Το έρ’ μο το πτυχίο

Βρε, τον καημένο τον Λαζαρίδη, την πλήρωσε για ένα πτυχίο. Κι αποδεικνύεται, άλλη μια φορά, ότι οι γονείς μας είχαν δίκιο που έλεγαν: πάρε το βραχιόλι, πάρε το πτυχίο να υπάρχει, και μετά κάνε ό,τι θες – όντως το πτυχίο είναι σημαντικό, απαραίτητο, ιδίως τώρα που τα διπλώματα, τα μεταπτυχιακά και τα διδακτορικά κυκλοφορούν σε πληθώρα και δεν βρίσκει κανείς δουλειά χωρίς κάνα δυο τρία απ’ αυτά και χωρίς βασικά αγγλικά, ούτε καν σε μουσείο, για να κόβει τα νύχια απ’ τ’ αγάλματα.

Υπ’ αυτή την έννοια, το πτυχίο είναι κάτι σοβαρό και απαραίτητο και το συνειδητοποιεί κανείς πολύ νωρίς, πια. Αλλά όσοι έχουμε ζήσει κάπως την πραγματική ζωή, γνωρίζουμε πως σε αρκετούς χώρους δουλειάς, είναι και δεν είναι σημαντικό. Σκέψου ότι κι οι Συριζαίοι που φώναζαν για το μη πτυχίο του Λαζαρίδη, ταυτόχρονα και επί χρόνια στήριζαν τον πρόεδρο και δικτάτορα Μαδούρο της Βενεζουέλας που ήταν προηγουμένως οδηγός λεωφορείου και είναι αμφίβολο, αν έχει καν δίπλωμα οδηγήσεως αυτοκινήτου.

Κι ο Νιόνιος σατίριζε πάντα τον εαυτό του για το έρ’ μο το Λόουερ που δεν το είχε πάρει ποτέ. Αλλά αυτό δεν τον εμπόδισε να γίνει ο Σαββόπουλος. Και, με εβδομήντα πτυχία ίσως γίνεσαι μεν υπουργός, κάποιος υπουργός, αλλά δεν γίνεσαι ποτέ Νιόνιος. Και πάντα κι αναπόφευκτα κάποιος πτυχιούχος θα γίνει υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης, ή Τουρισμού, διότι η θέση πρέπει να καλυφθεί από κάποιον. Λέει ο πρωθυπουργός: «εσύ θα γίνεις υπουργός», αλλά δεν μπορεί ποτέ να πει «εσύ θα γίνεις Μάνος Χατζιδάκις, εσύ Οδυσσέας Ελύτης, κι εσύ Τσαρούχης». Δηλαδή, το πτυχίο δεν παίζει πάντα ρόλο και συχνά τα αξιώματα τα κατακτάει κανείς μόνος του· κι ανέρχεται εκ των ένδον κι αυτοφυώς (σιγά τα νομικά που χρησιμοποίησε ο Αλέκος Σακελλάριος ή ο Μ. Καραγάτσης που ήταν στην ελίτ των αποφοίτων της Νομικής, τα ξέχασε ευτυχώς την επόμενη μέρα).

Σκεφτείτε τον Τσιτσάνη· να είχε πάει τελικώς στη Νομική Σχολή – που ευτυχώς δεν πήγε. Διότι θα είχαμε άλλον έναν καλό πτυχιούχο δικηγόρο, πιθανώς άλλον έναν χασοδίκη, αλλά δεν θα είχαμε ποτέ έναν Τσιτσάνη. Στον χώρο της δημοσιογραφίας και της καλλιτεχνίας υπάρχουν πολλοί που εγκατέλειψαν τις σπουδές στη μέση για να αφιερωθούν εκεί που ήθελαν – λάθος τους, βέβαια, αλλά αρκετούς δεν τους έβλαψε. Και υπάρχουνε κι αρκετοί συγγραφείς, κυρίως του προηγούμενου αιώνα, που παράτησαν τις τυπικές σπουδές στη μέση για τα μάτια της τέχνης τους (ευτυχώς).

Και τι πτυχίο είχε άραγε ο Χίτλερ; Ο Στάλιν αποβλήθηκε από τη… Θεολογική Σχολή της Τυφλίδας· δεν πήρε ποτέ πτυχίο. Στη δε περίφημη ελληνική κυβέρνηση του Βουνού οι μισοί και παραπάνω δεν είχαν καν τελειώσει το δημοτικό σχολείο: ο Γούσιας κι ο Βλαντάς ήταν της τρίτης δημοτικού και τους κάνανε… υπουργούς. Τον Βλαντά, δε, και υποστράτηγο (στην καταθλιπτική μάχη της Φλώρινας).

Οι εν λόγω, γενικώς, είχανε μεγάλη καψούρα και για τα μετάλλια – θυμάστε εικόνες από σοβιετικούς στρατηγούς που είχανε καμιά διακοσαριά παράσημα και μπιχλιμπίδια, κρεμασμένα (πλάκα) στο στήθος, απ’ τους ώμους ως την κοιλιά; Κατά τα άλλα, τώρα τους ενόχλησε ο Λαζαρίδης, μια, καθώς φαίνεται, παλαιοκομματική περίπτωση δραστήριου παράγοντα (της δυσάρεστης, εκείνης, δεξιάς εκδοχής) ο οποίος και βέβαια έφταιγε. Διότι, όταν έπρεπε, όφειλε να φύγει πάση θυσία και να πάει να «σπουδάσει» στο εξωτερικό, να πάρει ένα κάποιο πτυχίο, όπως τόσος κόσμος. Ιδίως στην Ιταλία, όπου, σε κάποια πανεπιστήμια, περνούσες ιδεολογικώς τα μαθήματα (αν ήσουν μαοϊκός, σταλινικός, ή κάτι τέτοιο) κι έπαιρνες και πτυχίο με κάποιον τρόπο. Τη βόλευες πολιτικώς, τελικά.

Κι έτσι, τώρα, ο κ. Λαζαρίδης θα συνέχιζε να είναι μια χαρά υπουργός – μπορεί να μη γινότανε ποτέ Ελύτης, Σεφέρης, Χορν ή Χατζιδάκις, αλλά υπουργός θα γινότανε – μιας κι έχει γίνει κι ο Χαϊκάλης κι ο Σφακιανός κι άλλοι πολλοί, με πτυχίο ή και με διδακτορικά που πλέον δεν τα αποκτάει κανείς ιδιαίτερα δύσκολα. Και μακάρι, βέβαια, ένα, δύο, τρία πτυχία και μεταπτυχιακά να επηρέαζαν θετικά και σε επίπεδο χαρακτήρος κι ευρύτερης αντίληψης κόσμου και εμπειριών τον ενδόξως κατέχοντα αυτά, αλλά κάτι τέτοιο δεν είναι καθόλου εγγυημένο.

Ούτε, φυσικά, το πτυχίο σημαίνει αυτονοήτως και ανάλογες ικανότητες· διότι πολλοί είναι πτυχιούχοι γιατροί, αλλά λίγοι εξ αυτών είναι αστέρια και το ίδιο συμβαίνει σε όλα τα επαγγέλματα. Ευτυχώς, δηλαδή, υπάρχει εκείνο το λαμπρό δέκα τοις εκατό (το πολύ) που σώζει τα προσχήματα του εκάστοτε κλάδου – ακόμα και στο υπουργιλίκι όπου η αξία του καθενός αποδεικνύεται μέσα στο πεδίο, το χρυσό δέκα τοις εκατό είναι πάντα η βέργα που κρατάει τη φασολιά (εξ ου κι οι ανασχηματισμοί).

Ομως, το πτυχίο είναι πάντα σημαντικό. Διότι πρέπει να υπάρχει μια κοινή βάση αξιολόγησης. Το μόνο παράπονο είναι πως κάθε χρόνο αρκετές χιλιάδες παίρνουν ανώτερο δίπλωμα στο πιάνο από τα ωδεία, αλλά δεν έχει βγει ούτε ένας νέος Μάνος Χατζιδάκις. Και τα τελευταία σαράντα χρόνια βγάλαμε εκατοντάδες, ίσως πάνω από χίλιους, πτυχιούχους υπουργούς, αλλά ούτε έναν ανάξιο και naif Θεόφιλο (Χατζημιχαήλ).