Ακροδεξιά απειλή

Η θεαματική νίκη του AfD στη Σαξονία ήρθε να υπογραμμίσει ξανά την ακροδεξιά απειλή. Αποτελεί μια σαφή ένδειξη των μετατοπίσεων στο εσωτερικό των κυρίαρχων τάξεων, που εκφράζονται στις πολιτικές επιλογές τους. Ενώ μεταπολεμικά ώς τη δεκαετία του 1990 οι ακροδεξιές και νεοφασιστικές δυνάμεις είχαν περιθωριοποιηθεί, τις τελευταίες δεκαετίες και ιδίως μετά τη μεγάλη κρίση του 2007, επανέρχονται δυναμικά, γίνονται αποδεκτές και ενισχύονται από μεγάλα τμήματα του κεφαλαίου. Πού οφείλεται αυτή η μεταστροφή;

Η απάντηση θα βρεθεί στη βαθιά, αθεράπευτη κρίση του καπιταλισμού και στις οξυνόμενες αντιθέσεις του –ανάμεσα στις μεγάλες δυνάμεις και ανάμεσα σε μερίδες του κεφαλαίου σε κάθε χώρα– που επιβάλλουν νέους προσανατολισμούς στις κυρίαρχες τάξεις.

Οι μαρξιστές κλασικοί, ιδιαίτερα ο Λένιν, είχαν διακρίνει δύο κύριες μερίδες στο εσωτερικό της αντιδραστικής αστικής τάξης:

● Μετριοπαθής αντίδραση: ο κλασικός φιλελευθερισμός, η Κεντροδεξιά, στις μέρες μας ο νεοφιλελευθερισμός και η σοσιαλδημοκρατία – οι παραδοσιακές μεταπολεμικά δυνάμεις του κατεστημένου.

● Επιθετική αντίδραση: επί Λένιν τυπικά ο τσαρισμός, αργότερα ο φασισμός και οι στρατιωτικές δικτατορίες, σήμερα οι διάφορες εκδοχές της Ακροδεξιάς και ο νεοφασισμός.

Στα χρόνια της ανόδου του φασισμού κατά τον Μεσοπόλεμο, οι τότε φιλελεύθερες ελίτ –ο Τζιολίτι στην Ιταλία, ο Μπρίνινγκ στη Γερμανία– κατέρρευσαν σαν τραπουλόχαρτα. Κάτι ανάλογο συνέβη σε πολλές άλλες χώρες –Ελλάδα, Βουλγαρία, Ρουμανία, Ουγγαρία, Πολωνία, Φιλανδία– όπου επιβλήθηκαν ακροδεξιές δικτατορίες. Στις μέρες μας αντίθετα, οι ακροδεξιές/νεοφασιστικές δυνάμεις προωθούνται στο προσκήνιο σαφώς πιο αργά.

Η άνοδός τους στην εξουσία εγκαινιάστηκε από το 2000 στη Ρωσία, με το καθεστώς Πούτιν να αντιπροσωπεύει μια εκδοχή της σύγχρονης Ακροδεξιάς, έναν ιμπεριαλιστικό-λεπενικό βοναπαρτισμό, καθώς η απουσία κοινοβουλευτικών παραδόσεων καθόρισε μετά τη διάλυση της ΕΣΣΔ την άνοδο του Πούτιν ως επιδιαιτητή ανάμεσα στους ολιγάρχες και τη γραφειοκρατία. Προπαρασκευάστηκε επίσης στις ΗΠΑ στην πρώτη θητεία του Τραμπ και πήρε νέα δυναμική στη δεύτερη θητεία του, όταν ηγετικοί μεγιστάνες του κεφαλαίου (Μασκ, Μπέζος κ.ά.) ευθυγραμμίστηκαν με τις κατευθύνσεις του. Και στις δύο περιπτώσεις έχουμε μια ισχυρή εξαλλαγή της αστικής δημοκρατίας στον αυταρχισμό και τον εκφασισμό που, όπως στον Μεσοπόλεμο, προετοιμάζει μελλοντικές δικτατορικές εκτροπές.

Στην Ε.Ε., από την άλλη, διατήρησε τα ηνία η μετριοπαθής, φιλελεύθερη αστική μερίδα, εκμεταλλευόμενη την κυριαρχία της στα όργανά της για να τρενάρει, επιτυχώς για ένα διάστημα, την άνοδο των ακροδεξιών. Αυτή η περίοδος της σχετικής κοινοβουλευτικής ομαλότητας φαίνεται να τερματίζεται από τα αποτελέσματα των εκλογών σε Ιταλία, Γερμανία, Γαλλία κοκ., όπου οι ακροδεξιές δυνάμεις είναι ή πλησιάζουν στην εξουσία. Αν για την ώρα δέχονται ακόμη το κοινοβουλευτικό πλαίσιο, η επικράτησή τους στα όργανα της Ε.Ε. θα σημάνει έναν γενικευμένο, ακραίο αυταρχισμό.

Η στροφή των κυρίαρχων τάξεων στην άκρα αντίδραση δεν ήρθε, βέβαια, τυχαία. Οι παραδοσιακές αστικές δυνάμεις είναι πιο ικανοί διαχειριστές, υπερέχοντας απέναντι στους ακροδεξιούς σε γνώσεις και ικανότητα ελιγμών. Για να ηγεμονεύουν όμως υπάρχει ένας όρος: να μην έχουν οξυνθεί πολύ οι αντιθέσεις του καπιταλισμού, ώστε η κατάσταση να είναι διαχειρίσιμη με τέτοια μέσα. Η ακραία όξυνση των αντιθέσεων καθιστά αναγκαίες, όπως είχε πει εύστοχα ο Τρότσκι, τις γροθιές, και εδώ υπερέχουν οι ακροδεξιοί και οι νεοφασίστες. Ακριβώς όπως οι ναζί, οι τελευταίοι επιδίδονται σε αντισυστημική δημαγωγία καπηλευόμενοι επιδέξια την αδυναμία φιλελεύθερων και συστημικής «Αριστεράς» να λύσουν τα μεγάλα κοινωνικά προβλήματα, για να κερδίσουν την υποστήριξη των μαζών ενάντια στα πραγματικά τους συμφέροντα. Στην ουσία όμως δίνουν εξετάσεις στο μεγάλο κεφάλαιο, εξηγώντας του γιατί έχει ανάγκη σήμερα αυτούς και όχι τους παλιούς εκφραστές του. Και το κεφάλαιο εκτιμά δεόντως τις εξηγήσεις τους.

Η ήττα του φιλελευθερισμού στον ανταγωνισμό με την Ακροδεξιά είναι τελικά αναπόφευκτη, αφού της στρώνει τον δρόμο με τις πολιτικές του. Μόνο οι λαοί μπορεί να θέσουν αποτελεσματικό φραγμό στην απειλή των πολέμων και του φασισμού.

*Συγγραφέας και αρθρογράφος