Ακλόνητοι Γιώργηδες και Μαρίες

Ενας δείκτης κοινωνικής κινητικότητας ή ακινησίας, πόσο πολύ ή λίγο επηρεάζεται από παραδόσεις, θρησκευτικές, πατριαρχικές ή άλλες επιταγές μια κοινωνία, είναι η ονοματοδοσία. Σύμφωνα με στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, από τον Μεσοπόλεμο μέχρι σήμερα, τα δημοφιλέστερα ονόματα ήταν Γιώργος και Μαρία και αυτό δεν άλλαξε ποτέ.

Μάλιστα δεν άλλαξε ποτέ ούτε η πρώτη πεντάδα δημοφιλέστερων ονομάτων. Κάθε δεκαετία από προπολεμικά μέχρι σήμερα, η πεντάδα για τα αγόρια ήταν: Γιώργος, Κώστας, Γιάννης, Δημήτρης, Νίκος και μάλιστα με αυτή τη σειρά. Με μόνη διαφοροποίηση ότι ο Γιάννης ήταν δεύτερος και ο Κώστας τρίτος μέχρι το 1979, ενώ από το 1980 ο Κώστας πέρασε δεύτερος και ο Γιάννης τέταρτος και μία φορά τρίτος. Αντίστοιχα στα κορίτσια, η τετράδα ήταν πάντα: Μαρία, Ελένη, Κατερίνα, Βασιλική με αυτή τη σειρά και η πεντάδα συμπληρωνόταν πιο συχνά με την Κωνσταντίνα, την Ιωάννα, τη Γεωργία και παλιότερα με την Ευαγγελία και τη Σοφία.

Ακόμα και σε εποχές επαναστατικής έξαρσης, τα ονόματα που έμπαιναν στο παιχνίδι, χωρίς ωστόσο να γίνονται ποτέ τόσο δημοφιλή, ήταν λίγα: Λευτέρης / Ελευθερία για τις περιόδους εθνικοαπελευθερωτικών αγώνων, Λαοκράτης / Λαοκρατία και μερικά ακόμα (π.χ. τα ξενόφερτα Κάρολος, Βλαδίμηρος, Ερνέστος) σε περιόδους κοινωνικών αναφλέξεων.

Η Γαλλία είναι, πάλι, ένα εντελώς αντίθετο παράδειγμα. Από το 1946 μέχρι σήμερα έγιναν τεράστιες αλλαγές, σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία του γαλλικού Εθνικού Ινστιτούτου Στατιστικής και Οικονομικών Μελετών. Παλιά, τα πρώτα ονόματα σε δημοφιλία ήταν Μαρία και Γιάννης (Marie και Jean). Αυτό όμως δεν ισχύει πια. Στα 869.000 μωρά που γεννήθηκαν το 1946, δόθηκαν 8.007 διαφορετικά ονόματα. Στα 649.000 μωρά που γεννήθηκαν το 2025, ωστόσο, δόθηκαν 65.940 διαφορετικά ονόματα!

Μέχρι το 1946 ίσχυε νόμος του 1803 που επέτρεπε μόνο ονόματα του εορτολογίου ή μικρά ονόματα ιστορικών προσωπικοτήτων. Αυτοί οι κανόνες σταδιακά χαλάρωσαν μέχρι την οριστική κατάργησή τους, το 1993, οπότε έγιναν δεκτά τα πάντα, αρκεί να μην προσβάλλεται το βρέφος ή κάποιος τρίτος. Ετσι εμφανίστηκαν ονόματα ξενικά (όπως το δημοφιλές τη δεκαετία του ’90 Κέβιν) αλλά και εντελώς επινοημένα!

Τον νόμο του 1803 τον ψήφισε ο Ναπολέων Βοναπάρτης σε μια μεταβατική περίοδο διακυβέρνησης, πριν αυτός γίνει αυτοκράτορας, όταν επανέρχονταν προεπαναστατικοί περιορισμοί. Κατά την επαναστατική περίοδο, όπως περιγράφει ωραία και ο πανεπιστημιακός Ρόμπερτ Ντάρντον στο βιβλίο «Τι το επαναστατικό είχε η Γαλλική Επανάσταση» (μτφ. Θ. Δρίτσας, εκδ. Αντίποδες 2026), όλοι οι Λουδοβίκοι έγιναν Βρούτοι και Σπάρτακοι, επίθετα σαν το Λερουά (Βασιλιάς) έγιναν Λαλουά (Νόμος), στα παιδιά δίνονταν ονόματα ακόμα και φυτών -Πισανλί (Πικραλίδα), Ριμπάρμπ (Ραβέντι)- ή… κειμένων: π.χ. Κονστιτουσιόν (Σύνταγμα), ενώ ο υπουργός Εξωτερικών Πιερ-Ανρί Λεμπράν ονόμασε την κόρη του Σιβιλιζασιόν-Ζεμάπ-Ρεπουμπλίκ (Πολιτισμός-Ζεμάπ-Δημοκρατία, όπου Ζεμάπ, βελγική πόλη στην οποία το 1792 γαλλικά στρατεύματα νίκησαν αντίστοιχα αυστριακά). Σε σχέση με αυτή την ελευθεριακή κατάσταση, αν επινοούσαμε ένα όνομα για να περιγράψει την ελληνική πραγματικότητα θα ήταν το: Ακίνητος / Ακινησία. Που θα γιόρταζε των Αγίων Πάντων.