Το ελληνικό δίλημμα

Οι εκλογές στο Ισραήλ και τα αποτελέσματά τους έχουν ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα από διαφορετικές απόψεις, περιλαμβανομένης και της γεωστρατηγικής. Στο υπόβαθρο βρίσκεται βέβαια η θεώρηση που έχει η χώρα μας για το Ισραήλ και που μπορεί να συνοψισθεί σε δύο κύριους τίτλους: (α) θαυμασμό για τα επιτεύγματα της χώρας (των 10,3 εκατ. κατοίκων) τόσο στον τεχνολογικό τομέα, τεχνητή νοημοσύνη, κ.λπ. όσο και στον στρατιωτικό και  στα πεδία μάχης όπου δεν

Για τους λόγους αυτούς εκφράζεται συχνά η προτροπή «να γίνουμε σαν το Ισραήλ». Και  (β)  παροχή ασφάλειας. Η Ελλάδα  βλέπει το Ισραήλ ως κύριο εταίρο ασφάλειας, θεωρώντας ότι μπορεί να λειτουργήσει ως οιονεί «προστάτιδα δύναμη» για τη χώρα μας κυρίως έναντι της Τουρκίας.

Είναι πρόδηλο ότι η χώρα μας (πολιτική τάξη, κοινωνία) προσεγγίζει τα εκλογικά αποτελέσματα (χωρίς κανένα μπλοκ, Νετανιάχου ή Αϊζενκοτ, με την απόλυτη πλειοψηφία των 61/120 εδρών, με Νετανιάχου όμως να προηγείται) όπως και γενικά τις πολιτικές εξελίξεις στο Ισραήλ στη βάση δύο κριτηρίων: (α) της ασφάλειας της χώρας μας  και (β) της φιλελεύθερης αντίληψης της ηθικής, ανθρωπίνων δικαιωμάτων, διεθνούς δικαίου.

Το μέρος της πολιτικής τάξης (κυβέρνηση, κ.λπ.) και κοινωνίας που προτεραιοποιούν την ασφάλεια θα ήθελαν ο Νετανιάχου (το κόμμα Λικούντ και οι άλλες δυνάμεις που τον στηρίζουν) να παραμείνει στην εξουσία. Ενώ οι οπαδοί που δίνουν κύρια έμφαση στην ηθική/δικαιώματα/δίκαιο θα πανηγύριζαν εάν το μπλοκ που ηγείται ο Γκάντι Αϊζενκοτ σχηματίσει κυβέρνηση με την άμεση ή έμμεση στήριξη των αραβικών κομμάτων (που συγκεντρώνουν γύρω στις 16  έδρες) για πρώτη φορά στην Ιστορία της χώρας.

Η πολιτική επιβίωση Νετανιάχου κρίνεται ότι εξυπηρετεί κυρίως την ενίσχυση της ασφάλειας και γεωπολιτικού ρόλου της Ελλάδας. Καθώς ο Νετανιάχου ως πρωθυπουργός υποστήριξε σθεναρά πρωτοβουλίες για την εμβάθυνση της σχέσης Ελλάδας – Ισραήλ.

Πρωτοβουλίες όπως τη σύναψη της στρατηγικής εταιρικής σχέσης, προσφέροντας πρόσβαση σε υψηλή τεχνολογία, τεχνητή νοημοσύνη, δυνατότητες πληροφόρησης (intelligence, κ.λπ.) στο πλαίσιο κατασκευής της Ασπίδας του Αχιλλέα για την προστασία του Αιγαίου και όχι μόνο. Επιπρόσθετα συνέπραξε ενεργά στην προώθηση του σχήματος 3+1 (Ελλάδα, Κύπρος, Ισραήλ + ΗΠΑ). Ωστόσο, το σχήμα αυτό όπως και η παρουσία του Ισραήλ στο Αιγαίο θεωρούνται απειλή από την Τουρκία και προσπάθεια περικύκλωσής της.

Η αντίληψη αυτή συμβάλλει στην όξυνση των ελληνοτουρκικών σχέσεων και από την άποψη αυτή η εταιρική στρατηγική σχέση λειτουργεί μάλλον αποσταθεροποιητικά. Από την πλευρά της, η Αθήνα προσέφερε απεριόριστη πολιτική στήριξη στον Νετανιάχου, παραβλέποντας εν πολλοίς την κατάσταση των ατομικών δικαιωμάτων, διεθνούς δικαίου, τη δίωξή του για εγκλήματα πολέμου (με ένταλμα σύλληψης από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο), κ.λπ.

Ακριβώς για τους λόγους αυτούς, μια άλλη μερίδα της ελληνικής πολιτικής τάξης και κοινωνίας τείνει να θεωρεί τον Νετανιάχου σκοτεινή αυταρχική προσωπικότητα. Στη Γάζα (όπου είχε το δικαίωμα της αυτοάμυνας) προκάλεσε τη χειρότερη ανθρωπιστική καταστροφή με 75.000 νεκρούς και σχεδόν πλήρη ισοπέδωση των πάντων, με στόχο την εκδίωξη των Παλαιστινίων από την περιοχή. Ενώ υπέθαλψε ανηλεείς διώξεις εναντίον των Παλαιστινίων στην κατεχόμενη Δ. Οχθη.

Παράλληλα  διεύρυνε τις πολεμικές επιχειρήσεις εναντίον Λιβάνου, Συρίας και βέβαια του Ιράν. Χωρίς να προσφέρει τελικά αποτελεσματική  ασφάλεια στο Ισραήλ. Αντιθέτως (έχοντας απορρίψει και τη λύση των δύο κρατών) έχει οξύνει τις συνθήκες ασφάλειας και υπονομεύσει τη δημοκρατία στη χώρα του. Για όλους αυτούς τους λόγους, η πολιτική του αποχώρηση θα εθεωρείτο θετική εξέλιξη.

Σε ό,τι αφορά τον Γκάντι Αϊζενκοτ, εάν και εφόσον κατάφερνε να σχηματίσει κυβέρνηση, η εκτίμηση είναι ότι ο γενικός προσανατολισμός της εξωτερικής πολιτικής (περιλαμβανομένης και της στάσης απέναντι στην Ελλάδα) δεν πρόκειται να αλλάξει τουλάχιστον σημαντικά. Οι διαπροσωπικές σχέσεις, όμως, όπως είχαν διαμορφωθεί υπό τον Νετανιάχου αναπόφευκτα θα αλλάξουν.  Παραμένει, ωστόσο, άγνωστο εάν μια κυβέρνηση Αϊζενκοτ θα επιχειρήσει να εξομαλύνει τις σχέσεις Ισραήλ – Τουρκίας.

Ο Π. Κ. Ιωακειμίδης είναι ομότιμος καθηγητής του Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, πρώην πρεσβευτής – σύμβουλος του υπουργείου Εξωτερικών και μέλος της συμβουλευτικής επιτροπής στο Ελληνικό Ιδρυμα Ευρωπαϊκής & Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ)