Βροχή και σήμερα

Η βροχή ακουγόταν όλη νύχτα να πέφτει με το τουλούμι λες και μόνο νερό υπήρχε από πάνω μας στον ουρανό. Ο Παριζιάνος Σαρλ Μποντλέρ (1821-1867) περιγράφει την πόλη του με ψιλόβροχο κι ομίχλη· οι βρεγμένοι δρόμοι γυαλίζουν και το άστυ γίνεται σκηνή λυρικής παρακμής· η βροχή υγραίνει μελαγχολικά την αισθητική τής αποσύνθεσης. Οταν σεργιανούσα, παλιά στο Παρίσι κι εγώ, με το  ψιλόβροχο δεν ένιωθα χαρά, αλλά ούτε φόβο και ανασφάλεια· ίσως μια καθαρτική μοναξιά που ζύμωνε την εσωτερική απόλαυση που ένιωθα καθώς περιπατώντας αναπολούσα τους στίχους του Τέλλου Αγρα

(1899-1944) Ωρα, προσμένει μοναχή η άμαξα, κάτω απ’ τη βροχή, και δεν τη μέλει, κι είναι σα να την τυραννά πιότερο η ξένη γειτονιά που δεν τη θέλει. Η βροχή βαραίνει τη ματαιότητα και την εσωτερική κατάπτωση· μας φέρνει σε τρυφερή επαφή με τη φύση και ομορφαίνει την καθημερινή ζωή φιλιώνοντάς μας με το σούρουπο.

Η Βιρτζίνια Γουλφ (1882-1941) συχνά αναφερόταν στη βροχή, για να φτιάξει εσωτερική ατμόσφαιρα θεωρώντας τη βροχή ομοίως ως δύναμη καθαρισμού· την παρηγορούσε ο ήχος της, που βράδυνε το βήμα της και την έβαζε σε σκέψεις. Προτιμούσε ομίχλη, χιόνι και βροχή  για να νιώθει περισσότερο ανθρώπινη· χαιρόταν με τη βροχή και την έβλεπε σαν ρυθμική παύση στη φλυαρία, σαν αμερόληπτο δώρο πάνω σε πλούσιους και σε φτωχούς.

Στον Φιόντορ Ντοστογιέφσκι (1821-1881), η βροχή γίνεται ισχυρό σύμβολο εσωτερικής πάλης, ηθικής κρίσης και πιθανής λύτρωσης, που μας φανερώνει την ψυχολογική αναταραχή των χαρακτήρων, όπως συμβαίνει με τις βροχοπτώσεις, οι οποίες συνοδεύουν την ενοχή του Ρόντιον Ρασκόλνικοφ με μια ατμόσφαιρα μελαγχολίας, ενδοσκόπησης και ισορροπούν μεταξύ πνευματικού μαρασμού, θλίψης και αναγέννησης, δείχνοντας πως οι βροχερές μέρες μπορούν να καθορίσουν τις εσωτερικές αλλαγές των χαρακτήρων του.

Ο Αλμπέρ Καμύ (1913-1960) αναγνώριζε στη βροχή μια βαρύθυμη ενοποιητική φυσική δύναμη· τη συνέδεε με την εξορία, τη μνήμη και την αντιπαρέθετε με την αισθησιακή λιακάδα της αλγερινής νιότης του. Την αντιλαμβανόταν ως έναν δεσμό όλων των ανθρώπων με την πραγματικότητα, μια ευκαιρία να αναλογιστούμε το παράλογο της ζωής· στις Βροχές της Νέας Υόρκης (1947) δέχεται τη βροχή σαν κατάσταση που μας αποξενώνει και μας εξορίζει από τη συνθλιπτική πραγματικότητα.

Στη δημοτική παράδοση η βροχή έχει άμεση και γήινη διάσταση· γίνεται ευλογία, όταν ποτίζει τα χωράφια, σύμβολο χαράς και ελπίδας, αλλά όταν γίνεται πλημμύρα, όταν απειλεί τη σοδειά και τη ζωή είναι κατάρα! Αυτή η διττότητα καθρεφτίζει και την αρχέγονη σχέση του ανθρώπου με τη φύση και το περιβάλλον μας· το νερό αποτελεί προϋπόθεση για την επιβίωσή μας αλλά η υπερβολή του υδάτινου στοιχείου μάς παραλύει από τον φόβο που μας προκαλεί.

Η βροχόπτωση, όμως, στη νεοελληνική πραγματικότητα είναι σαν τον μεταμορφωμένο σε βροχή Δία, ο οποίος συνουσιάζεται με την αβελτηρία του διοικητικού μηχανισμού και με την ανασφάλειά μας για την επιβίωση σε μια χώρα της πλάκας και του χάους. Η ανικανότητα των φορέων να διαχειριστούν μια βροχή αποκαλύπτει τη μόνιμη αδιαφορία, την κακοδιοίκηση και την απροθυμία σχεδιασμού και πρόληψης των δεινών μας. Κάθε νεροποντή μετατρέπεται σε επικίνδυνη κρίση με πλημμύρες, καθυστερήσεις, ευτέλεια των πολιτών ως κορόιδων με περικεφαλαία, δηλαδή υψηλά φορολογούμενων πολιτών χωρίς κανένα αντισταθμιστικό όφελος.

Η ειδησεογραφία παρουσιάζει απροκάλυπτα τις επικίνδυνες καταστάσεις, τη θεσμική γύμνια και την έλλειψη ανθρώπινου δυναμικού. Η λογοτεχνία γίνεται καθρέφτης της βροχής, η οποία καθ’ ημάς μετατρέπεται σε τρομακτική αποτύπωση της ανθρώπινης εμπειρίας και της ανεξήγητης ανοχής μας στην ανασφάλεια και στην πολιτικοκοινωνική και… οντολογική υποβάθμισή μας· έλεος!

Ο Κώστας Θεολόγου είναι καθηγητής στο ΕΜΠ και διευθυντής του Τομέα Ανθρωπιστικών, Κοινωνικών Επιστημών και Δικαίου στη Σχολή ΕΜΦΕ

Ο Στέφανος Κασιμάτης  απουσιάζει με άδεια