Αναψηλαφώντας ψυχές και όνειρα

Ο Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης είναι ο συγγραφέας που διαλέγει πρωτότυπα θέματα στα βιβλία που γράφει και εκδίδει, οπότε δεν μου έκανε έκπληξη το θέμα που διάλεξε για το νέο βιβλίο του. Το «Κρυφό Τετράδιο» αναφέρεται στην ελληνική εκπαίδευση.

Η «πλανητική» δομή του βιβλίου είναι άκρως συναρπαστική. Οι δεύτεροι ρόλοι περιστρέφονται ως δορυφόροι σε αναπόφευκτη τροχιά πέριξ των δύο ηλιακών πρωταγωνιστών:

Ο Περικλής που ξεκίνησε μικρό παιδί με όνειρα κι αγώνα τη ζωή του αλλά στον δρόμο τα όνειρά του εξανεμίστηκαν. Μεγάλωσε κι ανδρώθηκε βιώνοντας αλλεπάλληλες προδοσίες σε όλα τα μέτωπα: προδομένος

από τη χώρα που τον γέννησε, από τη νέα χώρα υποδοχής του ως οικονομικού μετανάστη, από τον πιο στενό του φίλο, από τη γυναίκα που αγάπησε, από την ίδια την υγεία του. Ενας άνθρωπος απελπισμένος, με χρόνια συσσωρευμένη οργή που του δημιούργησε την ανάγκη για εκδίκηση, αναζητά μέσα από έναν φόνο μια ιδιότυπη και δικαιολογημένη για αυτόν εξιλέωση.

Ο δάσκαλος Αναστάσης, χρεωμένος με τη γνώση για να αρματώσει τις νέες ζωές, γίνεται δέσμιος και υποψήφιο θύμα του επίδοξου δολοφόνου, μέσα στην ίδια του τη σχολική τάξη…

Η μαστοριά του Ιντζέμπελη διακρίνεται στο χτίσιμο του βίου, των χαρακτήρων και των συναισθημάτων των ηρώων του βιβλίου, που οδηγούν αναπόδραστα στα ψυχολογικά αδιέξοδα και τα λάθη τους. Η πλοκή είναι εμπνευσμένη από ετερώνυμες ζωές άγνωστων μεταξύ τους ανθρώπων που μπλέκονται σταδιακά με αριστοτεχνικό τρόπο, επιτελώντας το παιχνίδι της κοινής μοίρας τους και οδηγούμενοι κατ’ αυτόν τον τρόπο στην κορύφωση του δράματος της ιστορίας, κατ’ εικόνα και ομοίωση μιας αρχαίας τραγωδίας.

Ευρηματικός ο τίτλος «Το Κρυφό Τετράδιο», που αντανακλά την ουσία και την κατανόηση των κινήτρων του ήρωα της ιστορίας, αφού αποτελεί το ημερολόγιο της ψυχής του.

Εντυπωσιακό, το πώς ο Ελπιδοφόρος καταφέρνει μέσα σε μόνο εκατό σελίδες να δώσει όχι μόνο ολοκληρωμένες περιγραφές τόπων, κοινωνιών, χαρακτήρων, βίων, πράξεων, συναισθημάτων αλλά και μια σειρά άριστα δεμένων και καταιγιστικών κινηματογραφικών πλάνων ενός ταυτόχρονα αισθηματικού, κοινωνικού και αστυνομικού μυθιστορήματος υψηλής ποιότητας και συγκίνησης, κρατώντας την ανάσα του αναγνώστη από την αρχή μέχρι το τέλος στα όρια της… ασφυξίας. Το μεγαλύτερο εύσημο ωστόσο για το βιβλίο θεωρώ πως ανήκει στην ικανότητα της ευαίσθητης πένας του Ελπιδοφόρου να ανασύρει έμμεσα τις ευθύνες του κοινωνικού, πολιτικού και εκπαιδευτικού συστήματος που οδήγησαν τελικά στις πράξεις των ηρώων, προσεγγίζοντας για τον λόγο αυτό τους ήρωές του έμμεσα, άκριτα και με βαθιά κατανόηση και συμπόνια, δίνοντάς τους δεύτερες ευκαιρίες και ελαφρυντικά.

Το «Κρυφό Τετράδιο» είναι μια μικρή κοινωνική κραυγή για δικαιοσύνη, που βγαίνει από το συλλογικό χωνί των φτωχών λαϊκών συνοικιών της Αθήνας, εκεί που η ανάγκη υλικής και συναισθηματικής επιβίωσης του απλού, καθημερινού ανθρώπου συναντά τα αδιέξοδα του συστήματος και τον εκτρέπει από την καλή παιδική του προαίρεση στη βίαιη και παράνομη ενηλικίωσή του.

Το τέλος του βιβλίου, που σε πρώτη ανάγνωση μοιάζει μοιρολατρικό, αφού το συστημικό καπάκι σκεπάζει άλλη μία φορά τη βρασμένη κοινωνική χύτρα, κατά μαεστρικό τρόπο του Ιντζέμπελη δεν είναι εν τέλει καθόλου πεσιμιστικό, αφού αφήνει την κρίση της ηθικής του δράστη στον ίδιο τον αναγνώστη, έχοντας ξεγυμνώσει μπροστά του σελίδα σελίδα τη ζωή, τα αισθήματα, τις σκέψεις και τις πράξεις των πρωταγωνιστών του.

Ο Ελπιδοφόρος επιτέλεσε άξια άλλη μία φορά το χρέος του δασκάλου, το οποίο υποψιάζομαι, για να μην πω είμαι βέβαιος, ότι υπερβαίνει εξ αρχής την υπαρξιακή του ανάγκη να «λογοτεχνήσει». Η λογοτεχνία είναι απλά το μέσον του, για να μας γυρίσει στα θρανία όπου δίδαξε τόσα χρόνια και ξέρει πλέον πώς να διαχειρίζεται και να καθοδηγεί τις άγουρες και άπλαστες (ακόμα) παιδικές (μας) ψυχές. Δάσκαλος άλλωστε και καθόλου τυχαία είναι και ο συμπρωταγωνιστής του βιβλίου.

Αν η λογοτεχνία ήταν σχολικό κτίριο, οι συγγραφείς δάσκαλοι και οι αναγνώστες μαθητές, καταχρηστικά θα μου επιτρεπόταν να χαιρετήσω τον Ελπιδοφόρο, τον δάσκαλο, με τη λαϊκή προσφώνηση: «Μπράβο, δάσκαλε».

Αν η λογοτεχνία ήταν συνεργείο, οι λέξεις εργαλεία και τα βιβλία αυτοκίνητα, καταχρηστικά θα μου επιτρεπόταν να χαιρετήσω τον Ελπιδοφόρο, τον συγγραφέα, με τη λαϊκή εγκωμιαστική προσφώνηση: «Μπράβο, μάστορα».