Το Σύνταγμα ως έπαθλο

Ξεκίνησαν οι εργασίες της αναθεώρησης του Συντάγματος. Η παρούσα Βουλή έχει τη δυνατότητα να αποφασίσει την ανάγκη αναθεώρησης του Συντάγματος και να προσδιορίσει τις προς αναθεώρηση διατάξεις. Αυτό αναμένεται να ολοκληρωθεί έως τον Σεπτέμβριο, ώστε να μην εμποδιστούν τυχόν πολιτικές εξελίξεις. Η αναθεώρηση θα συντελεστεί από την επόμενη Βουλή (αναθεωρητική Βουλή), εφόσον υπάρξει η απαιτούμενη πλειοψηφία. Η παρούσα Βουλή

δεν μπορεί να δεσμεύσει την επόμενη Βουλή ως προς το περιεχόμενο της αναθεώρησης, αλλά μόνο να προσδιορίσει το θεματικό αντικείμενο (συνήθως με προσδιορισμό άρθρου ή παραγράφου).

Το βασικό στοιχείο της διαδικασίας είναι ότι για να αναθεωρηθεί μία διάταξη που θα λάβει τώρα 151 θετικές ψήφους, απαιτείται συναίνεση 180 ψήφων στον καθορισμό του περιεχομένου στην επόμενη Βουλή. Και αυτό διότι ρόλος του Συντάγματος δεν είναι να διευκολύνει την εκάστοτε πλειοψηφία, αλλά να προστατεύει την κοινωνία και να διασφαλίζει την αξιοπιστία των θεσμών – που συνήθως απειλείται από τους ίδιους.

Επομένως, είναι εύλογο η αντιπολίτευση να επιφυλαχθεί, ώστε να έχει ρόλο εγγυητή της συναίνεσης στην επόμενη Βουλή. Και να αποφευχθεί το παράδειγμα της αναθεώρησης του 2019, οπότε η τότε πλειοψηφία αναθεώρησε αδέσμευτα βασικές συνταγματικές διατάξεις (π.χ. εκλογή Προέδρου με σχετική πλειοψηφία, ώστε να είναι απερίσπαστος ο πολιτικός σχεδιασμός). Η αντίθετη άποψη, ότι δηλαδή θα πρέπει να συναθροιστούν οι ψήφοι όλων των προτάσεων στην παρούσα Βουλή, να λάβουν 180 ψήφους τώρα επιτρέποντας την αναθεώρηση στην επόμενη Βουλή μόνο με 151, έχει ως μειονέκτημα ότι μετατρέπει το Σύνταγμα σε έπαθλο του νικητή.

Ωστόσο, το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι άλλο. Δεν γνωρίζουμε σήμερα ποια θα είναι η, μικρή ή μεγάλη, πλειοψηφία της επόμενης Βουλής. Διότι για να αναθεωρηθεί το Σύνταγμα, προϋποτίθεται ότι θα υπάρχει κυβέρνηση που να έχει την εμπιστοσύνη της Βουλής. Επομένως το κρίσιμο ερώτημα είναι ποια θα είναι η αυριανή κυβερνητική πλειοψηφία. Ποιοι θα είναι οι κρίσιμοι συσχετισμοί και, σε επόμενο στάδιο, ποιος ο εγγυητής της αναθεωρητικής συναίνεσης;

Οπως έχουμε ήδη επισημάνει, οι δημοσκοπήσεις δείχνουν, σε σχέση με τα αποτελέσματα του 2023, μετατόπιση σε σχηματισμούς που προσδιορίζονται στον συντηρητικό χώρο, ιδίως της άπω Δεξιάς. Αντίθετα, το πεδίο στα αριστερά της ΝΔ δεν παρουσιάζει, αθροιστικά, κάποια σημαντική αλλαγή. Αν επομένως, η τότε κυβερνητική πλειοψηφία επηρεαστεί από αυτήν την τάση, πώς μπορεί κανείς να προσδοκά μία αναθεώρηση που θα προάγει τον φιλελεύθερο και εγγυητικό χαρακτήρα του Συντάγματος; Και αν αυτές οι τάσεις είναι μονιμότερες (με ευθύνη και των σημερινών πολιτικών σχηματισμών) πώς μπορεί να διασφαλιστεί αυτός ο χαρακτήρας της συνταγματικής τάξης – με ή χωρίς αναθεώρηση; Πώς μπορεί να διασφαλιστεί το κράτος δικαίου σε πολιτικό σύστημα μειωμένης ανταγωνιστικότητας και νεοσυντηρητικού προσανατολισμού; Αυτά είναι τα αληθή συνταγματικά διλήμματα του προσεχούς χρόνου.

Ο Νίκος Παπασπύρου είναι αναπληρωτής καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου και διευθυντής του Εργαστηρίου Συνταγματικών Ερευνών στη Νομική Σχολή Αθηνών

Keywords
Τυχαία Θέματα