Eπικίνδυνη κρημνοβασία;

Το ερώτημα που θα πρέπει να απαντήσουμε όχι με στενούς, νομικιστικούς όρους αλλά με ευρύτερους πολιτικούς είναι: γιατί η Τουρκία επιλέγει τώρα να προχωρήσει στις ενέργειες κλιμάκωσης της έντασης με την Ελλάδα με την ανακήρυξη των θαλάσσιων πάρκων στο Αιγαίο και σε άλλες (παράνομες) πράξεις; Προφανώς δεν κάνει αυτό  απλώς επειδή θέλει… να παραβιάσει τη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας (που την παραβιάζει) αλλά για ορισμένους ουσιαστικότερους λόγους που

(α) στην πεποίθησή της ότι η Ελλάδα επιχειρεί να μετατρέψει το Αιγαίο σε ελληνική λίμνη

(β) στην αντίληψή της ότι Ελλάδα, Κύπρος και Ισραήλ ετοιμάζονται να της  επιτεθούν

(γ) στον αποκλεισμό της  από τη νέα ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική άμυνας και ασφάλειας (SAFE).

α) Αιγαίο ελληνική λίμνη: Η Τουρκία φοβάται βαθύτατα αυτό το ενδεχόμενο που θα «τη στρίμωχνε» στις ακτές του Αιγαίου και θα την απέκοπτε από την ελεύθερη πρόσβαση στην ανοιχτή θάλασσα. Και γι’ αυτό προβαίνει σε σειρά  ενεργειών όπως η ανακήρυξη της Γαλάζιας Πατρίδας (ουσιαστικά διχοτόμηση Αιγαίου) που βρίσκεται έξω από τα όρια του διεθνούς δικαίου. Η ελληνική πολιτική ηγεσία, Κων. Καραμανλής (πρεσβύτερος), Κων. Μητσοτάκης, Κ. Σημίτης σταθερά τόνιζαν στο παρελθόν ότι δεν υπάρχει πρόθεση της Ελλάδας για μετατροπή του Αιγαίου σε ελληνική λίμνη. Ο Κων. Καραμανλής μάλιστα ενώπιον του τούρκου πρωθυπουργού  Μπ. Ετσεβίτ. Σήμερα η Τουρκία παρερμηνεύοντας πτυχές της ελληνικής πολιτικής (όπως τον Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό – ΘΧΣ, κ.λπ.) πιστεύει ότι οι ελληνικές στοχεύσεις άλλαξαν και προχωρεί στις ενέργειες που βλέπουμε να ξετυλίγει (νομοθέτηση Γαλάζιας Πατρίδας, κ.ά.).

β) Ελλάδα, (Κύπρος), Ισραήλ: Η στρατηγική σχέση της Ελλάδας με το Ισραήλ αποτελεί για την Τουρκία  τη μεγαλύτερη πρόκληση. Εκτιμά και το διακηρύσσει δημοσίως ότι η τριμερής συμμαχία απεργάζεται πόλεμο εναντίον της. Φθάνει μέχρι του σημείου μάλιστα να ισχυρίζεται ότι το Ισραήλ μπορεί να βομβαρδίσει ακόμη και την Κωνσταντινούπολη (sic). Με βάση τις εκτιμήσεις (ή παρερμηνείες) αυτές, η Ελλάδα κινδυνεύει να βρεθεί μπλεγμένη σε μια επικίνδυνη κρημνοβασία (brinkmanship) λόγω ακριβώς σχέσεων με Ισραήλ/Νετανιάχου.

Ο κίνδυνος  αυτός – καθόλου αμελητέος – προκαλεί ακραίες επιθετικές συμπεριφορές από πλευράς Τουρκίας. Οπως έχει γραφεί λ.χ., τα τουρκικά θαλάσσια πάρκα ιδιαίτερα αυτό του Β. Αιγαίου (μεταξύ Λήμνου – Σαμοθράκης) αποτελούν απάντηση της Τουρκίας στη σχέση της Ελλάδας με το Ισραήλ. Ταυτόχρονα εκατό διακεκριμένοι γάλλοι και βρετανοί πρώην διπλωμάτες κατηγορούν ευθέως αυτές τις μέρες το Ισραήλ ότι εφαρμόζει ανεύθυνη γενικώς πολιτική στην ευρύτερη περιοχή της Μ. Ανατολής. Και συνιστούν στις κυβερνήσεις τους να διακόψουν κάθε στρατιωτική σχέση μαζί του. Η Ελλάδα όμως εμφανίζεται να παραδίδει την αεράμυνά της / Ασπίδα του Αχιλλέα στην ισραηλινή βιομηχανία (με περιορισμένη  εξαίρεση) και  στην ισραηλινή τεχνητή νοημοσύνη.

Στον χώρο της Μ. Ανατολής έχουν δημιουργηθεί ουσιαστικά δύο άξονες χωρών: (α) Σαουδική Αραβία, Τουρκία, Πακιστάν, (Αίγυπτος) και (β) Ισραήλ, ΗΑΕ, Ινδία. Η Ελλάδα όφειλε να έχει καλές αλλά στρατιωτικά ουδέτερες σχέσεις και με τους δύο άξονες (για να αποφύγει τις επικίνδυνες περιπλοκές –  κρημνοβασία).

γ) Αποκλεισμός Τουρκίας από ευρωπαϊκή άμυνα: Η Τουρκία πιστεύει ότι ήταν το βέτο της Ελλάδας που την απέκλεισε από τη νέα ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική άμυνας (πρόγραμμα SAFE, κ.λπ.). Ο αποκλεισμός αυτός πλήττει βαρέως την πολεμική βιομηχανία της Τουρκίας (αν και εμμέσως συμμετέχει σε σειρά προγραμμάτων με συμπράξεις μέσω τρίτων).

Οι τρεις αυτοί λόγοι εξηγούν αλλά δεν δικαιολογούν βέβαια τη (επιθετική) συμπεριφορά της Τουρκίας…

Ο Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ), πρώην πρεσβευτής – σύμβουλος του ΥΠΕΞ. Από τις εκδόσεις Ι. Σιδέρης κυκλοφορεί το νέο του βιβλίο με τίτλο «Πέρα από τα στερεότυπα. Νέα Προοδευτική Εξωτερική και Ευρωπαϊκή Πολιτική»