Βρώμικη πόλη

Την ώρα που ο δήμαρχος Αθηναίων Χάρης Δούκας σκιαμαχούσε με το φάντασμα του Μαξ Βέμπερ (οι σταθεροί αναγνώστες ξέρουν), η ελληνική πρωτεύουσα ζούσε το δικό της δράμα – τα σαραντάρια του καύσωνα προστίθενται στην ασχήμια μιας παρατημένης και βρώμικης πόλης που νομίζει κανείς ότι καταρρέει. Ο δήμαρχος, βεβαίως, δεν θα είχε καμία σχέση με τον καύσωνα, αν δεν είχε υποσχεθεί ότι θα ρίξει τη θερμοκρασία κατά 5 βαθμούς με έργα δενδροφύτευσης.

Ισως, όμως, νομίζει ότι δεν είναι υποχρεωμένος να κάνει κάτι για τη βρωμιά και την εγκατάλειψη επειδή δεν χρειάστηκε να υποσχεθεί ουσιαστικά έργα για την καλυτέρευση της ζωής στην πόλη. Ουδέποτε έδωσε έμφαση στην καθαριότητα ή στα διαλυμένα πεζοδρόμια, γι’ αυτό κανείς δεν μπορεί να τον κατηγορήσει για ασυνέπεια. Στο κάτω-κάτω, φαίνεται ότι εμπνέεται και ο ίδιος από το χάος – ποιος ξεχνάει τη συμπάθεια με την οποία ο δήμος έβλεπε τις διαμαρτυρίες για το μετρό στα Εξάρχεια, ποιος ξεχνάει την εγκατάλειψη από τη νέα δημοτική αρχή του έργου ανάπλασης του λόφου Στρέφη;

Βεβαίως, θα πει κανείς ότι ο Δήμος Αθηναίων δεν είναι μοναδικός. Με ελάχιστες, διακριτές εξαιρέσεις, είναι εντυπωσιακή η κυριαρχία τα τελευταία χρόνια μιας γενικής κουλτούρας της βρωμιάς. Δείτε, π.χ., τι γίνεται με τα σκουπίδια. Από τη στιγμή που η αποκομιδή τους ταυτίστηκε με τους μεγάλους κάδους στις γωνίες, οι δήμοι (όχι μόνο ο Δήμος Αθηναίων) δεν κάνουν καμιά προσπάθεια προγραμματισμού της αποκομιδής. Το αποτέλεσμα; Οι συχνά παρατημένοι κάδοι ακόμα και στα πιο πολυσύχναστα μέρη σχεδόν πάντα ξεχειλίζουν και, επειδή σπανίως καθαρίζονται, όζουν.

Τα χρόνια της δημαρχίας Κώστα Μπακογιάννη, οι σταθεροί αναγνώστες θυμούνται πόσες φορές έγραφα για τα σκουπίδια στη Διονυσίου Αρεοπαγίτου, τη βιτρίνα της πόλης. Τις προάλλες έκανα μια βόλτα, παρακινημένος από φίλο, και εντυπωσιάστηκα διπλά, επειδή εκτός των άλλων, ο δημόσιος χώρος μοιάζει εγκαταλελειμμένος. Το πλακόστρωτο του πεζοδρόμου έχει ρημάξει. Απίστευτη εγκατάλειψη.

Οι κυβόλιθοι έχουν σε πολλά σημεία ξεκολλήσει, με αποτέλεσμα οι περιπατητές να πρέπει να κοιτάζουν μπροστά τους και γύρω τους για να μην τσακίσουν τα πόδια τους. Λίγα μέτρα έξω από το Μουσείο της Ακρόπολης, μια σχετικώς ηλικιωμένη αμερικανίδα τουρίστρια, αίφνης, κάνοντας δυο βήματα πίσω, δεν είδε τη λακκούβα, μπήκε το πόδι της μέσα και τσακίστηκε. Δεν χτύπησε πολύ, αλλά θα το θυμάται αυτό που έπαθε. Ενας έλληνας περαστικός που τη βοήθησε να σηκωθεί, πάντως, της μιλούσε με τρομακτική απαξίωση για τη δημοτική Αρχή. Δεν υπάρχει κακή πρόθεση, της έλεγε, απλώς είναι θέμα αδυναμίας κατανόησης από τον δήμαρχο των προτεραιοτήτων στα προβλήματα της πόλης.

Κι όμως. Η Αθήνα, που οφείλει πολλά στον τουρισμό και στους τουρίστες οι οποίοι συχνά αντιμετωπίζουν ως φολκλορικό το χάλι της, τους αντιμετωπίζει συνήθως με περιφρόνηση. Η πρόταση πολλών καταστημάτων και πρωτίστως της δημοτικής Αρχής είναι η βρώμα και η εγκατάλειψη, η αγένεια και το χάος. Το τι πραγματικά είμαστε μπορούμε να το δούμε στο Σύνταγμα, μπροστά από το Μνημείο του Αγνωστου Στρατιώτη – σε αυτή τη φερ φορζέ ασχήμια στο όνομα του πένθους.

Κι αυτό που μου κάνει εντύπωση είναι ότι, σε γενικές γραμμές, ανεχόμαστε αυτό το χάλι, χωρίς διαμαρτυρία. Μερικές φορές μοιάζει να μας αρέσει κιόλας, αν δούμε την αδιαφορία με την οποία αντιμετωπίζουμε τους βρώμικους δρόμους, τους βρώμικους τοίχους από γκραφίτι, τα σπασμένα πεζοδρόμια. Είναι απίστευτη η παθητικότητα με την οποία δεχόμαστε την υποβάθμιση της καθημερινότητάς μας.

Αυτό το χάλι που σας περιέγραψα πιο πάνω, συχνά επιδοκιμάζεται από άτομα και συλλογικότητες στο όνομα της λαϊκότητας. Ολους αυτούς δεν τους πειράζει η βρόμα. Τους πειράζει, όμως, αυτό που ονομάζουν υπερτουρισμό. Εχουν ξεχάσει την πόλη τα χρόνια της χρεοκοπίας, όταν διαλύθηκε ο κοινωνικός ιστός στο ιστορικό της κέντρο; Δεν το έχουν ξεχάσει. Αλλά ξέρουν ότι σε έναν καλύτερο κόσμο, δεν έχουν χώρο, αυτοί και οι ιδεοληψίες τους.

Μιλάμε για ιδεοληψίες κατά βάσιν αριστερής κοπής. Δεν είναι πρωτότυπη, αλλά ιδίως στην Ελλάδα της μεταπολίτευσης αυτού του τύπου η προσέγγιση της ζωής είχε μεγάλη διάδοση. Ταυτίζεται με τη μόνιμη προσπάθεια απαξίωσης κάθε αναπτυξιακού έργου στο όνομα προοδευτικών σχημάτων: καταρχήν στο όνομα του περιβάλλοντος, τα τελευταία χρόνια και στο όνομα μιας παράδοσης, συχνά επινοημένης.

Επειδή ο τουρισμός είναι μέρος της εισροής εσόδων στη χώρα, αντιμετωπίζεται κι αυτός όπως κάθε αναπτυξιακό έργο. Αντί να γίνονται προτάσεις καλυτέρευσης, γίνονται προσπάθειες υπονόμευσής του. Με εξαίρεση τις αρχαιότητες, που προστατεύονται από το κεντρικό κράτος, μεταξύ άλλων και λόγω της ιδεολογίας της τρισχιλιετούς συνέχειας, το αστικό τοπίο κρύβει επιδεικτικά οτιδήποτε μαρτυρά πολιτισμικά ίχνη άξια σεβασμού. Στο δημοτικό έργο της βρόμας και της εγκατάλειψης συμβάλλει η εισφορά του προοδευτισμού σε γκράφιτι και σε κάθε είδους αισθητική κακοποίηση. Κι ό,τι καλυτερεύει, πολεμιέται ως εξευγενισμός.