Τι θα καεί φέτος;

Κάθε αρχή καλοκαιριού επαναλαμβανόμαστε. Οι αρμόδιοι διαβεβαιώνουν για την αντιπυρική θωράκιση της χώρας. Πολλοί ξαναθυμούνται ότι (κάποιοι;) θα μας κάψουν. Τα μέσα ενημέρωσης ετοιμάζονται, να προβάλουν εντυπωσιακές εικόνες από τα πύρινα μέτωπα.

Οι καύσωνες αυξάνονται σε συχνότητα και διάρκεια, φτιάχνοντας συνθήκες, ευνοϊκές, για αναφλέξεις, τυχαίες, σκόπιμες ή εξ αμελείας, που καίνε τη συσσωρευμένη βιομάζα. Οι δε ψηφοφόροι, αντί να ψηφίζουν με κριτήριο την κλιματική απειλή – με τη Νότια Ελλάδα να κινδυνεύει να μείνει

Πρόοδος υπάρχει στον τομέα της πυρόσβεσης. Πλούσιες χρηματοδοτήσεις έχουν πολλαπλασιάσει τα εναέρια πυροσβεστικά μέσα, που σε συνδυασμό με το Πυροσβεστικό Σώμα, τη συνδρομή εθελοντών και την εκτεταμένη χρήση δρόνων (drones), καταφέρνουν να περιορίσουν πολλές δασικές πυρκαγιές. Ομως η στρατηγική κατάσβεσης εξακολουθεί να είναι αδύναμη, δεν έχει δοθεί αποφασιστικός ρόλος σε έμπειρους δασολόγους, ενώ αγνοούνται σύγχρονες μέθοδοι όπως το αντιπύρ. Τα αποτελέσματα των τελευταίων 20 χρόνων δεν είναι ικανοποιητικά.

Εξάλλου, όλη η προσπάθεια του αρμόδιου υπουργείου, με τη δεδομένη νοοτροπία υπηρεσιών και ηγεσίας, επικεντρώνεται στην αντιμετώπιση των πυρκαγιών που εκδηλώνονται. Διακηρύσσεται το τρίπτυχο, επιτήρηση – έγκαιρη προειδοποίηση – άμεση απόκριση. Ομως οι δασικές πυρκαγιές είναι ένα επαναλαμβανόμενο φυσικό φαινόμενο, το οποίο επιδεινώνεται με την ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή κι επιβαρύνεται με το συνακόλουθο μετεωρολογικό φαινόμενο Ελ Νίνιο. Πέρα από την πυρόσβεση, καίρια σημασία μακροπρόθεσμα έχει η αποτελεσματική πρόληψη, δηλαδή ο μέγιστος περιορισμός της συχνότητας, της έντασης και της έκτασης των πυρκαγιών.

Εδώ, η πρόοδος είναι μηδαμινή. Χαρακτηριστικό είναι ότι οι σχετικές καμπάνιες προβάλλουν κυρίως τις αντιπυρικές λωρίδες. Η αντιπυρική λωρίδα είναι αναποτελεσματική και καταστροφική. Αναποτελεσματική, αφού μια μεγάλη πυρκαγιά μπορεί να υπερπηδήσει ακόμα κι έναν αυτοκινητόδρομο, άρα δεν σταματά σε μια ζώνη με κομμένη βλάστηση. Καταστροφική, αφού τραυματίζει σοβαρά για χρόνια το φυσικό τοπίο και βλάπτει το οικοσύστημα, εμποδίζοντας τις μετακινήσεις πανίδας και χλωρίδας. Είναι βέβαια επωφελής για τοπικούς εργολάβους με μπουλντόζες κι εκσκαφείς, καθώς και για δημοτικούς άρχοντες που επιδεικνύουν αντιπυρικό έργο.

Επιπλέον, η υπάρχουσα αντιμετώπιση του προβλήματος περιλαμβάνει κι άλλα σοβαρά λάθη. Εξακολουθούν οι αναδασώσεις με εύφλεκτα πεύκα. Λείπει η λεπτομερής χαρτογράφηση των πευκόφυτων εκτάσεων – δημόσιων και ιδιωτικών – που βρίσκονται σε επαφή με κατοικίες. Επειδή μια  παραθεριστική περιοχή κατοικείται το καλοκαίρι, η απειλή είναι θανάσιμη όταν πιάσει φωτιά.

Απαραίτητη η δημιουργία πλατιών ζωνών βραδυφλεγούς φυσικής βλάστησης γύρω από τις κατοικίες. Το εθνικό πρόγραμμα Antinero, μεταξύ άλλων, προβλέπει προληπτικά διάνοιξη και συντήρηση αντιπυρικών ζωνών και δασικών δρόμων για πρόσβαση πυροσβεστικών οχημάτων. Ομως, δεν υπάρχει καμία πρόβλεψη για συνεχή παρουσία μέσα στο δάσος ανθρώπων με σημαντικό οικονομικό συμφέρον.

Η αποτελεσματικότερη δραστηριότητα που προστάτευε παλιότερα τα δάση ήταν η εκμετάλλευση με ρητίνευση, αραίωση δένδρων, απομάκρυνση ξύλου, καλλιέργεια ορεινών αγρών ή διαχείριση βοσκοτόπων, από έμπειρους εργαζομένους. Σήμερα, η αντιπυρική πολιτική καθοδηγείται από συντεχνίες εργαζομένων στην πυρόσβεση κι από τοπικά και αυτοδιοικητικά συμφέροντα. Η επικοινωνιακή διαχείριση επιδιώκει εντυπωσιασμό και προβολή συνδικαλιστικών ζητημάτων. Οι διαμορφωτές της κοινής γνώμης δεν ακούν έγκυρες επιστημονικές φωνές για επερχόμενα βίαια κλιματικά φαινόμενα, όπως πυρκαγιές, πλημμύρες ή λειψυδρίες.