεται μηχανιστικά, αλλά διδάσκει. Οι εποχές αλλάζουν, οι κοινωνίες μετασχηματίζονται και οι συσχετισμοί διαφοροποιούνται, προσφέροντας χρήσιμα διδάγματα στο νέο πολιτικό τοπίο.

Οι εκλογές του 1990 αποτελούν χαρακτηριστικό παράδειγμα. Παρά την έντονη σύγκρουση και την παραπομπή του Ανδρέα Παπανδρέου –στην οποία εμπλεκόταν ο τότε Συνασπισμός– ΠΑΣΟΚ

Οι συνθήκες είναι διαφορετικές, αλλά το δίδαγμα παραμένει: όταν οι κοινωνικές ανάγκες απαιτούν αλλαγή, οι προοδευτικές δυνάμεις οφείλουν να υπερβούν το «Εγώ μπορώ μόνος μου», που χαρίζει νέα τετραετία στη Ν.Δ. Αν το εκλογικό σκηνικό απαιτήσει συνεργασίες, το κρίσιμο ερώτημα είναι ποιοι θα συνεργαστούν.

Εδώ βρίσκεται η ευθύνη των προοδευτικών κομμάτων. Η κοινωνική δυσαρέσκεια δεν αρκεί από μόνη της για τη συγκρότηση εναλλακτικής πλειοψηφίας.

Απέναντι στην επιδοματική λογική της Ν.Δ., χρειάζεται σχέδιο ενίσχυσης της παραγωγικής βάσης: πρόσβαση των μικρομεσαίων σε χρηματοδοτικά εργαλεία, τράπεζες, τεχνολογίες και αναπτυξιακά προγράμματα, αξιοποίηση των πλεονεκτημάτων κάθε περιοχής και αντιμετώπιση της περιφερειακής ερήμωσης και του δημογραφικού.

Ζητούμενο δεν είναι η αποσυγκέντρωση υπουργείων, αλλά η αποκέντρωση με μεταφορά πόρων και αρμοδιοτήτων στην Αυτοδιοίκηση. Απαιτούνται επίσης πολιτικές για τη μείωση του κόστους παραγωγής, την ενίσχυση του πρωτογενούς τομέα και κίνητρα ώστε οι νέοι να δημιουργήσουν στον τόπο τους. Το κράτος οφείλει να είναι προσβάσιμο σε όλους, διασφαλίζοντας τον δημόσιο χαρακτήρα των κοινών αγαθών. Στην εργασία, οι συλλογικές συμβάσεις πρέπει να προσαρμοστούν στις νέες μορφές απασχόλησης (όπως η τηλεργασία). Ενα εναλλακτικό προγραμματικό πλαίσιο δεν στηρίζεται στην εφάπαξ παροχολογία, αλλά στη διεύρυνση της παραγωγής με κοινωνική συνοχή.

Ελλοχεύει επίσης ο κίνδυνος μετατροπής της πολιτικής αντιπαράθεσης σε σύγκρουση προσώπων. Αν δεν προκύψει αυτοδυναμία της Ν.Δ., η δυσαρέσκεια ενδέχεται να αποδοθεί αποκλειστικά στον Κυριάκο Μητσοτάκη και όχι στις πολιτικές που εφαρμόστηκαν, οδηγώντας σε αλλαγή προσώπων αντί για αλλαγή πολιτικής. Οι διεργασίες στη Ν.Δ. και η πρωτοβουλία του Αντώνη Σαμαρά πρέπει να κριθούν πολιτικά: στοχεύουν στην εκτόνωση της κοινωνικής δυσφορίας σε ένα πρόσωπο, ώστε να διασφαλιστούν κυβερνήσεις συνέχειας με τη Ν.Δ. Οι κυβερνητικές εξαγγελίες στη ΔΕΘ διατηρούν το μοντέλο διεύρυνσης των ανισοτήτων, αποδυνάμωσης της παραγωγής και περιορισμού του κοινωνικού ρόλου του κράτους. Οι παροχές προσφέρουν πρόσκαιρες ανάσες, αλλά δεν αντιμετωπίζουν τις βαθύτερες αιτίες της ακρίβειας, των ανισοτήτων και του δημογραφικού – ιδίως σε περιβάλλον γεωπολιτικών ανακατατάξεων.

Το πραγματικό δίλημμα των επόμενων εκλογών είναι ποια πολιτική θα κυβερνήσει. Τα προοδευτικά κόμματα κρίνονται από το αν θα μετατρέψουν την κοινωνική ανάγκη σε αξιόπιστη εναλλακτική διακυβέρνηση, και όχι από έναν ρόλο στην αντιπολίτευση που υποκρύπτει ανοχή σε κυβερνήσεις με τη Ν.Δ. Η κοινωνία δεν χρειάζεται απλώς διαφορετικούς διαχειριστές του ίδιου μοντέλου. Αυτό προϋποθέτει ο ανταγωνισμός των προοδευτικών προγραμμάτων να μην ακυρώνει τις απαραίτητες συνεργασίες, διότι κανένας δεν μπορεί μόνος του. Ενδεικτικό παραμένει το δίδαγμα του 1990 για εκλογικές συμπράξεις που θα αποτρέψουν πλειοψηφίες διακυβέρνησης της Ν.Δ., με ή χωρίς τον Μητσοτάκη, και θα ανοίξουν τη πόρτα προοδευτικής διακυβέρνησης σε αυτές τις εκλογές.

*Πρώην βουλευτής – πολιτικό στέλεχος