Το (ακρο)δεξιό κενό

Βαθιά χαραγμένη στο συλλογικό υποσυνείδητο, η μνήμη της επταετούς δικτατορίας λειτουργούσε στην Ελλάδα μέχρι τις αρχές της τρίτης δεκαετίας του 21ου αιώνα ως το δραστικότερο αντίδοτο κατά της εξάπλωσης των ρευμάτων της ταχύτατα ανερχόμενης στην υπόλοιπη Ευρώπη Ακροδεξιάς.

Η άνοδος της τελευταίας συνιστούσε άλλωστε το χαρακτηριστικότερο φαινόμενο της παρακμάζουσας φιλελεύθερης δημοκρατίας. Από τους μελετητές του φαινομένου, οι γάλλοι πολιτικοί επιστήμονες Φεσέλ και Ολιόν με την ευκαιρία της έκδοσης στα ελληνικά του βιβλίου τους «Η Ακρα Δεξιά ενάντια στην Πολιτική» (εκδόσεις Πόλις) εξηγούσαν πρόσφατα στον Γιώργο Γούλα και «Το Βήμα της Κυριακής» της 7ης Ιουνίου πώς η πολιτική οικογένεια της Ακροδεξιάς οφείλει την «παράξενη νίκη» της στη μεθοδική διάβρωση της συλλογικής μνήμης και σε μια «υποπολιτική» που δεν στηρίζεται τόσο σε ιδέες και προγράμματα όσο στη συναισθηματική φόρτιση των αξιών και στην ασάφεια των πραγματικών πολιτικών τους προθέσεων.

Στην Ελλάδα το φαινόμενο υποτιμήθηκε. Στην πραγματικότητα ουδέποτε μελετήθηκε συστηματικά. Εξού και θεωρήθηκε ότι η ελληνική περίπτωση αποτελούσε φωτεινή εξαίρεση ενός κανόνα που η θριαμβευτική εκλογή του Τραμπ στις ΗΠΑ έδειξε ότι δεν ήταν αποκλειστικά ευρωπαϊκός.

Αλλά επειδή δεν υπήρχε παρ’ ημίν κραταιά πολιτική δύναμη που να διαβρώνει συνειδητά και μεθοδικά τη συλλογική μνήμη ή να καλλιεργεί τη συναισθηματική φόρτιση αξιών, σχεδόν ουδείς εκ των ταγών της χώρας πήρε στα σοβαρά τον κίνδυνο η συλλογική μνήμη να αδυνατίζει και μόνο εξαιτίας της αλλαγής της ηλικιακής σύνθεσης του εκλογικού σώματος και της πολιτικής ενηλικίωσης νεότερων γενεών με πολύ διαφορετικά ιστορικά βιώματα και προσλαμβάνουσες παραστάσεις.

Ακόμα δε λιγότερο λήφθηκαν υπόψη προειδοποιήσεις που διατυπώθηκαν σε σχετικά ανύποπτο χρόνο, όπως αυτή της γαλλίδας καθηγήτριας πολιτικής φιλοσοφίας Myriam Revault d’ Allones και αναλύτριας του άλλου χαρακτηριστικού φαινομένου της εποχής, που υπήρξε η άνοδος του Εμανουέλ Μακρόν στο προεδρικό θώκο της Πέμπτης Γαλλικής Δημοκρατίας. Σε συνέντευξή της στη «Monde» (12/1/2026), όπου συνόψιζε το έργο της, ξόρκισε τις δημοκρατίες μας να «μην εγκαταλείψουν τις συναισθηματικές συγκινήσεις στους λαϊκιστές» παρασυρόμενες από τον διαχειριστικό ορθολογισμό ενός δήθεν εκσυγχρονιστικού Νεοφιλελευθερισμού που στεγνώνει τις ψυχές των πολιτών από κάθε ιδεολογικό οραματισμό και πολιτική έμπνευση.

Είναι προφανώς ο ίδιος τεχνοκρατισμός που φαίνεται να γοήτευσε και στην Ελλάδα τόσο τον Κυριάκο Μητσοτάκη όσο και τη μερίδα των κεντρώων ψηφοφόρων που τον ακολούθησαν πιστεύοντας ότι θα γινόταν ο συνεχιστής του αείμνηστου Σημίτη.

Κόστισε, όμως, στην παράταξή του και τη συνοχή της και την ψυχή της με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί αυτό που ο Αντώνης Σαμαράς αποκάλεσε κενό της ανεκπροσώπητης Κεντροδεξιάς. Και μάλιστα την ώρα που όλα δείχνουν ότι η Ιστορία επιστρέφει στην εποχή των Ακρων αφήνοντας το Κέντρο στο περιθώριο, όπως ήδη συμβαίνει στη Γαλλία της αρχόμενης μετά-Μακρόν περιόδου.

Η αλήθεια είναι ότι η ελληνική κοινωνία έβαλε τέλος στη Μεταπολίτευση με μια θεαματική στροφή προς τα δεξιά στις εκλογές του 2023, όταν για πρώτη φορά μετά τις εκλογές του 1977 τα κόμματα που τοποθετούνται δεξιά του Κέντρου αθροίζουν μεγαλύτερα ποσοστά από τα αντίστοιχα των κομμάτων αριστερά του Κέντρου, αν και η μεγάλη συντηρητική μετατόπιση είχε αρχίσει από τη δεκαετία του 1990, από τότε, δηλαδή, που άρχισε επίσης να σταθεροποιείται στην περιοχή του 20% το άθροισμα των ποσοστών μιας υπερσυντηρητικής μερίδας πολιτών.

Ωστόσο, εκείνο που συνιστούσε ανέκαθεν την ιστορική μειονεξία της ελληνικής Ακροδεξιάς ήταν το γεγονός ότι, πλην του ενδημικού εθνικισμού, ουδέποτε απέκτησε την ιδεολογική συγκρότηση που επέτρεψε σε ομογάλακτες δυνάμεις της Δύσης και της Ανατολής να ασκήσουν πολιτική και πολιτιστική ηγεμονία.

Αντιθέτως, είναι πλέον ανησυχητικά τα πρόδρομα σημεία της παρατηρούμενης στροφής των πολιτικών προτιμήσεων προς αυταρχικότερους, προσωποκεντρικότερους και υποτιθέμενα αποτελεσματικότερους τρόπους διακυβέρνησης. Κάπως έτσι άρχισε η άνοδος του τραμπισμού.

Ο Γιώργος Σεφερτζής είναι πολιτικός επιστήμονας – αναλυτής