Ανεπίτρεπτα μπάχαλα, θεμιτοί πόλεμοι

Ζούμε σε παράξενους καιρούς. Στον δημόσιο λόγο, όλοι καταδικάζουν λ.χ. τη βία ως μέσο επίλυσης των πολιτικών διαφορών και κοινωνικών αντιθέσεων· την ίδια στιγμή, όμως, αυτή η τελευταία επανέρχεται στον ίδιο λόγο ως αποδεκτή -αν όχι επιθυμητή- μέθοδος επίλυσης των διακρατικών διαφορών.

Δεν πρόκειται απλά για τη συνήθη πλην ανεπαίσθητη αντίθεση ανάμεσα στη λεκτική αποκήρυξη της βίας, όταν αυτή ασκείται από πολίτες και κοινωνικά κινήματα, και την παραδοσιακή εξύμνηση ηρωικών στιγμών ενός αιματηρού παρελθόντος στο πλαίσιο των τελετουργιών του «κοινότοπου» εθνικισμού (εθνικές επέτειοι, μνημεία

κ.λπ.).

Σε αντίθεση με όσα ίσχυαν τις προηγούμενες μεταπολεμικές δεκαετίες, τώρα πλέον ο πόλεμος προβάλλεται όλο και περισσότερο από τους κυβερνώντες σαν μια θεμιτή προοπτική, «αμυντική» φυσικά, την ίδια στιγμή που οι (απείρως λιγότερο βίαιες) δυναμικές κινητοποιήσεις μερίδων της κοινωνίας απονομιμοποιούνται σαν αντικοινωνική, τάχα μου, πρακτική.

Αντί για μπάχαλα, ολοκαύτωμα;

Ας πάρουμε την πολλαπλά εμβληματική περίπτωση της Γαλλίας. Ηδη από τα τέλη Σεπτεμβρίου, ο εκεί πρωθυπουργός Σεμπαστιέν Λεκορνί, συνεπικουρούμενος από τα (ως επί το πλείστον φιλοκυβερνητικά) ΜΜΕ και την ακροδεξιά «αντιπολίτευση», είχε σπεύσει να καταγγείλει τις μαθητικές κινητοποιήσεις σαν άσκηση βίας που «πρέπει να καταδικαστεί απερίφραστα», για να επανέλθει στο ίδιο μοτίβο κατά την αγόρευσή του στην Εθνοσυνέλευση στις 6 Οκτωβρίου: «Η ακραία βία έχει χτυπήσει την πόρτα των λυκείων.

Πρέπει να καταδικαστεί δίχως όρους. Σε μια δημοκρατία που λειτουργεί, δεν μπορούμε ν’ αφήσουμε χώρο στην ανοχή προς τη βία». Τη βία των διαδηλωτών, εννοείται, καθώς ακόμη και η διατύπωση «αστυνομική βία» αποκηρύχθηκε στην ίδια αγόρευση από τα πρωθυπουργικά χείλη ως «απαράδεκτο ψέμα που φορτώνει το όνειδος» στους «δημόσιους λειτουργούς», ενώ οι εκδηλώσεις της (που περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, ακόμη και το σακάτεμα κάμποσων εφήβων από πλαστικές σφαίρες) δεν συνιστούν παρά απλά «ατυχήματα τα οποία μπορεί να συμβούν σ’ έναν τόσο ευαίσθητο χειρισμό που αφορά τη δημόσια τάξη». Ο ίδιος άλλωστε, όπως αρέσκεται να υπενθυμίζει κάθε τόσο, στα νιάτα του είχε σπεύσει να καταταγεί ως εθελοντής αξιωματικός στη χωροφυλακή – όχι για βιοποριστικούς λόγους, αλλά επειδή ένιωθε άσχημα που η κατάργηση της υποχρεωτικής στρατιωτικής θητείας τον εμπόδιζε να φορέσει στολή.

Στην έκτακτη πάλι διυπουργική σύσκεψη της 19ης Οκτωβρίου, την επομένη των επεισοδιακών διαδηλώσεων του Σαββατοκύριακου που συνοδεύτηκαν από εκτεταμένα σπασίματα βιτρινών, λεηλασίες πολυτελών καταστημάτων και σποραδικούς εμπρησμούς (κυρίως -αλλά όχι μόνο- γραφείων του γαλλικού ΕΟΤ) σε διάφορες πόλεις της Γαλλίας, ο Λεκορνί προχώρησε ακόμη παραπέρα, αποδίδοντας τις δυναμικές κινητοποιήσεις στην πρόθεση «ενός κινήματος της άκρας Αριστεράς» να σαμποτάρει τη διενέργεια των προεδρικών εκλογών του ερχόμενου Μαΐου (για να εμποδίσει, προφανώς, τη διαφαινόμενη νίκη της Μαρίν Λεπέν)· ως κριτήριο αποδοχής των όρων του κοινοβουλευτισμού έθεσε δε την άνευ όρων στήριξη των σωμάτων ασφαλείας και την de facto αποδοχή του δικαιώματός τους να καταστέλλουν «τις βίαιες μειοψηφίες» όπως αυτά ξέρουν.

Ο ίδιος όμως Λεκορνί, που ανατριχιάζει μπροστά στους ξεσηκωμένους μαθητές ή τις σπασμένες και λεηλατημένες βιτρίνες, έχει γράψει κι εκδώσει την τελευταία διετία ένα βιβλιαράκι (με την τότε ιδιότητά του ως υπουργού Στρατιωτικών κι όχι ακόμη πρωθυπουργού), όπου διακηρύσσει απερίφραστα πως οι Γάλλοι πρέπει να ετοιμαστούν για πολύ μεγαλύτερες κι αποτρόπαιες δόσεις βίας, προκειμένου να προστατευθεί (όχι το επίπεδο ζωής των λαϊκών τάξεων αλλά) το «εθνικό συμφέρον». Το βιβλίο του τιτλοφορείται «Προς τον πόλεμο;» και δεν αφήνει ιδιαίτερα περιθώρια παρερμηνείας για τη θέση του κυβερνήτη συγγραφέα: «Δεν έχουμε πλέον ειρήνη. Δεν έχουμε ακόμη πόλεμο. Βρισκόμαστε σε μόνιμη κατάσταση συναγερμού» (σελ. 18) – διατύπωση που αναπαράγεται και στο οπισθόφυλλο, ως κεντρικό νόημα του όλου πονήματος.

Εξίσου σαφής είναι η σκιαγράφηση από τον Γάλλο πρωθυπουργό των διαστάσεων αυτής της επερχόμενης παγκόσμιας σύρραξης, που απλώς δεν έχει «ακόμη» γενικευτεί: «Δεν έχουμε πλέον ειρήνη. Με καθαρό μυαλό, πρέπει να δούμε κατάματα έναν κόσμο γεμάτο κινδύνους και απειλές. Το Ιράν θα εξακολουθήσει την εκστρατεία αποσταθεροποίησης και θα διατηρήσει, μαζί με τη Βόρεια Κορέα, τη βούλησή του ν’ αποκτήσει πυρηνικά όπλα. Η Κίνα θα εξακολουθήσει το πρόγραμμά της για ισχύ και θα θέτει μείζονες προκλήσεις ασφαλείας, ιδίως με την Ταϊβάν, αλλά επίσης και στον ανταγωνισμό της με τις ΗΠΑ. Η Μέση Ανατολή γνωρίζει μια κορύφωση έντασης από τις πιο σοβαρές μετά το 1948, με διαρκή κίνδυνο περιφερειοποίησης της σύρραξης. Τα ισλαμικά τρομοκρατικά δίκτυα όχι μόνο δεν έχουν εξαφανιστεί, αλλά αναδιοργανώνονται σε πολλές περιοχές του κόσμου. Οσο για τη Ρωσία, αυτή είναι που μας επέλεξε ως αντιπάλους» (σελ. 291). Ακόμη κι αν πάρει όλα τα παραπάνω τοις μετρητοίς, ένας στοιχειωδώς ευφυής αναγνώστης έχει βέβαια κάθε δίκιο ν’ αναρωτηθεί γιατί αυτά αποτελούν καινούργιο φαινόμενο, σε βαθμό μάλιστα που να προδιαγράφουν το τέλος οκτώ δεκαετιών ειρήνης. Η μικρή αλλά ουσιαστική διαφορά υποκρύπτεται προφανώς σ’ εκείνη τη διακριτική μισή φρασούλα για τον ανταγωνισμό της Κίνας με τις ΗΠΑ (και την υπόλοιπη Δύση): αυτό που μετατρέπει μια «κανονική» μεταψυχροπολεμική περίοδο σε «προπολεμική», είναι η προοπτική μιας πρωτοκαθεδρίας του Πεκίνου στη νέα παγκόσμια τάξη, πρωτοκαθεδρία που οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους αναρωτιούνται αν θα πρέπει να εμποδίσουν μεσοπρόθεσμα manu militari, ακόμη και διακινδυνεύοντας ένα παγκόσμιο ολοκαύτωμα. Προβληματισμός που διαψεύδει, βέβαια, τα κυρίαρχα δυτικά στερεότυπα για το ποιος από τους δύο ιμπεριαλισμούς έχει στην πραγματικότητα σήμερα την πρωτοβουλία των επιθετικών κινήσεων.

Ο Λεκορνί το παραδέχεται διακριτικά, όταν διεκδικεί προσωπικές δάφνες για το πρόγραμμα μαζικού εξοπλισμού της Γαλλίας από την κυβέρνηση Μακρόν, με διπλασιασμό του αμυντικού προϋπολογισμού μετά το 2017 (σελ. 15) – πέντε ολόκληρα χρόνια, δηλαδή, πριν από την εισβολή του Πούτιν στην Ουκρανία, που υποτίθεται ότι πυροδότησε τον υπό εξέλιξη νέο Ψυχρό Πόλεμο.

Πολεμικός κεϊνσιανισμός

Ο φόβος ενός στρατηγικού υποσκελισμού από τον ανερχόμενο κινεζικό καπιταλισμό δεν συνιστά ωστόσο τον αποκλειστικό παράγοντα που υπαγορεύει αυτή την υλική και πολιτικοϊδεολογική προετοιμασία για πόλεμο. Εξίσου κρίσιμη αποδεικνύεται μια άλλη εξέλιξη: η σταδιακή στρατιωτικοποίηση των δυτικών οικονομιών, προκειμένου ν’ ανταποκριθούν στους αυξημένους ρυθμούς παραγωγής οπλικών συστημάτων και, κυρίως, πυρομαχικών. «Η ελευθερία είναι ανεκτίμητη αλλά έχει κόστος», διακηρύσσει έτσι ο Λεκορνί (σελ. 279). Δεν πρόκειται φυσικά για επιλογή κοινωνικά ουδέτερη, καθώς ορατά είναι τα οικονομικά συμφέροντα που εξυπηρετούνται απ’ αυτό τον ιδιότυπο κεϊνσιανισμό, όπου το κράτος αναλαμβάνει τον ρόλο της ατμομηχανής εξόδου από την κρίση, ως βασικός (κι ενίοτε μοναδικός) πελάτης της πολεμικής βιομηχανίας. Στην περίπτωση δε της Γαλλίας, το μέγεθος αυτής της τελευταίας δεν πρέπει με τίποτα να υποτιμηθεί: περιλαμβάνει όχι μόνο εννιά μεγάλα βιομηχανικά συγκροτήματα (Airbus, Arianne, Aquuus, Dassault, MBDA, Naval Group, KNDS France, Safran και Thales), αλλά και 4.000 μικρομεσαίες επιχειρήσεις, η δραστηριότητα των οποίων εξαρτάται άμεσα από τις στρατιωτικές παραγγελίες (σελ. 160-161). Η ραγδαία επιτάχυνση των ρυθμών παραγωγής, με δραστική μείωση του χρόνου που μεσολαβεί ανάμεσα στην παραγγελία και την παράδοση, αναλύεται διεξοδικά στο βιβλίο (σελ. 162-169), με κάποιες πρόσθετες, διακριτικές μπηχτές για τον αρνητικό ρόλο που παίζουν τα «υπερβολικά» εργατικά δικαιώματα σε μια τέτοια ανάπτυξη (σελ. 163 & 165).

Η πολεμική προετοιμασία της ίδιας της Γαλλίας αποτελεί ωστόσο τη μία μόνο πλευρά του νομίσματος αυτού του εξοπλιστικού πυρετού. Η δεύτερη είναι η ανάδειξη της Γαλλίας σε δεύτερο εξαγωγέα όπλων παγκοσμίως, μετά τις ΗΠΑ (σελ. 174). Ο Γάλλος πρωθυπουργός ξεκαθαρίζει πως αυτό συνιστά όρο εκ των ων ουκ άνευ για τη διατήρηση της πολεμικής βιομηχανίας της χώρας του στο επιθυμητό ποσοτικό και ποιοτικό επίπεδο, με δεδομένα τα όρια που το μέγεθός της θέτει στις δικές της προμήθειες: «Δίχως εξαγωγές, για το ίδιο επίπεδο στρατού θα χρειαζόμασταν όχι 413 δισεκατομμύρια ευρώ, όπως είχε ανάγκη το 2023 ο στρατιωτικός προγραμματισμός μας, αλλά 500. Ακόμη και με πρόσθετα χρηματοπιστωτικά μέσα, δεν θα έχουμε δε την ίδια αντοχή του βιομηχανικού μας συστήματος κι ακόμη λιγότερο το ίδιο σχέδιο ανάθεσης στις μονάδες παραγωγής, με πραγματικό αντίκτυπο στην απασχόληση» (σελ. 173). Οταν παράγεις πλέον τρία Ραφάλ τον μήνα αντί ενός που παρήγες μέχρι πρότινος, προκειμένου να είσαι σε θέση ν’ αντικαταστήσεις το δικό σου στοκ αν χρειαστεί (σελ. 167), κάπου πρέπει να πουλήσεις στο μεσοδιάστημα τα περισσευούμενα. Ας είναι καλά η Σαουδική Αραβία και οι υπόλοιπες μοναρχίες του Κόλπου (σελ. 174), αλλά και ο ημέτερος Μητσοτάκης (σελ. 178). Σε συνεννόηση με τον οποίο, και τις κυβερνήσεις Ιταλίας και Κύπρου, τονίζει ο συγγραφέας, το Παρίσι προστατεύει σήμερα τα «κοινά» συμφέροντά τους στη Μεσόγειο, ενάντια στις μουσουλμανικές χώρες της περιοχής και τις εισροές τριτοκοσμικών μεταναστών (σελ. 90-91).

Το πλιάτσικο καταδικάζεται ως απαράδεκτη βία. Η μετατροπή της Ευρώπης σε μια απέραντη Γάζα θεωρείται, αντίθετα, αποδεκτή προοπτική προστασίας των εθνικών συμφερόντων (AP)Εθελοντές κι εσωτερικός εχθρός

Θα περίμενε πάντως κανείς ότι, με όλα αυτά δεδομένα, ο Λεκορνί θα υποστήριζε την επαναφορά της υποχρεωτικής στρατιωτικής θητείας που ο πρόεδρος Σιράκ κατάργησε το 1996, μετά το τέλος του προηγούμενου Ψυχρού Πολέμου. Αμ δε! Ο Γάλλος πρωθυπουργός ξεκαθαρίζει πως είναι αντίθετος σε μια τέτοια εξέλιξη, κι αυτό όχι μόνο για λόγους οικονομικούς και τεχνικούς, δεδομένου πως η πολυπλοκότητα και το κόστος των σύγχρονων οπλικών συστημάτων αποκλείουν εκ των πραγμάτων τη χρήση τους από απρόθυμα φαντάρια με ανεπαρκή, ολιγόμηνη εκπαίδευση (σελ. 258-260).

Υπενθυμίζοντας πως, «όταν κάποιοι συμπολίτες μας νοσταλγούν τη στρατιωτική θητεία, αυτό είναι περισσότερο για τη βοήθειά της στην εθνική συνοχή παρά για τον καθαρά στρατιωτικό ρόλο της» (σελ. 259), κλείνει απεναντίας διακριτικά το μάτι σε όσους αντιμετωπίζουν όλο και περισσότερο μια μεγάλη μερίδα της γαλλικής νεολαίας, ιδίως τους νέους με καταγωγή από τις πάλαι ποτέ αποικίες, σαν δυνάμει εσωτερικό εχθρό.

Αντί για καθολική στράτευση, προτείνει έτσι τη συγκρότηση ενός εφεδρικού στρατού 100.000 εθελοντών, επιλεγμένων κατά τη διάρκεια μιας ετήσιας «συνάντησης ανάμεσα στη νεολαία μας και τον στρατιωτικό θεσμό». Η τελευταία θα επιτρέψει «να εντοπίσουμε τα ταλέντα που είναι κατάλληλα ν’ ανταποκριθούν στις μελλοντικές ανάγκες των στρατευμάτων μας στη βάση του εθελοντισμού», ώστε να διασφαλιστεί μια κρίσιμη μάζα «εφέδρων που έχουν δοκιμαστεί στην ικανότητα μάχης ή υποστήριξης των οργανισμών που θα χρειαστεί να διαχειριστούν κρίσεις ασφαλείας των πολιτών» (σελ. 160-165).

Για το ποιοι θα είναι αυτοί οι τελευταίοι, δεν υπάρχει καμιά απολύτως αμφιβολία. Οπως διαβάζουμε άλλωστε στα επίσημα πρακτικά του γαλλικού Κοινοβουλίου, η διακήρυξη του Λεκορνί κατά την αγόρευσή του της 6ης Οκτωβρίου, πως οι καταγγελίες περί ρατσισμού των σωμάτων ασφαλείας συνιστούν «απαράδεκτο ψέμα που διχάζει την κοινωνία» διασπώντας την εθνική συνοχή, καταχειροκροτήθηκε από το κόμμα της Λεπέν και την υπόλοιπη Ακροδεξιά.