Το δικαίωμα στη φοροδιαφυγή

Ανάμεσα στις πολλές ιδιοτυπίες της Ελλάδας είναι και η σχέση των πολιτών της με τη φοροδιαφυγή. Επί δεκαετίες ήταν ιδιότυπο δικαίωμα, ένας σχεδόν αποδεκτός τρόπος οικονομικής συμπεριφοράς. Οποιος μπορούσε να κρύψει εισοδήματα το έκανε, πίστευε μάλιστα ότι η πράξη του ήταν δίκαιη αφού το κράτος όφειλε «να τα παίρνει από τους πλούσιους». Ο μισθωτός και ο συνταξιούχος, πάλι, αιώνιο υποζύγιο, πλήρωνε και για τους υπόλοιπους.

Την τελευταία επταετία, στο πλαίσιο μιας γενικής προσαρμογής της χώρας σε κανόνες, φαίνεται ότι

αρχίζει να αλλάζει και αυτή η πραγματικότητα. Εχει μάλιστα μετρήσιμο αποτέλεσμα. Ο υπουργός Επικρατείας, Κωστής Χατζηδάκης, έκανε χθες το απόγευμα μια ανάρτηση στα σόσιαλ μίντια, στην οποία επιβεβαιώνει κυριακάτικο δημοσίευμα, σύμφωνα με το οποίο η Ελλάδα είχε «9,1 δισ. ευρώ επιπλέον έσοδα λόγω του περιορισμού της φοροδιαφυγής, μεταξύ 2024-2027».

Ο υπουργός παραπέμπει σε μια σειρά μέτρα. Μερικά είναι απόρροια της εισαγωγής των νέων τεχνολογιών στη διοίκηση, καθυστερημένης μεν, ωστόσο επιταχυνόμενης μετά την επιτυχία της οργάνωσης του εμβολιασμού για τον Covid.

Τα μέτρα αυτά είναι η διασύνδεση των ταμειακών μηχανών με τα POS, οι ηλεκτρονικές διασταυρώσεις, τα ψηφιακά τιμολόγια. Ορισμένα άλλα απαιτούν περισσότερη αποφασιστικότητα από το κράτος: το σύστημα με τα μαχητά τεκμήρια για τους ελεύθερους επαγγελματίες ή ο περιορισμός της χρήσης των μετρητών για συναλλαγές με μετρητά έως 500 ευρώ και για αγοραπωλησίες ακινήτων μόνο με τραπεζικά μέσα πληρωμής.

Ο υπουργός αναφέρει ακόμα τη θέσπιση «της πιο αυστηρής ρύθμισης στη Μεταπολίτευση σε σχέση με το λαθρεμπόριο καυσίμων, με δυνατότητα για σφράγιση των παραβατικών πρατηρίων για 2 χρόνια, χωρίς δυνατότητα παράκαμψης της κύρωσης με αλλαγή ΑΦΜ. Και με υποχρεώσεις ελέγχου των πρατηρίων από τις ίδιες τις εταιρείες εμπορίας καυσίμων!».

Συνολικά, όλες αυτές οι αλλαγές δεν είναι ιδιαίτερα θεαματικές. Δεν συνοδεύονται από εγκαίνια, τελετές, τηλεοπτικά πλάνα. Αλλάζουν, όμως, κάτι ουσιαστικό: περιορίζουν τη δυνατότητα να εξαπατά κανείς το Δημόσιο εις βάρος των συμπολιτών του· και δημιουργεί ένα επιπλέον απόθεμα που μπορεί να επιστρέφει στοχευμένα ως μέρισμα στην κοινωνία.

Οι πρόσφατες αποκαλύψεις για οργανωμένα κυκλώματα φοροδιαφυγής δείχνουν ότι, προφανώς, το πρόβλημα δεν εξαφανίστηκε. Οι έρευνες για ενδεχόμενη εμπλοκή ελεγκτικών μηχανισμών υπενθυμίζουν ότι η επινοητικότητα της διαφθοράς συνίσταται ακριβώς στην υπέρβαση των τεχνικών εντοπισμού της. Εχω την εντύπωση ότι αυτή η μάχη με τη διαφθορά θα συνεχίζεται εσαεί. Μεταρρύθμιση είναι η μείωσή της και οι περισσότερες αφορμές εντοπισμού της.

Υπάρχει, πάντα, βέβαια και μια πολιτική διάσταση που αξίζει να προσέξουμε. Η φοροδιαφυγή δεν συντηρήθηκε μόνο από την αδυναμία του κράτους. Συντηρήθηκε και από την απροθυμία των κυβερνήσεων να συγκρουστούν με οργανωμένα συμφέροντα και με εκλογικές πελατείες. Οταν η εφαρμογή του νόμου είχε πολιτικό κόστος, συχνά προτιμούσαν να μην τον εφαρμόζουν.

Η επιτυχία, συνεπώς, δεν είναι μόνο δημοσιονομική. Είναι και μια δοκιμασία πολιτικής ωριμότητας. Διότι η φορολογική δικαιοσύνη δεν εξαντλείται στη σύλληψη των παραβατών. Ολοκληρώνεται, όταν οι συνεπείς φορολογούμενοι βλέπουν το όφελος στον δικό τους λογαριασμό και στις υπηρεσίες που τους παρέχει το κράτος – και στο πεδίο αυτό είμαστε πολύ μακριά από όσα δικαιούμαστε να απαιτούμε από το κράτος.

Ο Κωστής Χατζηδάκης υποστηρίζει ότι η κυβέρνηση έχει κάνει «τα πιο μεγάλα βήματα από οποιαδήποτε άλλη κυβέρνηση μετά τη Μεταπολίτευση, σε σχέση με το θέμα της φοροδιαφυγής». Το θέμα, βέβαια, πάντα είναι να μην ανακοπεί ένας μεταρρυθμιστικός δρόμος – κι ίσως αυτή η διεκδίκηση να παίξει κάποιο ρόλο και στις επόμενες εκλογές.

Η Νύχτα των Κρυστάλλων

Σαν σήμερα, το 1938, η ναζιστική Γερμανία έζησε τον πρώτο μεγάλο εφιάλτη της: τη «Νύχτα των Κρυστάλλων» (9-10 Νοεμβρίου 1938) – το πογκρόμ κατά εβραϊκών στόχων, καταστημάτων, συναγωγών, κατοικιών.

Ηταν η γενική πρόβα που οδήγησε στο Ολοκαύτωμα των έξι εκατομμυρίων Εβραίων από τους Ναζί. Δικαίως θυμίζει σήμερα, με έμφαση, τη Νύχτα των Κρυστάλλων, το Κεντρικό Ισραηλιτικό Συμβούλιο Ελλάδος (ΚΙΣΕ). Ορθές είναι και οι επισημάνσεις του: «Η εκστρατεία εξόντωσης των Εβραίων […] εξελίχθηκε σταδιακά, με τη διάδοση ρατσιστικών θεωριών, τη συστηματική καλλιέργεια της ρητορικής μίσους, τη δαιμονοποίηση και απανθρωποποίηση των Εβραίων, τον κοινωνικό και οικονομικό αποκλεισμό τους, καθώς και την κατάργηση του δικαιώματός τους να ζουν, ως ισότιμοι πολίτες δίπλα στους συνανθρώπους τους».

Το ΚΙΣΕ επισημαίνει όλα αυτά, επειδή οι έλληνες Εβραίοι αισθάνονται ακόμα μια φορά απειλούμενοι. Φαινομενικά, στοχοποιούνται για τη στρατιωτική επιχείρηση του Ισραήλ στη Λωρίδα της Γάζας.

Στην ουσία, όσοι κραδαίνουν τις σημαίες «φρι Παλεστάιν», χωρίς να έχουν πει μια λέξη για την αδιανόητη σφαγή της 7ης Οκτωβρίου 2023, όσοι κυνηγάνε επιχειρήσεις και κρουαζιερόπλοια, όσοι απειλούν και δέρνουν πολίτες, ουσιαστικά στοχοποιούν μια εθνικοθρησκευτική ταυτότητα. Δυστυχώς, το σύνθημα «Ποτέ πια» ηχεί κενό, σε μια εποχή που ο αντισημιτισμός διεκδικεί τους σημερινούς εκφραστές του, που δεν είναι μόνο οι γνωστοί από το παρελθόν.