Βρισκόμαστε μπροστά σε ένα νέο 2008;

Η τρέχουσα διεθνής οικονομική κατάσταση θυμίζει, σε ορισμένα σημεία, την περίοδο που προηγήθηκε της χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2008-2009. Οι χρηματιστηριακές προσδοκίες παραμένουν ισχυρές, το χρέος δημιουργεί ευπάθειες και η ανθεκτικότητα της παγκόσμιας οικονομίας μπορεί να καλλιεργήσει εφησυχασμό. Ωστόσο, οι διαφορές είναι εξίσου σημαντικές. Η ιστορία προσφέρει προειδοποιήσεις, αλλά δεν προδικάζει την επανάληψη της ίδιας κρίσης.

Πριν από το 2008, η παρατεταμένη ανάπτυξη και ο σχετικά

χαμηλός πληθωρισμός είχαν ενισχύσει την πεποίθηση ότι οι μεγάλες οικονομικές διακυμάνσεις είχαν τεθεί υπό έλεγχο. Πίσω από αυτή την ευοίωνη εικόνα συσσωρεύονταν στεγαστικά δάνεια χαμηλής πιστοληπτικής ποιότητας, υψηλή τραπεζική μόχλευση και αδιαφανή χρηματοπιστωτικά προϊόντα. Οταν υποχώρησαν οι τιμές των ακινήτων στις ΗΠΑ, οι ζημιές μεταδόθηκαν μέσω των τιτλοποιήσεων και της αλληλεξάρτησης των χρηματοπιστωτικών οργανισμών. Η κρίση εμπιστοσύνης εξελίχθηκε σε παγκόσμια πιστωτική ασφυξία.

Η πρώτη ομοιότητα με το σήμερα είναι η απόσταση ανάμεσα στην αισιοδοξία των αγορών και στις υποκείμενες ευπάθειες. Οι προσδοκίες για την τεχνητή νοημοσύνη στηρίζουν επενδύσεις και αποτιμήσεις, αλλά δημιουργούν και κινδύνους εάν τα μελλοντικά κέρδη αποδειχθούν χαμηλότερα των αναμενομένων. Η τεχνολογική πρόοδος μπορεί να είναι πραγματική και ταυτόχρονα να συνοδεύεται από υπερβολικές οικονομικές προσδοκίες. Η Τράπεζα Διεθνών Διακανονισμών επισημαίνει ότι η συγκέντρωση επενδύσεων και η χρηματοδότηση μέρους τους με χρέος μπορούν να ενισχύσουν τις συνέπειες μιας απότομης αναστροφής.

Η δεύτερη ομοιότητα αφορά τη μόχλευση και τις αδιαφανείς διασυνδέσεις. Ο κίνδυνος δεν περιορίζεται στους τραπεζικούς ισολογισμούς. Επενδυτικά κεφάλαια, οργανισμοί ιδιωτικών πιστώσεων και άλλοι μη τραπεζικοί φορείς έχουν αποκτήσει μεγαλύτερη σημασία.

Ιδιαίτερα στις αγορές κρατικών ομολόγων, στρατηγικές που εξαρτώνται από συνεχή βραχυπρόθεσμη χρηματοδότηση μπορούν να μετατρέψουν μια μεταβολή τιμών σε αναγκαστικές πωλήσεις και ευρύτερη αναταραχή.

Η βασικότερη διαφορά είναι το επίκεντρο της ευπάθειας. Το 2008 κυριάρχησαν τα ιδιωτικά στεγαστικά χρέη και οι τραπεζικές ζημιές. Σήμερα, το υψηλό δημόσιο χρέος και το κόστος εξυπηρέτησής του αποτελούν σημαντικότερο μέρος του προβλήματος. Παράλληλα, οι μεταρρυθμίσεις μετά την κρίση ενίσχυσαν το τραπεζικό εποπτικό πλαίσιο. Αυτό προσφέρει προστασία, χωρίς να εξαλείφει κινδύνους από κλάδους πέρα από την παραδοσιακή τραπεζική.

Διαφέρει επίσης το μακροοικονομικό περιβάλλον. Η σημερινή παγκόσμια οικονομία αντιμετωπίζει ενεργειακές διαταραχές, γεωπολιτικές συγκρούσεις και εμπορικούς περιορισμούς. Οι διεθνείς οργανισμοί προβλέπουν παγκόσμια ανάπτυξη 2,9% το 2026, αλλά επισημαίνουν επίμονες πληθωριστικές πιέσεις και αυξημένη αβεβαιότητα.

Ο συνδυασμός σχετικά χαμηλής ανάπτυξης και σχετικά υψηλού πληθωρισμού δυσκολεύει την οικονομική πολιτική. Μια χρηματοπιστωτική αναταραχή θα απαιτούσε στήριξη της ρευστότητας, ενώ ο επίμονος πληθωρισμός θα περιόριζε τα περιθώρια γενικευμένης νομισματικής χαλάρωσης. Αντίστοιχα, το υψηλό δημόσιο χρέος καθιστά μια δημοσιονομική διάσωση ακριβότερη και πολιτικά δυσκολότερη. Η διεθνής συνεργασία, απαραίτητη για την αντιμετώπιση μιας παγκόσμιας κρίσης, δοκιμάζεται επίσης από τον γεωοικονομικό κατακερματισμό.

Δεν υπάρχουν επαρκείς λόγοι να θεωρούμε αναπόφευκτο ένα νέο 2008. Υπάρχουν όμως λόγοι να αποφύγουμε την παλιά αυταπάτη ότι η ανάπτυξη και οι υψηλές αποτιμήσεις εγγυώνται σταθερότητα. Το ουσιαστικό δίδαγμα είναι η έγκαιρη αντιμετώπιση της μόχλευσης, της αδιαφάνειας και των δημοσιονομικών αδυναμιών. Η επόμενη κρίση, αν εκδηλωθεί, πιθανότατα θα έχει διαφορετική αφετηρία, αλλά μπορεί να ενεργοποιήσει γνώριμους μηχανισμούς μετάδοσης.

Ο Γιώργος Αλογοσκούφης ειναι ομότιμος καθηγητής Οικονομικής Επιστήμης στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών και πρώην υπουργός Οικονομίας και Οικονομικών.

Διαβάστε επίσης:

Ολιβιέ Μπλανσάρ στα ΝΕΑ: «Η Ευρώπη κινδυνεύει από δημοσιονομική κρίση»