Τραμπισμός και εξάρτηση

Αλλη μια διάσκεψη ασφάλειας του Μονάχου, άλλη μια αυτοκρατορική εμφάνιση αμερικανού αξιωματούχου στην Ευρώπη. Αυτήν τη φορά δεν είχαμε τον εκρηκτικό Τζέι Ντι Βανς αλλά τον πιο διαλλακτικό Μάρκο Ρούμπιο, ο οποίος πάντως και αυτός συνέχισε στο γνωστό μοτίβο της κυβέρνησης Τραμπ: η Ευρώπη παρακμάζει, η μετανάστευση την πνίγει και είναι ο αδύναμος κρίκος της Δύσης. Και φυσικά, η Ευρωπαϊκή Ενωση ευθύνεται για όλα τα κακά.

Αφήνουμε κατά μέρος το κωμικό

της υπόθεσης να εμφανίζεται ως κήρυκας του τραμπισμού ο κάποτε ατλαντιστής Ρούμπιο, που στην προσπάθειά του να γίνει ο επόμενος πρόεδρος των ΗΠΑ λέει τα εντελώς αντίθετα από αυτά που κάποτε πίστευε. Περισσότερο ενδιαφέρον έχει πώς αρκετοί ευρωπαίοι πολιτικοί και σχολιαστές, που δεν έχουν φέτος να αντιμετωπίσουν την εχθροπάθεια του Βανς, και όχι όλοι ανήκοντες στην Ακροδεξιά, επαίνεσαν τον Ρούμπιο επειδή «τα είπε όπως είναι». Δεν είναι σαφές βέβαια τι καινούργιο είπε ο Ρούμπιο που δεν έλεγαν εδώ και δεκαετίες τα ακροδεξιά κόμματα της ηπείρου. Οτι η ΕΕ είναι μια μη εκλεγμένη αυταρχική γραφειοκρατία (αυτό το ακούμε και από την Αριστερά), ότι η μετανάστευση είναι απειλή, ότι η πολυπολιτισμικότητα είναι κάτι κακό: τίποτα από αυτά δεν τα είχαμε ξανακούσει.

Αξίζει να δούμε ποιοι Ευρωπαίοι στάθηκαν θετικά απέναντι στις δηλώσεις του Ρούμπιο. Σίγουρα υπάρχει ο οπορτουνισμός των για χρόνια περιθωριοποιημένων ακροδεξιών κομμάτων που τώρα έχουν έναν πανίσχυρο σύμμαχο στην Ουάσιγκτον. Δεν έλειψαν όμως δηλώσεις κατανόησης από μέρη των ευρωπαϊκών ελίτ, κάποιοι εκ των οποίων στα χρόνια των Ομπάμα και Μπάιντεν είχαν μάθει να μηρυκάζουν την κριτική της αμερικανικής Αριστεράς ενάντια στον «ευρωκεντρισμό» αλλά τώρα θυμήθηκαν την παρακμή του δυτικού πολιτισμού. Ακόμα και αν οι επίσημες φωνές της Ευρώπης έδειξαν αντιστάσεις στον Ρούμπιο στο Μόναχο, οι δημόσιες παρουσίες αμερικανών αξιωματούχων απώτερο σκοπό έχουν να επηρεάσουν βαθύτερα το πολιτικό και ιδεολογικό κλίμα στην Ευρώπη. Από αυτήν την άποψη, οι εκπρόσωποι των ευρωπαϊκών θεσμών πατούν ήδη σε κινούμενη άμμο – και όχι μόνο λόγω της ανόδου των λαϊκιστών.

Η ειρωνεία είναι ότι οι σύμμαχοι του Τραμπ μιλούν στο όνομα της εθνικής ανεξαρτησίας, όμως είναι οι προπομποί μιας νέας υποτέλειας της Ευρώπης με νέο ιδεολογικό προκάλυμμα. Ο τραμπικός «αντι-γκλομπαλισμός» και ο επανακαθορισμός του νοήματος της «Δύσης» μπορεί να θεωρηθεί ως το επόμενο μέσο ιδεολογικής πρόσδεσης της Ευρώπης στις ΗΠΑ, μετά τον αντικομμουνισμό του Ψυχρού Πολέμου, τον νεοφιλελευθερισμό στην εποχή της παγκοσμιοποίησης και τον ριζοσπαστικό δικαιωματισμό της προηγούμενης δεκαετίας. Σε αυτές τις προηγούμενες φάσεις οι ευρωπαϊκές ελίτ φρόντιζαν πάντα να προσαρμόζονται καταλλήλως στις απαιτήσεις και τις ιδιοσυγκρασίες του ηγεμόνα, προκειμένου να διαφυλάξουν και τη δική τους θέση.

Ο λόγος του Ρούμπιο όμως, όπως και του Βανς πέρυσι, δείχνει ότι πλέον οι ΗΠΑ δεν θέλουν να αλλάξουν μόνο τους όρους της εξάρτησης αλλά τον ίδιο τον χαρακτήρα της Ευρώπης υπό μια νέα, εγκεκριμένη από αυτές ηγεσία. Αυτό υποτιμούν και όσοι αναφέρουν τις δημοσκοπήσεις που δείχνουν πόσο λίγο δημοφιλής είναι ο Τραμπ στην Ευρώπη. Αυτό είναι αλήθεια, το ακριβώς αντίθετο όμως ισχύει για τις ιδέες της κυβέρνησής του που εξέφρασαν στο Μόναχο ο Βανς πέρυσι και ο Ρούμπιο φέτος με περισσότερη πειστικότητα. Και όταν οι ιδέες της ανεξαρτησίας και της κυριαρχίας εργαλειοποιούνται από αυτούς που κανονικά θέλουν την Ευρώπη υποτελή, τότε είναι προφανές ότι η Ευρώπη βρίσκεται σε διπλό αδιέξοδο, γεωπολιτικό και ιδεολογικό.

Ο Αγγελος Χρυσόγελος είναι αναπληρωτής καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο London Metropolitan University.