Αν δεν είμαστε στο τραπέζι, είμαστε στο μενού

Η ομιλία του Καναδού πρωθυπουργού Μαρκ Κάρνεϊ στο Διεθνές Φόρουμ του Νταβός σχετικά με τη νέα τάξη πραγμάτων και για το τι πρέπει να κάνουν οι μεσαίες (όπως είναι οι ευρωπαϊκές) χώρες είναι η πρώτη ουσιαστική απάντηση που δίνεται από Δυτικό ηγέτη στον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ. Ο Κάρνεϊ, επικαλούμενος τον Θουκυδίδη, επεσήμανε ότι η νέα τάξη πραγμάτων δίνει τη δυνατότητα στους ισχυρούς να κάνουν ό,τι θέλουν και αναγκάζει τους αδυνάτους να υποφέρουν όσο

Είπε χαρακτηριστικά, απευθυνόμενος προφανώς στους ηγέτες της Ευρώπης αλλά και όλων των άλλων χωρών εκτός Κίνας και Ρωσίας (που μαζί με τις ΗΠΑ αποτελούν τις μεγάλες δυνάμεις που ανταγωνίζονται): «Η άποψή μου είναι ότι οι μεσαίες δυνάμεις πρέπει να δράσουν από κοινού, διότι αν δεν είμαστε στο τραπέζι, είμαστε στο μενού».

Ο Κάρνεϊ εξήγησε ότι ζούμε σε μια εποχή ανταγωνισμού μεταξύ μεγάλων δυνάμεων, ότι η διεθνής τάξη που βασίζεται σε κανόνες δεν λειτουργεί πλέον. «Βρισκόμαστε στη μέση μιας ρήξης, όχι μιας μετάβασης», είπε και υπογράμμισε ότι «ξέρουμε ότι η παλιά τάξη δεν θα επιστρέψει. Δεν πρέπει να τη θρηνούμε. Η νοσταλγία δεν είναι στρατηγική». Και ως πρώτο βήμα, ο Κάρνεϊ προτείνει να δούμε την πραγματικότητα όπως πράγματι είναι και να μην έχουμε ψευδαισθήσεις ή φρούδες ελπίδες. «Να σταματήσουμε να επικαλούμαστε τη διεθνή τάξη βασισμένη σε κανόνες, σαν να λειτουργεί ακόμη. Να τη λέμε με το όνομά της: ένα σύστημα εντεινόμενου ανταγωνισμού μεγάλων δυνάμεων, όπου οι ισχυρότεροι επιδιώκουν τα συμφέροντά τους χρησιμοποιώντας την οικονομική ολοκλήρωση ως εξαναγκασμό».

Μέσα σε αυτές τις συνθήκες, η πρόταση του Κάρνεϊ είναι η συνεργασία των μεσαίων δυνάμεων σε όλα τα επίπεδα ώστε να υπερασπίζονται ενιαία τα συμφέροντά τους και όχι κατά μονάδες. Ο Κάρνεϊ θεωρεί πως όταν υπάρχει διαπραγμάτευση μεταξύ ενός ισχυρού και ενός μεσαίου, ο μεσαίος δεν έχει καμία ελπίδα, αντίθετα όταν οι μεσαίοι είναι συνασπισμένοι σε ενιαία άποψη είναι πολύ ισχυρότεροι.

Συγκεκριμένα, είπε: «Θα έλεγα ότι οι μεγάλες δυνάμεις μπορούν, προς το παρόν, να πορεύονται μόνες τους. Εχουν το μέγεθος της αγοράς, τη στρατιωτική ικανότητα και τη μόχλευση για να υπαγορεύουν όρους. Οι μεσαίες δυνάμεις δεν το έχουν αυτό. Οταν, όμως, διαπραγματευόμαστε μόνο διμερώς με μια ηγεμονική δύναμη, διαπραγματευόμαστε από θέση αδυναμίας. Αποδεχόμαστε ό,τι μας προσφέρεται. Ανταγωνιζόμαστε μεταξύ μας για το ποιος θα είναι πιο υποχωρητικός. Αυτό δεν είναι κυριαρχία. Είναι η επίδειξη κυριαρχίας, ενώ αποδεχόμαστε την υποταγή.

Σε έναν κόσμο ανταγωνισμού μεγάλων δυνάμεων, οι χώρες που βρίσκονται ενδιάμεσα έχουν μια επιλογή: να ανταγωνίζονται μεταξύ τους για εύνοια ή να ενωθούν για να δημιουργήσουν έναν τρίτο δρόμο με πραγματικό αντίκτυπο. Δεν πρέπει να αφήσουμε την άνοδο της σκληρής ισχύος να μας τυφλώσει ως προς το γεγονός ότι η δύναμη της νομιμοποίησης, της ακεραιότητας και των κανόνων θα παραμείνει ισχυρή, αν επιλέξουμε να τη χρησιμοποιήσουμε μαζί».

Το μήνυμα του Κάρνεϊ προς τους Ευρωπαίους ηγέτες, ενδεχομένως και προς άλλες μεσαίες δυνάμεις, όπως είναι η Βραζιλία ή η Ινδία κ.ά., είναι σαφές και το έκανε σαφέστερο δηλώνοντας: «Αυτός είναι ο δρόμος του Καναδά. Τον επιλέγουμε ανοιχτά και με αυτοπεποίθηση και είναι ένας δρόμος ανοιχτός σε κάθε χώρα που θέλει να τον ακολουθήσει μαζί μας».

Η ομιλία αυτή έγινε λίγες ημέρες μετά την επιστροφή του Καναδού πρωθυπουργού από την Κίνα, όπου συναντήθηκε με τον Κινέζο πρόεδρο Σι Τζινπίνγκ και έκλεισε συμφωνίες εμπορικής συνεργασίας, καταργώντας ή περιορίζοντας αμοιβαία τους δασμούς μεταξύ των δύο χωρών. Υπενθυμίζεται ότι ο Καναδάς διαθέτει το πετρέλαιο και τις πρώτες ύλες που χρειάζεται η Κίνα για τη βιομηχανία της και που ο Τραμπ προσπαθεί να της στερήσει μέσω των δασμών και της παρέμβασής του στη Βενεζουέλα, αλλά και σε άλλους εμπορικούς δρόμους που κατευθύνονται στην Κίνα.

Στο ίδιο κλίμα κινήθηκε και ο Μακρόν στις δηλώσεις του στο Νταβός, ο οποίος προανήγγειλε εμπορική συμφωνία Ευρωπαϊκής Ενωσης – Ινδίας, ενώ ενδεχομένως και η συμφωνία Mercosur σχετίζεται περισσότερο με την ενίσχυση των εξαγωγών βιομηχανικών ευρωπαϊκών προϊόντων στη Λατινική Αμερική, παρά με τις εισαγωγές αγροτικών προϊόντων στην Ευρώπη, που έχει αναστατώσει τους Ευρωπαίους αγρότες.

Δεν είναι ακόμη φανερό τι επίπτωση θα έχουν αυτές οι συμφωνίες, του Καναδά με την Κίνα και της Ευρωπαϊκής Ενωσης με την Ινδία, στην πολιτική σκληρής ισχύος που ακολουθεί ο Τραμπ, πάντως η πρώτη αντίδραση του Αμερικάνου Προέδρου στην ομιλία του Κάρνεϊ ήταν ασυνήθιστα συγκρατημένη. Σχολίασε πως είναι λογικό να κάνει αυτή τη συμφωνία ο Κάρνεϊ με τους Κινέζους διότι δουλεύει για τα συμφέροντα της χώρας του και είπε ότι και ο ίδιος αυτό θα έκανε. Πάντως στο Νταβός ο Τραμπ δήλωσε ότι δεν θα χρησιμοποιήσει βία στη Γροιλανδία και ότι συμφώνησε με τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε το πλαίσιο μιας συμφωνίας για τη Γροιλανδία, που θα συμπεριλάβει στα οφέλη την Ευρώπη. Επίσης ανακοίνωσε ότι δεν θα επιβάλλει τους δασμούς επί των ευρωπαϊκών προϊόντων που είχε ανακοινώσει ότι θα επιβληθούν την 1η Φεβρουαρίου, εφόσον ξεκινήσουν οι συζητήσεις για τη Γροιλανδία.

Αν θέλει κανείς να δει τα πράγματα από μια αισιόδοξη πλευρά, ίσως να διαφαίνεται μια μείωση της έντασης μεταξύ των ΗΠΑ και της υπόλοιπης Δύσης, η οποία προφανώς σχετίζεται με τις κινήσεις του Καναδά και της Ε.Ε. αλλά και με το αδιέξοδο στο οποίο οδηγείται ο Τραμπ από την πολύ επιθετική ρητορική έναντι των ιστορικών συμμάχων των ΗΠΑ.